অভংগসমূহ

সন্ত বহিণাঈৰ এই অভংগই ৱাৰকাৰী ঐতিহ্যৰ বিকাশক সুন্দৰভাৱে দাঙি ধৰে: জ্ঞানেশ্বৰে ভেটি স্থাপন কৰিলে, নামদেৱে বিস্তাৰ কৰিলে, একনাথে স্তম্ভ নিৰ্মাণ কৰিলে আৰু টুকাৰাম মহাৰাজ স্বৰ্ণকলশ হ'ল।

সন্ত চোখামেলাৰ এই অমৰ অভংগই সামাজিক সমতা আৰু আধ্যাত্মিক পৱিত্ৰতাৰ জয়গান গায়। কুঁহিয়াৰজোপা বেঁকা হ'ব পাৰে কিন্তু তাৰ ৰস সদায় মিঠা; ধনুখন বেঁকা হ'লেও কাঁড় পোন হৈ যায়। ঠিক তেনেদৰে মানুহৰ শৰীৰ বা জাতিতকৈ অন্তৰৰ ভক্তিয়েহে ঈশ্বৰক সন্তুষ্ট কৰে।

সন্ত জ্ঞানেশ্বৰ মহাৰাজে আলন্দীত ৰচনা কৰা 'হৰিপাঠ' ৱাৰকাৰী ঐতিহ্যৰ প্ৰাণস্পন্দন আৰু নিত্য সাধনাৰ মহামন্ত্ৰ। এই ২৮টা অভংগ অদ্বৈত জ্ঞান আৰু সগুণ ভক্তিৰ অনুপম সমন্বয়। মুখেৰে হৰিৰ নাম ল'লেই চাৰিওবিধ মুক্তি সহজে লাভ হয় বুলি জ্ঞানদেৱে প্ৰকাশ কৰিছে।

সন্ত জ্ঞানেস্বৰ মহাৰাজৰ 'মোগৰা ফুললা' মাৰাঠী আধ্যাত্মিক কবিতাৰ অনন্য কীৰ্তিস্তম্ভ। অন্তৰৰ দুৱাৰত ৰোপণ কৰা ভক্তিৰ সৰু পুলিটো ভগৱানৰ কৃপাত আকাশ চুব পৰাকৈ বাঢ়িল। ফুলি উঠা বেলি ফুলৰ সুবাসৰ দৰে আত্মজ্ঞানৰ আনন্দেৰে তেওঁ মনৰ সূক্ষ্ম ভাবেৰে এখন চাদৰ বৈ শ্ৰী বিঠলৰ শ্ৰীচৰণত সমৰ্পণ কৰিলে।

সন্ত জ্ঞানেস্বৰৰ এই মধুৰ অভংগই শ্ৰীবিঠলৰ দিব্য ৰূপ দৰ্শনৰ পৰম আনন্দ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰভুৰ শ্যামসুন্দৰ ৰূপ নয়নেৰে দৰ্শন কৰাৰ লগে লগে অন্তৰত যি অপাৰ সুখ ওপজে, সেয়া বহু জন্মৰ পুণ্যৰ ফল আৰু তেৱেঁই সকলো সুখৰ ভঁৰাল।

সন্ত একনাথৰ এই আধ্যাত্মিক গীতত তীৰ্থভ্ৰমণ অন্তৰ্মুখী হোৱাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে—মানুহৰ শৰীৰটোৱেই পৱিত্ৰ পন্ধৰপুৰ, অন্তৰাত্মাই সাক্ষাৎ বিঠল আৰু নিৰন্তৰ ধ্যানিয়েই পৱিত্ৰ চন্দ্ৰভাগা নদী।

সন্ত একনাথৰ এই অতি হৃদয়স্পৰ্শী অভংগই পণ্ঢৰপুৰক ভক্তৰ প্ৰকৃত 'মাতৃগৃহ' বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। শ্ৰীবিঠল পিতা, ৰুক্মিণী মাতৃ আৰু পুণ্ডলীক ভাই—এই স্বৰ্গীয় পৰিয়ালৰ স্মৰণেই পৰম শান্তি দিয়ে।

সন্ত একনাথৰ 'বিঞ্চূ চাবলা' এক অনুপম আধ্যাত্মিক নাট্যগীতি। কাম আৰু ক্ৰোধ নামৰ বিষাক্ত বৃশ্চিকৰ দংশনৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ সত্ত্বগুণৰ ভস্ম ধাৰণ আৰু হৰিনাম স্মৰণৰ উপদেশ দিয়া হৈছে।

ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ কুমাৰ সন্ত গোৰা কুম্ভাৰৰ এই আধ্যাত্মিক উপলব্ধিৰ অভংগ। মাটি চানি চকাত পাত্ৰ সাজি থকাৰ সময়তে তেওঁ পৰমব্ৰহ্মৰ সাক্ষাত পালে; নিৰ্গুণ পৰমাত্মা সগুণ বিঠলৰ ৰূপত আহি তেওঁৰ সমস্ত দেহাভিমান বিলীন কৰিলে।

সন্ত জনালাঈৰ এই বিখ্যাত আৰু অপূৰ্ব অভংগই চিত্তহৰণকাৰী শ্ৰীবিঠলক 'পণ্ঢৰপুৰৰ চোৰ' আখ্যা দি প্ৰেমৰ ৰচীৰে বান্ধি নিজৰ হৃদয়ৰ কাৰাগাৰত বন্দী কৰি ৰখাৰ অনন্য ভক্তিভাৱ প্ৰকাশ কৰিছে।

সন্ত কান্হোপাত্ৰাৰ এই মৰ্মস্পৰ্শী অভংগই চৰম আত্মসমৰ্পণক প্ৰকাশ কৰে। চুলতানৰ সৈন্যৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তেওঁ মন্দিৰত প্ৰভুৰ চৰণত প্ৰাণ বিসৰ্জন দি বৈকুণ্ঠগামী হৈছিল।

সন্ত চোখামেলাৰ পুত্ৰ সন্ত কৰ্মমেলাই (১৪শ শতিকা) ৰচনা কৰা এই অভংগটি জাত-পাতৰ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে ভগৱানক কৰা এক ঐতিহাসিক আৰু সাহসী প্ৰশ্ন। 'হে শ্ৰীপতি, আমাৰ জাতিক হীন কৰা হ'ল, সেই কথা জানো তুমি নাজানা? এৰেহা খাই জীৱন গ'ল, তোমাৰ চিত্তত জানো লাজ লগা নাই? আমাৰ ঘৰত প্ৰেমেৰে দৈ-ভাত খাই এতিয়া তুমি আমাক কেনেকৈ অস্বীকাৰ কৰিব পাৰা?' এই গীতিয়ে ভক্তিৰ মাজেৰে সামাজিক সমতাৰ দাবী উত্থাপন কৰে।

সন্ত মুক্তাবাঈৰ এই ঐতিহাসিক অভংগই ক্ষমা আৰু কৰুণাৰ মহত্ত্ব প্ৰকাশ কৰে। লোকৰ তিৰস্কাৰত মৰ্মাহত হৈ জ্ঞানেশ্বৰে যেতিয়া পঁজাৰ দুৱাৰ বন্ধ কৰিছিল, তেতিয়া ভনীয়েক মুক্তাবাঈয়ে বিশ্বকল্যাণৰ বাবে দুৱাৰ খুলিবলৈ অনুৰোধ জনাইছিল।

সন্ত নামদেৱ মহাৰাজৰ এই গীতিয়ে হৰিনামৰ পৰম মাধুৰ্য আৰু সাধকৰ মনৰ দুৰ্বলতাক অতি আন্তৰিকতাৰে দাঙি ধৰিছে। ভগৱানৰ নাম অমৃততকৈও মিঠা, তথাপি চঞ্চল মনে বিষয়সুখত মজি সেয়া কিয় গ্ৰহণ নকৰে? কীৰ্তনত বহিলেই টোপনিয়ে ধৰে। নামদেৱে শ্ৰী বিঠলৰ চৰণত নিজৰ অন্তৰৰ বেদনা ব্যক্ত কৰি কৃপা প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।

সন্ত নামদেৱৰ এই অপূৰ্ব অভংগ হৈছে ৱাৰকাৰী ঐতিহ্যৰ প্ৰাণমন্ত্ৰ। সংকীৰ্তনৰ ৰঙত নৃত্য কৰি সমগ্ৰ বিশ্বত 'জ্ঞানৰ চাকি জ্বলোৱা'ৰ পৱিত্ৰ সংকল্প ইয়াত প্ৰকাশ পাইছে। হৰিনামৰ জৰিয়তে ত্ৰিভূৱনৰ মুক্তি সম্ভৱ হয় বুলি ইয়াত কোৱা হৈছে।

সন্ত নৰহৰি সোণাৰৰ এই আটাইতকৈ বিখ্যাত অভংগত নিজৰ সোণাৰী পেশাৰ প্ৰতীকৰ জৰিয়তে শৰীৰক কৰ্মশালা, বিবেকক হাতুৰী আৰু ৰামনামক শুদ্ধ সোণ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

এই অংশটো হৈছে জ্ঞানেশ্বৰী গ্ৰন্থৰ শেষত থকা এক প্ৰাৰ্থনা, য'ত ভগৱানৰ ওচৰত সকলো প্ৰাণীৰ মঙ্গল, শান্তি, আৰু ভক্তিৰ বাবে আশীৰ্বাদ বিচৰা হৈছে।

এই ভক্তিগীতটোত সাধু নামদেৱে পন্ধৰপুৰৰ বিঠোবাক ‘বিঠাবাই’ (মাতৃ) হিচাপে সম্বোধন কৰি তেওঁৰ হৃদয়ত নাচিবলৈ আহিবলৈ কাতৰ অনুৰোধ কৰিছে। ই ভক্তৰ মনত ভগৱানৰ সান্নিধ্য আৰু আনন্দৰ আকুলতা প্ৰকাশ কৰে।

সন্ত সাৱতা মালীৰ এই অভংগই পৱিত্ৰ শ্ৰম আৰু কৰ্মযোগৰ জয়গান গায়। ভগৱানক পাবলৈ সংসাৰ ত্যাগ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই; নিজৰ শাক-পাচলিৰ বাগিচাতে তেওঁ ভগৱান বিঠ্ঠলক প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল। 'কৰ্মই উপাসনা'—এয়াই ইয়াৰ মূল নীতি।

সন্ত সেনা মহাৰাজৰ এই অমৰ গীতি পণ্ধৰপুৰ পদযাত্ৰাৰ প্ৰাণস্পন্দন। সংসাৰৰ সকলো দুখ এৰি পণ্ধৰীৰ বাটেৰে খোজ দিলেই কেশৱক দৰ্শন কৰি মনত যি অপূৰ্ব আনন্দ ওপজে, তাৰ তুলনা তিনি ভুবনৰ কোনো তীৰ্থতেই নাই। লাখ লাখ ভক্তৰ হৰিনাম ধ্বনি, গেৰুৱা পতাকা, চন্দ্ৰভাগা নৈ আৰু ইটাৰ ওপৰত থিয় হৈ থকা বিঠল—ইয়াতকৈ পৰম আশ্ৰয় আৰু ক'তো নাই।

ৱাৰকৰী পৰম্পৰাৰ নাপিত সন্ত সেনাৰ প্ৰসিদ্ধ অভংগ। তেওঁ নিজৰ কামৰ মাজতেই আধ্যাত্মিকতা বিচাৰি পাইছিল আৰু অহংকাৰ কাটি পেলাই কেৱল বিঠলৰ দাস হোৱাকে পৰম সৌভাগ্য বুলি গণ্য কৰিছিল।

সন্ত সোয়ৰাবাঈৰ এই অপূৰ্ব অভংগই অদ্বৈত ভক্তি আৰু মানৱীয় সমতাৰ জয়গান গায়। ভগৱান বিঠলৰ দৰ্শনত অহংকাৰ আৰু সামাজিক ভেদাভেদ নাইকিয়া হৈ সমগ্ৰ জগত পৰমেশ্বৰৰ একেটি দিব্য ৰংত বিলীন হৈ পৰিছে।

বৈকুণ্ঠলৈ মহাপ্ৰস্থানৰ সময়ত সন্ত টুকাৰামে গোৱা এই বিদায়-সংগীত অত্যন্ত মৰ্মস্পৰ্শী। সকলো ভক্তক শেষ 'ৰাম-ৰাম' জনাই তেওঁ নিজৰ চিৰন্তন ধামলৈ যাত্ৰা কৰে।

জগদ্গুৰু সন্ত তুকাৰাম মহাৰাজৰ পৰম শৰণাগতি আৰু আত্মশান্তিৰ অপূৰ্ব গীত। ইটাৰ ওপৰত থিয় হৈ থকা শ্ৰী বিঠলৰ চৰণ কমল দৰ্শন কৰাৰ লগে লগে মনৰ সকলো দৌৰাদৌৰি আৰু সংসাৰৰ ভাগৰ চিৰদিনৰ বাবে আঁতৰি গ'ল। তুকাৰামে কৈছে: আমাৰ বাবে বিঠলেই জীৱনৰ একমাত্ৰ পৰিপূৰ্ণ আশ্ৰয়।

সন্ত টুকাৰামৰ এই অভংগই অদ্বৈত ভক্তি আৰু পৰমানন্দৰ চৰম শিখৰক প্ৰকাশ কৰে। ভগৱানৰ সৈতে একাত্ম হ'লে সকলো ভেদ নোহোৱা হয় আৰু চাৰিওফালে আনন্দৰ ঢৌ উঠে। এই অনির্বচনীয় আনন্দ ভাষাৰে প্ৰকাশ কৰা অসম্ভৱ।

সন্ত টুকাৰামৰ এই কৰুণ ভক্তিগীতি ভগৱানৰ দৰ্শনৰ ব্যাকুলতাৰ এক অপূৰ্ব চানেকি। পূৰ্ণিমাৰ জোনলৈ বাট চোৱা চকৰ চৰাই, দীপাৱলীত মাকৰ ঘৰলৈ যাবলৈ ব্যাকুল হোৱা জীয়াৰী আৰু ভোকাতুৰ শিশুৰ দৃষ্টান্তৰে তেওঁ বিঠলৰ প্ৰেম প্ৰকাশ কৰিছে।

সন্ত টুকাৰামৰ এই সৰ্বোচ্চ প্ৰাৰ্থনামূলক অভংগই নিষ্কাম ভক্তিৰ চৰম নিদৰ্শন দাঙি ধৰে। সংসাৰৰ ধন-সম্পদ বা মোক্ষৰ লালসা নকৰি তেওঁ প্ৰভুৰ ওচৰত এটা মাথোঁ বৰ খুজিছে—'হে প্ৰভু! তোমাক যেন কেতিয়াও পাহৰি নাযাওঁ আৰু সদায় সাধুসংগ লাভ কৰোঁ।'

সন্ত টুকাৰাম মহাৰাজৰ এই অতি প্ৰসিদ্ধ অভংগই প্ৰকৃত সাধু আৰু মানৱতাৰ পৰিচয় দাঙি ধৰে। যিয়ে পীড়িত আৰু অসহায় লোকক নিজৰ বুলি আকোৱালি লয়, তেওঁৱেই প্ৰকৃত সন্ত আৰু তেওঁৰ মাজতেই স্বয়ং ভগৱান বিৰাজমান।

পন্ধৰপুৰৰ চন্দ্ৰভাগা নদীৰ বালিময় ঘাটত বৈষ্ণৱসকলৰ আনন্দময় নৃত্য-কীৰ্তনৰ মনোৰম চিত্ৰ এই অভংগত অংকন কৰা হৈছে। অহংকাৰ আৰু ক্ৰোধক ভৰিৰে গচকি সকলোৱে পৰস্পৰৰ চৰণ স্পৰ্শ কৰে।

জগদ্গুৰু সন্ত তুকাৰাম মহাৰাজৰ পৰম বিনম্ৰতাৰ গীতি। তেওঁ ঈশ্বৰক প্ৰাৰ্থনা জনাইছে: 'হে প্ৰভু, মোক ডাঙৰ নহয়, সৰু হোৱাৰ আশীৰ্বাদ দিয়ক!' কাৰণ সৰু পৰুৱাই চেনিৰ সোৱাদ লয়, কিন্তু ঐৰাৱত হাতীয়ে অঙ্কুশৰ কোব খাবলগীয়া হয়।

সন্ত টুকাৰামৰ এই সৰ্বপ্ৰথম মংগলাচৰণ অভংগই পন্ধৰপুৰৰ ভগৱান বিঠলৰ মনোমোহা দিব্য ৰূপৰ গুণানুকীৰ্তন কৰে। ইটাৰ ওপৰত সমচৰণেৰে থিয় হৈ, কঁকালত হাত থৈ, গলত তুলসীৰ মালা আৰু পীতাম্বৰ পৰিধান কৰা প্ৰভুৰ দৰ্শন ভক্তৰ পৰম আনন্দ।

জগদ্গুৰু সন্ত তুকাৰাম মহাৰাজৰ এই গীতটিয়ে শ্ৰী বিঠলৰ নাম নিৰন্তৰ স্মৰণ কৰাৰ উপদেশ দিয়ে। গীতেৰে বিঠলক প্ৰাৰ্থনা কৰা, অন্তৰত বিঠলক ধ্যান কৰা, আৰু ইটাৰ ওপৰত থিয় হৈ থকা বিঠলৰ মোহনীয়া ৰূপ দৰ্শন কৰা। বিঠল অনাথৰ বন্ধু আৰু কৃপাসিন্ধু। তেওঁৰ নাম জপ কৰাৰ লগে লগে মুখত অমৃতৰ সোৱাদ উপচি পৰে।

সন্ত টুকাৰামৰ এই বিখ্যাত মাৰাঠী অভংগই প্ৰকৃতি আৰু আধ্যাত্মিকতাৰ একতাৰ বাৰ্তা কঢ়িয়াই আনে। গছ-লতা আৰু চৰাইবোৰেই আমাৰ প্ৰকৃত আত্মীয় বুলি টুকাৰাম মহাৰাজে কৈছে।