අම්බ ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම කතාව, බුදුරජාණන් වහන්සේම තම ගුරුවරයා ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළ දේවදත්ත සම්බන්ධයෙන් වදාළ සේක, එම ප්‍රතික්ෂේපයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔහු අවිචි නිරයේ, බෞද්ධ නිරයන්ගෙන් පහත්ම හා වඩාත් වේදනාකාරී නිරයේ, උපත ලැබීය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 474 මෙම පෞරාණික කතාව සංරක්ෂණය කරයි, එය පෙන්වන්නේ දේවදත්ත තමාට සියල්ල ලබාදුන් එම ම ගුරුවරයා ප්‍රතික්ෂේප කළේ මෙය පළමු වරක් නොවන බවයි.

බරණැස රාජ්‍යයේ, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, පහත්ම සමාජ කුලයක, චණ්ඩාලයෙකු, උපතින්ම අනාදරණීය කෙනෙකු ලෙස උපන් සේක. ඔහුගේ උපතට සම්බන්ධ අවමානයක් තිබුණද, ඔහු ගුණයෙන් පිරිසිදුව සිටි අතර, අරුමපුදුම ආත්මික මන්ත්‍රණ බලයක් ඇති කරගත්තේය. විශේෂ අක්ෂර කටින් ගායනා කරමින් හා විරුද්ධ, ගෙඩි නොදෙන අඹ ගසක නිරුවත් කඳට ජලය ඉසිමින්, ඔහුට එය වහාම මලින් පිපී, ශීත සමයේ මැද වුවද පැසුණු අඹ ගැබිනියෙන් බරවන්නට සැකසීමට හැකි විය.

බරණැසේ උසස් කුලයේ තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙකු මෙම අරුමපුදුමය ගැන ඇසූ විට, කීර්තියේ ආශාවට පැහැරෙමින්, එම අනාදරණීය සෘෂිවරයාව සෙවීමට ගියේය. ඔහු ඔහුගේ පා ළඟ වැඳී, මාස ගණනාවක් හීන වැඩවල නියැළුණේය, මිදුල අස්පිරීම, ඔහුගේ පා සේදීම, දැව එකතු කිරීම, පුරාම මෙම රහස් මන්ත්‍රණය තමාට උගන්වන ලෙස ඉඳුරු ඉල්ලා සිටියේය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, තරුණයාගේ ස්ථිර උපායශීලී බවට ආරස්සීවී, ඔහුට උගැන්වීමට එකඟ වූයේය, එහෙත් මුලින්ම බරපතල ලෙස ඔහුට අනතුරු ඇඟවූයේය. ඥානය කුලයකට ගරු නොකරයි, සෘෂිවරයා පැවසීය, එහෙත් එය සම්පූර්ණ සත්‍යවාදී බවක් ඉදිරිපත් කරයි. රජතුමාම වුවද, මෙම මන්ත්‍රණය ඔහුට කවුරුන් උගන්වාදුන්නේ දැයි ඇසුවහොත්, තරුණයා සත්‍යය කතා කර තම ගුරුවරයාගේ නම පැහැදිලිව කළ යුතුය, කුහකව තම ගුරුවරයාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීම එම මන්ත්‍රණය තම මතකයෙන් සදහටම පැන යෑමට හේතු වන බැවින්. තරුණයා දෙවිවරුන් හමුවේ බරපතල ප්‍රතිඥාවක් දී මෙම මන්ත්‍රණය ඉගෙන ගත්තේය.

නගරයට ආපසු පැමිණ, බ්‍රාහ්මණයා තම නව කුසලතාව ප්‍රදර්ශනය කළේය, බ්‍රහ්මදත්ත රජතුමාට ඍතුවකින් පිටත අඹ ගෙනදෙමින්, ඊට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස රත්‍රන් මල්ලන්, රාජකීය වස්ත්‍ර හා රාජකීය සපයන්නා යයි නම ලබාගනිමින්. එක් උදෑසනක, රජතුමා එම පලතුර රසවින්දනය කරමින් සිටිය දී, තරුණයාට මෙම දිව්‍ය බලය තක්ෂිලාවේ කවර ප්‍රසිද්ධ වෛදික ගුරුවරයෙකු උගන්වාදුන්නේදැයි ආදරයෙන් ඇසුවේ, විවෘත රාජ සභාවේ.

මෙම ප්‍රශ්නයෙන් තරුණයාට විශාල අහංකාර ලජ්ජාවක් දැනුණි. ඔහුට සියල්ල ලබාදුන් චණ්ඩාලයාගේ නම කීම වෙනුවට, ඔහුට සිතුණේ, තම ගුරුවරයාගේ පහත් උපත පිළිගත්තොත් රාජ සභාව ඔහුට පිළිකෙව් කරමින් ඔහුගේ ගෞරවය ගලවා දමනු ඇති බවකි. ඒ වෙනුවට ඔහු, තක්ෂිලාවේ ලෝක ප්‍රසිද්ධ, පිරිසිදුම ලේ බ්‍රාහ්මණ සෘෂිවරයෙකුගෙන් මෙම මන්ත්‍රණය ඉගෙන ගත් බව ප්‍රකාශ කළේය.

එම ක්ෂණිකම අවස්ථාවේම, රත්‍රන් වර්ණ වූ යකඩයක් මත වත් කළ ජලයක් මෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම එම මන්ත්‍රණ බලය ඔහුගේ හදවතින් පහව ගියේය. පැයකට පසු, රජතුමා ඔහුව රාජකීය උයනට ගෙනගොස්, මහේසීහු මෙම ආශ්චර්යය දැකගත හැකි වන පිණිස එම මන්ත්‍රණය ආයෙත් එක් වරක් කියන ලෙස ඉඳුරු ඇසුවේය. එහෙත් තරුණයා ගසට ජලය ඉසීම් කර මන්ත්‍රණ කිරීමට උත්සාහ කළ විට, ඔහුගේ සිත කළු අඳුරක් වී, එකම එක අක්ෂරයක්වත් ඔහුට මතක නැති විය. තුරුළඟින් ඔහු රාජ සභාව ඉදිරියේ තම බොරුව පිළිගත්තේය.

ගරුත්වයෙන් තොරව, බලශක්තියෙන් තොරව, තරුණයා එම චණ්ඩාල සෘෂිවරයා වෙත ආපසු ගොස්, දෙවන වරක් මෙම මන්ත්‍රණය තමාට උගන්වාදෙන ලෙස ඉඳුරු ඉල්ලා සිටියේය, එහෙත් සෘෂිවරයාට ඔහු සමඟ තවදුරටත් කිසි දෙයකට සම්බන්ධ විය යුතු බවක් හැඟුණේ නැත. තරුණයා තම මාස ගණනාවේ සේවයෙනුත් තම කෙටි කාලීන රාජකීය ප්‍රසාදයෙනුත් කිසිවක් තමාට ඉතිරි නොකරගනිමින් වනයට ඇවිද ගියේය, ඔහු ආපසු මග සොයාගත්තේ නැත.

මෙම කතාවට එහි කල් පවතින කටු ගැඹුර ලබාදෙන්නේ, තරුණයාට රවටා අහිමි කළ කිසිවක් නැති බවයි; ඔහු අහිමි කරගත්තේ ඔහු ම ආරක්ෂා කිරීමට ප්‍රතිඥා දී, පසුව සැබෑ පීඩනයේ පළමු මොහොතේම අත්හැර දැමූ දේ පමණි. මෙම මන්ත්‍රණය කිසි දිනක සොරකම් කළ හෝ උපතින් උරුම වන රහසක් නොවූයේය. එය සත්‍යවාදී බවක් එහි රැකගන්නා විසින් පොරොන්දු වී තිබූ පමණින් පමණක් රැකගත හැකි ත්‍යාගයක් පමණි, දේවදත්තගේ මෙම අතීත කතාව කියන්නට බුදුරජාණන් වහන්සේ තෝරාගත් තීරණය පෙන්වන්නේ, මෙම ජීවිතයේම ඔහු තම ගුරුවරයාව දෙවන වරට ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට බොහෝ කලකට පෙර, එම ම ප්‍රතික්ෂේප රටාව කෙතරම් දුරට ළඟා වී තිබේදැයි ය.