දරීමුඛ ජාතකය

ජාතක අට්ඨකථාවේ සඳහන් පරිදි බුදුරජාණන් වහන්සේ ජාතක අංක 378 ජේතවනාරාමයේදී වදාළ සේක. අට්ඨකථාව පවසන්නේ මෙම කතාව මහා නෙක්ඛම්මය ගැන බවත්, එය වදාරන්නට හේතු වූ සිදුවීම කලින් වදාරා ඇති බවත්ය. මෙය බුදුරජාණන් වහන්සේම ගිහි ජීවිතයෙන් නික්මුණු අවස්ථාව සිහිපත් කිරීමක් වූ අතර, එසේ කිරීමට දිරිගන්වන ලද රජෙකුගේ කතාවක් මගින් එය සිහිපත් කරන ලදී.

යම් කලෙක මගධ රජු රාජගහ නුවර රාජ්‍යය කළේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ එම රජුගේ අග බිසවගෙන් උපත ලැබූ අතර, බ්‍රහ්මදත්ත කුමාරයා ලෙස නම් කරනු ලැබීය. එදින ම රාජ පුරෝහිතයාට ඉතා රූමත් මුහුණක් ඇති පුත්‍රයෙක් උපන්නේය. ඔහුට දරීමුඛ යැයි නම තැබූහ.

දෙදෙනාම රජුගේ මාලිගාවේ ප්‍රිය මිතුරන් ලෙස හැදී වැඩුණහ. වයස අවුරුදු දහසයේදී ඔව්හු තක්සලාවට ගොස් සියලු කලාවන් ඉගෙන ගත්හ. ඉන්පසු ප්‍රායෝගික චාරිත්‍ර සහ ජනපදයේ සිරිත් විරිත් දැන ගැනීමේ ආශාවෙන් ඔව්හු රට පුරා නගර හා ගම්මානවල සැරිසරමින් ගියහ.

මිතුරන් දෙදෙනා බරණැසට පැමිණ විහාරස්ථානයක නැවතුණහ. මීළඟ දින ඔව්හු භික්ෂා ගැනීමට නගරයට ගියහ. එක් නිවසක පවුලේ අය බත් කැඳ පිළියෙල කර, බ්‍රාහ්මණයන්ට ආහාර දීම සඳහා අසුන් සකස් කර තිබුණි. තරුණ දෙදෙනා දුටු ඔව්හු බ්‍රාහ්මණයන් පැමිණ ඇතැයි සිතා ඔවුන් ඇතුළට ආරාධනා කළහ.

ඔව්හු බෝධිසත්වයන්ගේ අසුනේ සුදු වස්ත්‍රයක් එළූ අතර, දරීමුඛගේ අසුනේ රතු පැදුරක් එළූහ. දරීමුඛ මෙම ශකුනය සලකා බැලුවේය. ඔහුගේ මිතුරා බරණැසේ රජු වන බවත්, තමා සේනාපති වන බවත් ඔහු තේරුම් ගත්තේය. ඔව්හු ආහාර ගත්හ, තම කොටස් ලබාගත් අතර, ආශීර්වාද කර, රජුගේ උයන බලා ඉවත් වූහ.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ රාජකීය ගල් ආසනය මත වැතිර සිටියහ. දරීමුඛ ඔවුන්ගේ පාද අතගාමින් වාඩි වී සිටියේය. බරණැස් රජු සත් දිනකට පෙර මිය ගොස් ඇති අතර ඔහුට උරුමක්කාරයෙක් නොවීය. පුරෝහිතයා අවමංගල්‍ය කර්ම ඉටු කර, අනුප්‍රාප්තිකයා සෙවීම සඳහා දින හතක් පුරා මංගල රථය යැව්වේය.

රථය නගරයෙන් පිටව උයනේ දොරටුවට පැමිණියේය, පිටුපසින් සිව් අංග සේනාව සහ සිය ගණන් උපකරණවල සංගීතය ගමන් කළේය. දරීමුඛ සංගීතය ඇසූ අතර එහි අර්ථය තේරුම් ගත්තේය. රථය තම මිතුරා වෙනුවෙන් එන්නේය; ඔහු රජු වී, දරීමුඛට සේනාපති තනතුර ලබා දෙනු ඇත.

ගිහියෙකු ලෙස සිටීමට හේතුවක් තමාට නොපෙනෙන බව ඔහු සිතුවේය. ඔහු ගොස් තාපසයෙකු වනු ඇත. බෝධිසත්වයන්ට එක වචනයක්වත් නොකියා ඔහු පසෙකට වී සැඟවී සිටගත්තේය.

පුරෝහිතයා දොරටුවේදී රථය නතර කර උයනට ඇතුළු විය. ඔහු රාජකීය අසුන මත වැතිර සිටි බෝධිසත්වයන් දුටු අතර ඔවුන්ගේ පාදවල ශුභ ලක්ෂණ දුටුවේය. මේ තරුණයා සිව් මහා ද්වීපයේම රජු වීමට පින් ඇතැයි ඔහු සිතුවත්, ඔහුගේ ධෛර්යය ගැන සැකයක් ඇති විය. එබැවින් ඔහු සියලු උපකරණ උපරිම හඬින් වාදනය කරවීය.

බෝධිසත්වයෝ අවදි වී මුහුණෙන් වස්ත්‍රය ඉවත් කළහ. ඔවුන් ජනකායක් දුටු අතර නැවත මුහුණ වසා කල් ගතවන තෙක් නිහඬව වැතිර සිටියහ. ඉන්පසු නැගිට අසුන මත පදුම් ගසා වාඩි වූහ. පුරෝහිතයා දණ ගසා රාජ්‍යය ඔවුන් වෙත පැමිණ ඇති බව පැවසීය. බෝධිසත්වයන් අනුප්‍රාප්තිකයෙක් නැද්දැයි ඇසූ අතර, නැති බව ඔවුන්ට පවසන ලදී. ඔවුන් එය පිළිගත් අතර, එම උයනේදීම ඔවුන්ට අභිෂේකය කරන ලදී.

ඔවුන් රථයේ නැඟී ගෞරවනීය පෙළපාලියෙන් නගරය වටා ගොස්, අමාත්‍යයන්ගේ ස්ථාන නියම කළහ. තම නව තනතුරේ මහිමයෙන් ඔවුන් දරීමුඛ අමතක කළහ.

මේ අතර දරීමුඛ උයන හිස් බව දුටුවේය. ඔහු පැමිණ රාජකීය අසුන මත වාඩි විය. ඔහුට ඉදිරියේ වියලුණු කොළයක් වැටුණි. එහි ඔහු ක්ෂය හා මරණයේ ස්වභාවය දුටු අතර සියලු වස්තූන්ගේ ලක්ෂණ තුන තේරුම් ගත්තේය. ඔහු පසේබුදු අවස්ථාවට ඇතුළු වූ අතර, පොළොව ප්‍රීතියෙන් ප්‍රතිධ්වනි විය.

එම මොහොතේම ඔහුගෙන් ගිහි ලකුණු ගිලිහී ගියේය. අහසින් පාත්‍රය සහ සිවුර පැමිණ ඔහුගේ ශරීරයට ඇලී ගත්හ. ඔහුට අෂ්ට පරිෂ්කාර ද, සියවසක් වයසැති භික්ෂුවක ගති පැවතුම් ද විය. තම බලයෙන් ඔහු අහසට නැඟී හිමාලයේ නන්දමූල ගුහාව කරා ගියේය.

බෝධිසත්වයෝ ධර්මානුකූලව රාජ්‍යය කළහ. එහෙත් ඔවුන්ගේ මහිමයේ විශාලත්වය ඔවුන් මුළාවට පත් කළ අතර වසර හතළිහක් පුරා ඔව්හු දරීමුඛ අමතක කළහ. හතළිස්වන වසරේදී ඔවුන්ට සිහි වී, දරීමුඛ නමින් මිතුරෙක් සිටින බවත්, ඔහු කොහේ ඇත්තේදැයි දැන ගැනීමට තමන් කැමති බවත් පැවසූහ.

ඉන්පසු මාලිගාවේදීත් සභාවේදීත් ඔවුන්ගේ මිතුරා කොහේදැයි ඔව්හු විමසමින් සිටියහ. ඒ ගැන කීමට හැකි ඕනෑම අයෙකුට ඔවුන් මහත් ගෞරවයක් පොරොන්දු වූහ. මේ ආකාරයෙන් තවත් වසර දහයක් ගෙවී ගියේය.

වසර පනහකට පසු දරීමුඛ කල්පනා කර, තම මිතුරා ඔහු ගැන සිහි කරන බව දැන ගත්තේය. රජු දැන් මහලු වී දරුවන්ගෙන් පිරී ඇති බව ඔහු සිතුවේය. ඔහු ගොස් රජුට ධර්මය උගන්වා පැවිදි කරන්නට සිතුවේය. ඔහු අහසින් ගමන් කර උයනේ බැස, රන් රුවක් මෙන් ගල් ආසනය මත වාඩි වුණේය.

උයන්පාලකයා ඔහුව දැක, කොහෙන් ආවාදැයි විමසීය. ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ නන්දමූලක ගුහාවෙන් ආ බවත්, රජුගේ ගිහිකාලයේ මිත්‍රයා වූ පසේබුදු දරීමුඛ බවත්ය. උයන්පාලකයා රජුට දැනුම් දුන් අතර, රජු සතුටට පත් විය. රජු මහත් පිරිවරක් සහිතව රථයෙන් ගොස් ඔහුට නමස්කාර කළේය.

දරීමුඛ ඇසුවේ, රජු ධර්මානුකූලව පාලනය කරනවාද, කිසි දිනක අයහපත් මාර්ගවල නොයන්නේද, ධනය සඳහා ජනතාව පීඩාවට පත් නොකරන්නේද, දානය මගින් පින් රැස් කරන්නේද යන්නය. ඉන්පසු ඔහු කීවේ රජු වයෝවෘද්ධ වී ඇති බවත්, භෝග අත්හැර පැවිදි වීමට කාලය පැමිණ ඇති බවත්ය. කාම සැප මඩ වළක් සහ ත්‍රිවිධ භයක් යැයි කියන ගාථාවක් ඔහු පැවසූ අතර, රජුට භික්ෂුවක් ව ඒවා අත්හැරීමට ඔහු දිරිමත් කළේය.

රජු අවංකව පිළිතුරු දුන්නේය. ඔහු කීවේ තමා සැප සම්පත්වලින් බැඳී ගැඹුරින් අපවිත්‍ර වී ඇති බවත්ය. ඒවා බියකර විය හැකි වුවද, ඔහු ජීවිතය ප්‍රියමනාප ලෙස සලකන අතර ඒවා අත්හැරිය නොහැකි බවත්ය. ඔහු පින්කම් කරමින්ම සිටින බවත් පැවසීය.

දරීමුඛ ඔහුව ප්‍රතික්ෂේප කළේ නැත. තමාට අනුකම්පා කරන, ඔහුගේ විනාශය වළක්වා ගැනීමට ඇවැසි මිතුරෙකුගේ උපදෙස් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට නැවත නැවත උපත ලැබීමට අවසානයක් නොලැබෙන බව ඔහු කීවේය. ඔහු ගර්භාෂයේ සහ උත්පත්තියේ දුක ගැන කතා කළ අතර, තමා කියන්නේ දුටු දේ මිස අන් අය කීම ඇසූ දේ නොවන බවත් ප්‍රකාශ කළේය.

ඔහු තම කතාව අවසන් කළ විට, රජු පැවිදි වෙතත් නොවෙතත්, කාමයන්ගේ දුක් සහිත බව සහ පැවිදි වීමේ ආශිර්වාද ඔහු පෙන්වා ඇති බව රජුට කීවේය. ඔහු රජුට උද්‍යෝගිමත් වන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඉන්පසු ඔහු රන් රාජහංසයෙකු මෙන් අහසට නැඟී නන්දමූලක ගුහාවට ආපසු ගියේය.

බෝධිසත්වයෝ දෑත් එක්කර ඔළුව මත තබා නමස්කාර කළහ. මිතුරා දෘෂ්ටි පථයෙන් ඈත් වන තෙක් ඔව්හු සිටගෙන සිටියහ. ඉන්පසු ඔව්හු තම වැඩිමහල් පුත්‍රයා කැඳවා ඔහුට රාජ්‍යය පැවරූහ. විශාල ජනකායක් හඬමින් වැලපෙද්දී ඔව්හු කාමයන් පසෙකලා හිමාලයට ගියහ. එහිදී ඔව්හු ගස් කොළවලින් කුටියක් තනා, තාපසයෙකු ලෙස පැවිදි වූහ.

නොබෝ කලකින් ඔව්හු අභිඥා සහ සමාපත්ති ලබා ගත්හ. ජීවිතයේ අවසානයේදී ඔව්හු බ්‍රහ්මලෝකයට ගියහ.

ධර්ම දේශනාවෙන් පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ සත්‍යයන් ප්‍රකාශ කළ අතර, බොහෝ දෙනෙක් පළමු මාර්ගය සහ ඉන් ඉහළ මාර්ග ලබා ගත්හ. ඒ කාලයේ රජු තමන් වහන්සේම බව වදාරමින් ඔවුන් උත්පත්තිය හඳුනා ගැන්වූහ.

ජාතක අංක 378 එකම මොහොත සඳහා ඇති වෙනස් ප්‍රතිචාර දෙකක් පෙන්වයි. මංගල රථය උයන දෙසට ගලා ගිය විට, එක් මිතුරෙකු සිංහාසනයක් දුටු අතර, අනෙකා ඉවත් වීමට හේතුව දුටුවේය. කතාව රජු රාජ්‍යය පාලනය කිරීම නිසා දෝෂාරෝපණය නොකරයි. ඔහු ධර්මානුකූලව පාලනය කළ බව එය කියයි. එහෙත් මහිමය වසර හතළිහක අමතක වීමක් ඇති කළ හැකි ආකාරය එය පෙන්වයි.

දරීමුඛගේ නැවත පැමිණීම සැබෑ මිත්‍රත්වයේ චිත්‍රයකි. ඔහු වසර පනහකට පසු, කිසිදු දොසක් නොකියා, තමා සොයාගත් දේ පිරිනමන්නට පැමිණියේය. රජුට මුලින් එය පිළිගත නොහැකි විය; දරීමුඛ බල කළේ නැත. ඔහු කිව යුතු දේ කියා ගියේය. රජු එය මතක තබා ගත් අතර, කාලයක් ගත වූ පසු එම මාර්ගයම ඔහුද තේරුවේය.