කුක්කුට ජාතකය - නුවණැති කුකුළා සහ වංචනික උකුස්සා

බුදුරදුන් වහන්සේගේ කාලයේ, ඊර්ෂ්‍යාවෙන් සහ තරඟකාරිත්වයෙන් පෙළුණු දේවදත්ත නැවතත් සම්බුද්ධයන් වහන්සේගේ ජීවිතය ගැනීමට කුමන්ත්‍රණය කරන බව දැනගත් සමහර භික්ෂූන් වහන්සේලා බෙහෙවින් කලබල වූහ. ඔවුන් වේළුවන විහාරයේ තම කනස්සල්ල ප්‍රකාශ කළ විට, බුදුරදුන් වහන්සේ ඔවුන්ට පැවසුවේ පුදුම නොවිය යුතු බවයි: දේවදත්ත අතීත කාලවලදීත් බුදුරදුන්ගේ විනාශය සෙවූ නමුත් එහිදී අසමත් වූ බවත්, දැන්ද එසේම අසමත් වන බවත්ය. මෙම කාරණය පැහැදිලි කිරීමට, බුදුරදුන් වහන්සේ ඈත අතීත භවයක මෙම ජාතකය වදාළ සේක. එකල තමන් වහන්සේ මිනිසුන් අතර ඍෂිවරයෙකු ලෙස නොව, පක්ෂීන් අතර පරිස්සම් සහගත පක්ෂියෙකු ලෙස ත්‍රිලෝකය තුළ හැසිරුණු බව දැක්වූ සේක.

මගධ රටේ වනාන්තරයක එක් තණබිමක බෝධිසත්වයන් වහන්සේ අසාමාන්‍ය රූපශ්‍රීයෙන්, ශක්තියෙන් සහ බුද්ධි විශාරදභාවයෙන් යුත් වල් කුකුළෙකු ලෙස තිරිසන් ලෝකයේ උපත ලැබූහ. ස්වභාවික සාවධානභාවයෙන් සහ පූර්ව කර්මයේ ප්‍රඥාවෙන් යුත් ඔවුන් සිය ගණනක් වනාන්තර කුකුළන්ගේ රැලට නායකත්වය දුන් අතර, ඔවුන්ට දහවලේ පරිස්සමින් ආහාර සොයන්නට ද, රාත්‍රියේ මාංශ භක්ෂක සත්වයන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට උස් ගස්වල ශක්තිමත් අත්තවල නිදාගන්නට ද උගන්වූහ.

එම වනයේම කපටි හා ලෝභ උකුස්සෙක් වාසය කළේය. රහසේ මුවාවී අකස්මාත් පහළ වී ප්‍රහාර එල්ල කිරීමෙන් වනාන්තර පක්ෂීන් අසංඛ්‍යාත ගණනක් මරා දැමූ එම උකුස්සා දැන් වල් කුකුළා කෙරෙහි ලෝභ දෑසින් බැලුවේය. එහෙත් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ අතිශය සාවධානව සිටියහ; මාංශ භක්ෂකයාගේ සෙවණ වෘක්ෂ මුදුනෙන් ගමන් කරන සෑම විටම, ඔවුහු අනතුරු ඇඟවීමේ හඬ නගා, උකුස්සාගේ පියාපත්වලට ළඟා විය නොහැකි ආරක්ෂිත ගෙරි ගහනට තම රැළ මෙහෙයවූහ.

බලයෙන් කුකුළා අල්ලා ගැනීමට නොහැකි වීම නිසා කලකිරුණු උකුස්සා, වංචාව සහ චාටුකාරකම මත පදනම් වූ ද්‍රෝහී උපායක් සැලසුම් කළේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ අත නොළඟන උස් අත්තක සිටි උස් වෙදෙල් ගොමුවට උකුස්සා සෙමෙන් පියාසර කර, අසල අත්තක වාඩි වී, පියාපත් සකස් කර, මෘදු ධාර්මික ප්‍රකාශයක් ගත්තේය. මෘදු, සංගීතමය හඬින් මාංශ භක්ෂකයා මෙසේ කෑ ගැසීය: “දීප්තිමත් පිහාටු ඇති, පිරිසිදු රුබි මැණික් හිසපතකින් සැරසුණු ගෞරවනීය පක්ෂියාණෙනි! දිගු කලක් තිස්සේ මම ඔබේ උතුම්කම, ගෞරවනීය ඇවිදීම සහ මධුර උදෑසන නාදය දෙස බලා සිටියෙමි. මගේ සිත පිරිසිදු ප්‍රශංසාවෙන් පිරී ඇත. ඔබ භීතියෙන් හා සැකයෙන් ඒ උස් ගසේ වාසය කරන්නේ මන්ද? අපි ගැඹුරු මිත්‍රත්ව ගිවිසුමක් ගනිමු! ඵලදායී තණබිමට බසින්න, අපි මිහිරි බීජ හා මෘදු පණුවන් එකට බෙදාගනිමු. මින් ඉදිරියට, මම සියලු ගිජුලිහිණියන්, වල් පූසන් සහ සර්පයන්ට එරෙහිව ඔබේ විශ්වාසවන්ත ආරක්ෂකයා වන්නෙමි!”

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ස්ඵටික මෙන් පැහැදිලි විචාරශීලීභාවයෙන්, මී පැණි දිව ඇති ඒ මාංශ භක්ෂකයා දෙස බැලූහ. මිහිරි වචනවලින් ස්වභාවය වෙනස් නොවන බවත්, මාංශ භක්ෂකයා සහ ගොදුර අතර සැබෑ මිත්‍රත්වයක් ඇති විය නොහැකි බවත් ඔවුහු දැන සිටියහ. සිනහවක් ඇතුළතින් ඇති කර ගනිමින්, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ පැහැදිලි, නාද වන ගාථාවලින් පිළිතුරු දුන්හ: “වංකගෙල තුඩැති, තියුණු නියපොතු ඇති ගිජුලිහිණියෙනි! ඔබේ වචනවලින් මී පැණි වැගිරෙයි, එහෙත් ඔබේ නියපොතුවලින් මාගේ ඥාතීන්ගේ ලේ වැගිරෙයි. ඔබ ප්‍රේමය පිරිනමයි, එහෙත් ඔබ අපේක්ෂා කරන්නේ මාගේ පපුවේ මස් ඉරා දැමීම පමණි. කුකුළන් සමඟ සන්ධානයක් යෝජනා කරන මාංශ භක්ෂක පක්ෂියා, වියළි තණකොළට මිත්‍රත්වය යෝජනා කරන ගින්නක් වැනිය. ස්වාභාවික සතුරෙකුගේ මී පැණි වැනි ආරාධනා සවන් දෙන්නා, තමා කැමැත්තෙන්ම මරණයේ හකු කරා ගමන් කරයි.”

මෙම නිරාවරණයෙන් පසු, උකුස්සා තම උපාය වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කළේය; වනදෙවිවරුන් (වනාන්තර ආත්මයන්) ඉදිරියේ තම අභිප්‍රාය පිරිසිදු බව දිවුරමින්, බොරු ප්‍රේමයේ කඳුළු වගුරුවා ගත්තේය. එහෙත් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ නොසැලී සිටි අතර, අවසාන තියුණු අනතුරු ඇඟවීමක් ඉදිරිපත් කළහ: “ඔබේ වංචාව නිෂ්ඵලයි, අහසේ මස් වෙළඳා! ප්‍රාඥයා සතුරාගේ ස්වභාවය දනී. දුෂ්ට හදවතකින් නික්මෙන මිහිරි වචන රන් කෝප්පයකට වත් කළ විෂය වැනිය. මගේ අනතුරු සලකන රැළ ඇවිස්සී ඔබව මෙම වනයෙන් පලවා හැරීමට පෙර පියාඹා යව!”

තම වංචාව මුළුමනින්ම අසමත් වූ බව දැනගත් උකුස්සා කෝපයෙන් කෑ ගසමින් ගැඹුරු කඳුවලට පියාඹා ගියේය; ඉන් පසු කිසි කලෙක බෝධිසත්වයන්ගේ රැළට ළඟා වීමට ධෛර්යයක් ඔහුට නොතිබුණි. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ප්‍රමාදයකින් තොරව සහ ප්‍රඥාවෙන් රැළ මෙහෙයවමින් සාමකාමීව තම ආයු කාලය ගත කළ අතර, පසුව උසස් ලෝකවලට නැගී ගියහ.

කතාව අවසන් කළ පසු, දැන් සම්පූර්ණයෙන් අවබෝධය ලැබූ බුදුරදුන්, තවමත් ඉදිරියෙහි රැස් වී සිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා තමන් වහන්සේගේම ගාථා එකතු කළ සේක: සැඟවුණු සතුරෙකුගේ ව්‍යාජ මිත්‍රත්වය, එය කියවීමට මන්දගාමී වන අයව පමණක් රවටයි; අනතුරුදායක ආරාධනයක් වැරදි ලෙස තක්සේරු කරන්නා සතුරාගේ බලයට වැටී, පසුව පසුතැවිලි වෙමින් ජීවත් වෙයි; සහ එදා වල් කුකුළා මෙන් තත්ත්වය පැහැදිලිව කියවන්නා, එම කුකුළා උකුස්සාගේ උගුලෙන් මිදුණු ආකාරයටම, හානියකින් තොරව ගැලවී යයි. ඉන් පසු බුදුරදුන් පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කළ සේක: එම වනයේ ද්‍රෝහී උකුස්සා දේවදත්තයා ම ය; ඒ චාටුව හඳුනාගෙන ජීවත් වූ ඒ කුකුළා, එම පෙර භවයේ තමන් වහන්සේ ම වූ බෝධිසත්වයන් ය.

මෙම කතාව පාලි ත්‍රිපිටකයේ ඛුද්දක නිකායේ, ජාතක ග්‍රන්ථයේ දසක නිපාතයේ ආරක්ෂා වී ඇත — එනම්, ගාථා දහයකින් කියන ලද ජාතකයන් රැස් කළ දහවන පොත — එය අංක 448 කුක්කුට ජාතකය ලෙස වන අතර, එය එහි ආරම්භක කතාවේ නමින් නම් කළ චතුද්වාර වර්ගයට අයත් වේ: චතුද්වාර ජාතකය (අංක 439). එය එම පොතේ ඇති කතා දහසය (අංක 439–454) අතරින් දහවන කතාවයි. ග්‍රන්ථය මෙම කතාව එම නමම දරන, අසම්බන්ධ වෙනත් ජාතක දෙකකින් පැහැදිලිව වෙන් කරයි: අංක 209 කුක්කුට ජාතකය, එහිදී නුවණැති පක්ෂියෙක් ගසක් ලෙස වේශ ගත් ගොවියෙකු මුලාකරයි; සහ අංක 383 කුක්කුට ජාතකය, එහිදී එම සාවධානව සිටින කුකුළාට ළඟා වන්නේ ගිජුලිහිණියා නොව, චාටුකාර බළලෙකි. ජාතක තුනම නම සහ චරිත වර්ගය — එනම් මුළා නොවන, දැඩි කුකුළා — බෙදාගන්නා නමුත් එක් එක් ජාතකය වෙනම ශාස්ත්‍රීය පාඨයකි, එහි තමන්ගේම පසුබිම, ප්‍රතිවාදියා සහ ගාථා සහිතව.