චිත්ත-සම්භූත ජාතකය

ස්වාමින් මෙම කතාව, එකිනෙකාට ගැඹුරින් භක්තිමත් භික්ෂූන් දෙදෙනෙකු සම්බන්ධයෙන්, එම ම ආත්ම දෙක මෙයට වඩා බොහෝ වැඩි උපත් ගණනාවක් හරහා ගෙනා ඈත බන්ධනයක් මත පාදක කරගෙන දේශනා කළ සේක. පාලි ත්‍රිපිටකයේ 498 වැනි ජාතකය, එම භක්තිය ඇත්තටම කෙතරම් ඈතකට විහිදී ගියේදැයි හෙළි කරන එම ඈත කතාව රැකගනියි.

ඔවුන් මතකයේ තබාගත් පළමු එකට උපතේදී, චිත්ත හා සම්භූත, සමාජ ක්‍රමයේ පහළම ස්ථානයේ තබන ලද සමාජයක් වූ චණ්ඩාල කුලයේ යවනල් සොයුරන් දෙදෙනෙකු ලෙස, උජ්ජේනි නගරයේ උපත ලැබූහ. අස්පෘශ්‍යයින්ට සාමාන්‍යයෙන් විවර නොවන අධ්‍යාපනයක් සොයමින්, ඔවුන් ප්‍රසිද්ධ විද්‍යා මධ්‍යස්ථානයක් වූ තක්ෂිලාව වෙත ඉතිහ, එහෙත් ඔවුන්ගේ කුලය අවසානයේ ඔවුන්ගේ ම ස්ථානීය භාෂාව හරහා හෙළි විය, ගුරුවරුන් හා සම-ශිෂ්‍යයින් ඔවුන් ඇත්තටම කවුරුන්දැයි දැනගත් වහාම ඔවුන් නෙරපා හරින ලදී.

එම ජීවිතයෙන් ඉවතට ගිය පසු, දෙදෙනාම නැවත නැවතත් එකට උපත ලැබූහ, හැම වරකම වියෝ කළ නොහැකි ලෙස. ඔවුන් ඊළඟට ජීවත් වුනේ වනාන්තරයේ දෙනුන් දෙදෙනෙකු ලෙස, නිරන්තර සහගාමීත්වයකින් බඳින ලද, මරණය ඔවුන් එකට ගෙනයන තෙක්. ඉන්පසු ඔවුන් නදියක ඉවුරේ කූඩු බැඳගත් ඔස්ප්‍රේ පක්ෂීන් දෙදෙනෙකු ලෙස නැඟී, හදිසි දියබෑමක් ඔවුන් දෙදෙනාම තම කූඩුව ආරක්ෂා කරගනිමින් සිටියදී ගසාගෙන ගිය තෙක්, එකිනෙකාට එකම භක්තිය බෙදාගත්හ.

ඔවුන්ගේ ඊළඟ මනුෂ්‍ය උපතේදී, ඔවුන්ගේ අතීත ජීවිතවල පල අවසානයේ ඉතාම වෙනස් දිශාවලට රිසි විය. සම්භූත රාජකීය පදවියකට උපත ලැබූ, කම්පිල්ල නගරයෙන් උත්තරපංචාල පාලනය කරන රජු බවට වැඩී, සුවපහසුවෙනුත් වැඩි වැඩියෙන් සුඛෝපභෝගයෙනුත් පාලනය කළේය. චිත්ත ඒ වෙනුවට කෞශාම්බියේ රාජකීය පුරෝහිතවරයෙකුගේ ගෘහස්ථය තුළට උපත ලැබූ අතර, එම ජීවිතයේ ඔහු ස්වාමින්ම විය.

චිත්ත තම ම අතීත උපත් සියල්ලම සිහිපත් කරගැනීමේ දුර්ලභ තෑග්ග සමඟ උපත ලැබූහ, මෙම මතකය ඔහුට සම්පූර්ණ පැහැදිලි බවින් පුනරුත්පත්ති චක්‍රය කෙතරම් අනතුරුදායකත් අනිමාන්තකත් දැයි පෙන්වී. ඔහු තවම තරුණ වියේදීම ගෘහස්ථ ජීවිතය අත්හැර, ශ්‍රමණයෙකුගේ නිවාසරහිත ජීවිතයට පැමිණ, භාවනාත්මක සමාධි ප්‍රගුණ කර, එම ලබාගැනීමෙන් පැමිණෙන ඉහළ දැනුම් වැඩි දියුණු කළේය.

දැන් හිමාලයේ ජීවත් වෙමින්, චිත්ත තම අනන්ත උපත් ගණනාවක සහගාමියා වෙත තම අවධානය හැරවූ විට, ඉන්ද්‍රිය සුඛය, රාජකීය ආඩම්බරය, හා රාජාසනික කුමන්ත්‍රණයේ අනන්තයෙන් ගිලී ගිය සම්භූත රජු දුටුවේය. ඔහුට සෘජුවම පෙනී සිටීම වෙනුවට, චිත්ත තම සොයුරාට මධ්‍යකරුවෙකු හරහා එක් ගාථාවක් එවීය, උජ්ජේනියේ අස්පෘශ්‍යයින් ලෙසත්, වනාන්තරයේ දෙනුන් ලෙසත්, ගංතීරයේ ඔස්ප්‍රේ පක්ෂීන් ලෙසත් ඔවුන්ගේ බෙදාගත් ජීවිත සිහිපත් කරවන රේඛා කීපයක්.

ගාථාව සම්භූතගේ ගැඹුරටම පහර දුන්නේය, එම ඈත ජීවිත සියල්ලෙහි සැඟවුණු මතකය එකවර ඉහළට නැඟුණි. සොයුරා මාලිගාවට කැඳවනවා වෙනුවට, රජතුමා තම ම විමසීම් කරගෙන, චිත්තව ම සොයාගැනීම සඳහා පිටවිය. තම ම වර්තමාන සුවපහසුව, රාජ්‍යයකින් සංකීර්ණ නොකළ විට දෙදෙනාම වරක් බෙදාගත් භක්තියෙන් කෙතරම් දුරට ගෙනගියේදැයි පසුතැවිල්ලෙන් ඔහුව වහ විය.

සම්භූත චිත්තට තම රාජ්‍යයෙන් අඩක් එකවරම පිරිනැමීය, එහෙත් බෝධිසත්වයා පිළිතුරු දුන්නේ රාජකීය පරමාධිපත්‍යය, කෙනෙකු එය ඇල්ලීමට සිතන විටම ගිලී ගිය ජ්වලිත අඟුරක් හෝ උදෑසන බින්දුවක වේදිකාවකටත් වඩා දිගු කල් පැවතෙන්නේ නැති බවය. තම සොයුරාගේ ප්‍රාඡ්ඥතාවයෙන් ස්පර්ශ වූ සම්භූත තම කිරුළ සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හැර, තම පුත්‍රයාම රාජාසනයේ තබා, චිත්ත සමඟ වනාශ්‍රමයට ආපසු ගියේය, එහි දෙදෙනාම අවසානයේ දිගු ආයුෂ සහිත දිව්‍ය ජීවීන්ගේ ස්වර්ගයක් වූ බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපත ලැබූහ.

ස්වාමින් ආනන්ද එම පෙර ජීවිතයේ සම්භූත වූ බව හෙළි කරමින් ඉගැන්වීම අවසන් කළ සේක. ඔහුම එම ජීවිතවල බෙදාගත් බන්ධනයෙන් ඈත්ම ගිය රජතුමා වූයේ, කල් ගතවෙත්ම සිහිපත් වූ ගාථා රේඛා කීපයක් මගින් ඔහුව ආයෙත් එයට ආයාචනා කරන ලද, එහෙත් ඔහුම. අස්පෘශ්‍ය උපතකුත්, සත්ව ස්වරූපයකුත්, හදිසි දියබෑමකුත් ඉන්පසුව බේරගත් මිතුරුකමක්, අවසානයේ රාජාසනයක්ම බේරගැනීමට තරම් ප්‍රබල බව ඔප්පු විය. එය ආයෙත් කැඳවීම සඳහා අවශ්‍ය වූයේ, එහි කෙතරම් උපත් ගණනාවක් ගත වී තිබුණද, රේඛා ස්වල්පයක් පමණි. කතාවේ අවසාන හැරවීම එබඳු සිහිකරවන්නක් ලෙස පෙනෙන්නේ, එයට ඇත්තටම අවශ්‍ය වූ ඒත්තුගැන්වීම කෙතරම් ස්වල්ප ද යන්නයි. රාජ්‍යයකට පිරිනැමිය හැකි සියල්ල තිබූ රජෙකු, එක් සිහිපත් වූ ගාථාවක් ඔහුට වරක් ඊටත් වඩා වටිනා කළ යමක් සිහිපත් කරවූ මොහොතේම, එය සියල්ල අත්හැර දුන්නේය.