ကောသမ္ဗိဇာတ်

အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ကောသမ္ဗီပြည်အနီးရှိ ဃောသိတာရုံကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထိုကျောင်း၌ ရိုသေလေးမြတ်ခြင်းကို ခံရသော ထေရ်ကြီးနှစ်ပါး နေထိုင်ကြ၏။ တစ်ပါးမှာ ဝိနည်းကို ကျွမ်းကျင်သော ဝိနည်းဓိုရ် ဖြစ်ပြီး၊ နောက်တစ်ပါးမှာ ဓမ္မကို ဟောကြားနိုင်သော ဓမ္မကထိက ဖြစ်ကြ၏။ တစ်ပါးစီတွင် တပည့်ရာ ရာနှင့်ချီ ရှိကြ၏။ တစ်နေ့တွင် ဓမ္မကထိကသည် သန့်စင်ခန်းသို့ သွား၍ ပါးစပ်ဆေးကြောပြီးနောက် ခွက်ထဲတွင် ရေအနည်းငယ် ကျန်ခဲ့သည်။ နောက်မှ ဝင်လာသော ဝိနည်းဓိုရ်က ထိုရေကို မြင်၍ မိတ်ဆွေက ထားခဲ့သလားဟု မေးလေသည်။ ဓမ္မကထိကက ထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံသောအခါ ဝိနည်းဓိုရ်က “ဤအရာသည် အာပတ်ဖြစ်ကြောင်း မသိသလော” ဟု မေးလေ၏။ ဓမ္မကထိကက မသိခဲ့ကြောင်း ဖြေပြီး ချက်ချင်း အာပတ်ကို ဝန်ခံကာ ပြုပြင်ရန် အဆိုပြုလေသည်။ ထိုအခါ ဝိနည်းဓိုရ်သည် သတိမမူဘဲ မသိစိတ်ဖြင့် ပြုမိသော အမှုသည် အာပတ်မဟုတ်ဟု ဦးစွာ ဆိုသော်လည်း၊ ထို့နောက် မိမိတပည့်များထံ သွား၍ “ဤသုတ်ရွတ်ဆိုသူသည် အာပတ်သို့ ကျရောက်ပြီး ထိုအာပတ်ကို အာပတ်ဟုပင် သိခြင်းမရှိ” ဟု ပြောခဲ့၏။

ဤစကားကို ဓမ္မကထိက၏ တပည့်များ ကြားသိသောအခါ ဝိနည်းဓိုရ်၏ တပည့်များအား “သင်တို့ဆရာသည် အစက အာပတ်မဟုတ်ဟု ဆိုပြီး ယခု အာပတ်ဟု ဆိုသည်။ သူသည် မုသားဆိုသူ ဖြစ်သည်” ဟု ဆိုကြ၏။ ချက်ချင်းပင် နှစ်ဖက်အကြား ပြင်းထန်သော အငြင်းပွားမှုနှင့် အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်မှုများသည် ကျောင်းတိုက်အတွင်း ပျံ့နှံ့သွားလေသည်။ အခွင့်အရေးကို ရယူသော ဝိနည်းဓိုရ်သည် ဖွဲ့စည်းပုံ ရှိသော သံဃာ့ အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူပြီး ဓမ္မကထိက အား မိမိ အမှားကို အသိအမှတ် မပြုသောကြောင့် ဥက္ခေပနီယကံ (ရပ်ဆိုင်းခြင်းကံ) ကို ချမှတ်လေ၏။ ထိုခဏ၌ပင် သံဃာတော် အားလုံးသည် ပြင်းထန်သော နှစ်စုခွဲ၍ ကွဲပြားသွား၏။ ရဟန်းတော်များကို ထောက်ပံ့သော ဒါယကာများသည်လည်း အုပ်စုခွဲကြ၏။ ဘိက္ခုနီသံဃာပင် တစ်ဖက်ဖက်ကို ထောက်ခံကြ၏။ ထို့ပြင် ဓမ္မကို လေးစားသော စောင့်ရှောက်သည့် နတ်များနှင့် ဝိညာဉ်များပင်လျှင် ဗြဟ္မာ့ဘုံ နတ်တို့အထိ တစ်ဖက်ဖက်ကို ထောက်ခံကြသည်ဟု ဆိုကြ၏။ အသံဆူညံမှုသည် အဝေးဆုံး ကောင်းကင်ဘုံများအထိ ရောက်သည်ဟု ဆိုကြ၏။ တစ်ချိန်က ငြိမ်သက်ခဲ့သော ကောသမ္ဗီပြည်သည် အပြန်အလှန် စွပ်စွဲသော လေမုန်တိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဤဆိုးကျိုးဖြစ်သော ကွဲပြားမှုကို ကြားသိသောအခါ မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တိုင် ကြွရောက်တော်မူ၏။ နှစ်ဖက်စလုံးအား ၎င်းတို့၏ အမှားကို ပြတော်မူသည် — ဖယ်ထုတ်ခြင်းကို ချမှတ်သူတို့အား ခံစားရမည့် ဒုက္ခနှင့် အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားသူတို့ ခံစားရမည့် ဒုက္ခတို့ကို ပြတော်မူပြီး ထို့နောက် ပြန်တော်မူ၏။ နှစ်ဖွဲ့စလုံးသည် သံဃာ့ ဝိနည်းစည်းကမ်းများကို အစုလိုက် ရွတ်ဆိုနေစဉ်တွင်ပင် ရန်ဖြစ်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တစ်ဖက်စီမှ ရဟန်းတစ်ပါးစီကို အစဉ်အလှည့်ကျ ထိုင်ရန် မြတ်စွာဘုရား အမိန့်ပေးတော်မူ၏။ မည်သည့်အုပ်စုမှ သီးခြား စုဝေးခြင်း မပြုနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ အငြင်းပွားမှု ဆက်လက် ပြင်းထန်နေကြောင်း ကြားသိသောအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် တတိယအကြိမ် ပြန်ကြွလာပြီး “ရပ်တော့ ရဟန်းတို့၊ မခိုက်ရန်ကြပါနှင့်၊ မငြင်းခုံကြပါနှင့်၊ သံဃာကို မခွဲခြမ်းကြပါနှင့်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် မိမိ၏ ဖြောင့်မတ်ခြင်းကို ယုံကြည်သော မာန်မာနဖြင့် မူးယစ်နေကြ၍ အမှားပြုသော အဖွဲ့မှ ရဟန်းတစ်ပါးက “သစ္စာ၏ သခင် မြတ်စွာဘုရား၊ ရရှိထားသော ချမ်းသာကို ခံစားတော်မူလျက် ချမ်းချမ်းသာသာ သီတင်းသုံးတော်မူပါ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို မနှောင့်ယှက်ဘဲ ဤအငြင်းပွားမှုဖြင့် ကိုယ်တိုင် ကဲ့ရဲ့ခံရပါမည်” ဟု ပြန်ဖြေလေ၏။

ထပ်မံ ဆုံးမတော်မူလျက် ဆရာတော်က ဓားကို ကိုင်ဆောင်သော မင်းများကြား ရှေးကာလက ခံယူခဲ့သော ခန္တီ၏ ဥပမာကို အမှတ်ရစေတော်မူ၏။ “တစ်ချိန်က ဗာရာဏသီပြည်မှ ကာသိမင်း ဗြဟ္မဒတ်သည် ကောသလမင်း ဒီဃီတိ၏ နိုင်ငံကို လုယက်ပြီး သူ့ကို သတ်ပစ်ခဲ့၏။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် ဒီဃာဝုမင်းသားသည် ဗြဟ္မဒတ်၏ အသက်ကို မိမိလက်ထဲတွင် ရှိနေစဉ် ခွင့်လွှတ်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးသည် ရင်ခွဲမိတ်ဆွေ ဖြစ်လာကြ၏။ လက်နက်ကိုင်ဆောင်သော မင်းများကြားတွင်ပင် ထိုသို့သော သည်းခံမှု ဖြစ်နိုင်ခဲ့လျှင် ကောင်းစွာ ဟောကြားထားသော လမ်းကို လိုက်နာသော သင်တို့သည် အချင်းချင်း ခွင့်လွှတ်ပြီး နူးညံ့သော စိတ်နှလုံးရှိဖို့ မည်မျှ ပို၍ သင်ယူသင့်သနည်း” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဤဇာတ်လမ်းသည် ဒီဃာဝု၏ ခန္တီကို တိုတိုသာ ရည်ညွှန်းထား၏။ မင်းသားသည် မိမိ၏ အဖ သတ်သူ၏ အပေါ်တွင် ဓားကို မြှောက်ထားစဉ် မိဘ၏ သေခါနီးစကားကို အမှတ်ရခဲ့ပုံ အပြည့်အစုံကို ကိုယ်ပိုင် ကျမ်းဂန် ဝတ္ထုအဖြစ် ပါရှိပြီး ထိုဝတ္ထုသည် ဒီဃီတိကောသလ-ဇာတ် (ပဉ္စနိပါတ်၏ အမှတ် ၃၇၁) ဖြစ်သည်။

ထိုသို့ပြောသော်ပင် ၎င်းတို့ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိသည်ကို မြင်တော်မူသောအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ပဋိပက္ခနှင့် ၎င်း၏ ဖြေရှင်းနည်းအကြောင်း ဂါထာကိုးပုဒ် ဟောကြားတော်မူ၏ — ပါဠိတိပိဋက တစ်ခုလုံး၌ အများဆုံး ကိုးကားခံရသော စာကြောင်းများ ဖြစ်သည်။ ဤလောက၌ သတ္တဝါအပေါင်း ရောက်ရမည့် သေခြင်းတရားကို နားမလည်သူတို့သည် ငြင်းခုံဆက်လက်ကြ၏။ ထိုအမှန်တရားကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူတို့ကမူ ချက်ချင်းပင် ၎င်းတို့၏ အငြင်းပွားမှုကို ငြိမ်သက်စေကြ၏။ ရှေးဟောင်း အကြည်းတန်းများကို ထိန်းသိမ်း၍ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြန်ပြောဆိုခြင်းသည် အငြင်းပွားမှုကိုသာ အားဖြည့်ပေးသည်။ ထိုအကြည်းတန်းများကို စွန့်လွှတ်သူတို့ကမူ ငြိမ်းချမ်းစွာ ပြန်လည်နေထိုင်ကြ၏။ “ရန်ကို ရန်ဖြင့် မငြိမ်းနိုင်၊ မေတ္တာဖြင့်သာ ငြိမ်းနိုင်၏။ ဤသည်ကား ထာဝရတရား ဖြစ်သည်” (na hi verena verāni sammantīdha kudācanaṃ, averena ca sammanti, esa dhammo sanantano)။ ဂါထာများက နိဂုံးချုပ်ရာတွင် ဤကဲ့သို့ ဆိုသည် — မိမိနှင့် မပြေလည်လိုသော မိုက်မဲသူများနှင့် အတူနေရာ၊ တောအတွင်း တစ်ကောင်တည်း လျှောက်သွားသော ဆင်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ တစ်ယောက်တည်း သွားခြင်းသည် ပို၍ ကောင်း၏ဟု။

ရဟန်းတို့ ပြေလည်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း တွေ့မြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဘူးနှင့် သင်္ကန်းကို တည့်တည့်ယူ၍ ကောသမ္ဗီပြည်မှ တစ်ပါးတည်း ထွက်ခွာတော်မူ၏။ ပထမ ဘာလကလောဏကာရဂါမ ရွာသို့ ရောက်တော်မူ၍ ထေရ် ဘဂူအား တစ်ကိုယ်တည်း နေခြင်း၏ ကျေးဇူးကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထို့နောက် လူပျို မင်းသားသုံးပါး၏ နေရာသို့ ရောက်တော်မူ၍ သံဃာ့ ညီညွတ်ခြင်း၏ ချိုမြိန်မှုကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုနေရာမှ သုံးလကြာ ပါလိလေယျက တောအုပ်သို့ ဆုတ်ခွာ၍ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထိုတွင် ဓလေ့အရ မင်းမြတ်ဆင်တစ်ကောင်နှင့် မျောက်တစ်ကောင်တို့သည် တိတ်ဆိတ်သော တစ်ကိုယ်တည်း နေထိုင်မှုတွင် တရားမေတ္တာဖြင့် ပြုစုကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ ထို့နောက် တိုက်ရိုက် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွတော်မူ၏။ ထိုအတောအတွင်း ကောသမ္ဗီပြည်မှ ဒါယကာ ဒါယိကာမများသည် အငြင်းပွားသော ရဟန်းများကြောင့် မြတ်စွာဘုရား ထွက်ခွာခဲ့ရသည်ဟု ယူဆ၍ ၎င်းတို့ ငြိမ်းချမ်းသည်အထိ ရဟန်းတို့အား နှုတ်ဆက်ခြင်းနှင့် ဆွမ်းကို မပေးရန် ဆုံးဖြတ်ကြ၏။ ဤတိတ်ဆိတ်သော စည်းကမ်းကြောင့် နှိမ့်ချမိသော ကောသမ္ဗီ ရဟန်းများသည် နောက်ဆုံး သာဝတ္ထိပြည်သို့ သွား၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ခွင့်လွှတ်ခြင်းကို တောင်းပန်ကြ၏။ ထိုအခါ သံဃာ့ ညီညွတ်မှု ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

ဤဇာတ်လမ်းကို ပါဠိတိပိဋက၏ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဇာတကကျမ်း၏ နဝကနိပါတ် (ကိုးပါးစာအုပ်)၊ ဂိဇ္ဈဝဂ် တွင် ကောသမ္ဗိဇာတ် အမှတ် ၄၂၈ အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ထိုဝဂ်ကို စတင်သည့် ဂိဇ္ဈဇာတ် (အမှတ် ၄၂၇) ၏ နောက်တွင် ချက်ချင်းလိုက်ပါ၏။ ၎င်း၏ ဘောင်ဇာတ်လမ်းသည် ဝိနည်းပိဋက မဟာဝဂ် (X.1–10) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ကောသမ္ဗီ ကွဲပြားမှု၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းကို အခြေခံ၏။ ရန်နှင့် မေတ္တာအကြောင်း နိဂုံးချုပ် ဂါထာသည် ဓမ္မပဒ၏ ဂါထာ ၃ မှ ၅ အထိအဖြစ်လည်း ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းကို နိဂုံးချုပ်သော ရိုးရာ ဘဝကြိုတင်ဖော်ထုတ်ချက်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရင် သုဒ္ဓေါဒနနှင့် မယ်တော် မဟာမာယာ — ဤနောက်ဆုံးဘဝတွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ကိုယ်ပိုင် မိဘများ — ကို ဒီဃာဝုမင်းသား၏ ယခင်ဘဝ မိဘများဟု အမည်ဖော်ပြတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်ကို ဒီဃာဝုအဖြစ် ဖော်ပြတော်မူ၏ — ရန်သည် ရန်ဖြင့် ဘယ်တော့မှ မငြိမ်းကြောင်း ပထမဆုံး သင်ယူပြီး နောက်ပိုင်း ဆုံးမခဲ့သော ဗောဓိသတ္တဝ် ဖြစ်သည်။