මහාබෝධි ජාතකය

ස්වාමින් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වාසය කරන අතරතුර, ප්‍රඥා පාරමිතාව සම්බන්ධයෙන් මෙම කතාව වදාළ සේක. මෙම සිද්ධිය මහාඋම්මග්ග ජාතකයේ ද සම්බන්ධ වේ. ස්වාමින් වහන්සේ වදාළේ, එකම දැන් නොවේ ඉතින් අතීතයේ ද තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රඥාවන්තව සියලු විවාදකරුවන් මැඩලූ බවය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතකට්ඨකථාව මෙම කතාව අංක 528, මහාබෝධි ජාතකය ලෙස සටහන් කරයි.

බ්‍රහ්මදත්ත රජ කරවූ කල, බෝධිසත්වයා කාසි රාජ්‍යයේ බරණැසෙහි, උතුරේ ධනවත් බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ පවුලෙහි උපත ලැබූහ. ඔවුන් ඔහුට තරුණ බෝධි යෑයි නම් තබූහ. ඔහු තක්ෂිලාවේ (ප්‍රසිද්ධ පුරාණ ශික්ෂණ මධ්‍යස්ථානයක) අධ්‍යාපනය ලබා, ටික කලක් ගිහි ජීවිතයක් ගත කළේය. පසුව ඔහු කාමභෝග අත්හැර, හිමාලය කලාපයට ගොස්, දිගු කලක් ඔහි මුල් හා වන ගෙඩි අනුභව කරමින් ජීවත් විය. වස්ස කාලයේ ඔහු පහළට පැමිණ, ක්‍රමයෙන් බරණැසට ළඟා විය.

ඔහු රාජ උද්‍යානයේ රැුඳී සිටි අතර, පසු දින ඔහු දානය සඳහා මාලිගාවේ දොරටුව වෙත ගියේය. රජතුමා ජනේලයකින් ඔහුගේ සන්සුන් හැසිරීම දැක, ඔහුව ඇතුළට ආරාධනා කර, රාජ ඇටවිලෙහි හිඳුවීය. ආහාරයෙන් පසු, රජතුමා ඔහුට උද්‍යානයේ වාසය කරන්නට ඉල්ලා, පත් කුළියකින් හදන ලද පැල්පතක් දුන්නේය. බෝධි දිනපතා මාලිගාවට පැමිණ, රජතුමාගේ මේසයේ ආහාර ගත්තේය. මෙසේ වසර දොළහක් ගත විය.

රජතුමාට ඔහුගේ රාජකාරි ඉගැන්වූ ඇමතියන් පස් දෙනෙක් සිටියහ. එක් අයෙක් සිදුවන දේ පිටුපස කිසිදු හේතුවක් නැතැයි ප්‍රතික්ෂේප කළේය. තවත් කෙනෙක් සියල්ල සර්වබලධාරී දෙවියෙකුගේ වැඩක් යෑයි කීවේය. තවත් කෙනෙක් සියලු සතුට හා දුක අතීත ක්‍රියාවලින් එන්නේ යෑයි කීවේය. තවත් කෙනෙක් මරණය සම්පූර්ණ විනාශයක් යෑයි විශ්වාස කළේය. පස්වැන්නා ක්ෂත්‍රිය ධර්මය ඉගැන්වූයේ, තම දෙමාපියන්ගේ වියදමින් වුවද තම ම ප්‍රයෝජනය අනුගමනය කළ යුතු බවය. මේ පස් දෙනාම විනිසුරුවන් ලෙසද පත් කරන ලදී, ඔවුහු අල්ලස් ගත්හ.

දිනක් බොරු නඩුවක් අහිමි කරගත් මිනිසෙක් බෝධි මාලිගාවට ඇතුළු වන බව දුටුවේය. ඔහු ඔහුට ආචාර කර, ඇමතියන් අල්ලසක් ගෙන ඔහුගේ දේපළ සොරකම් කළ බවට පැමිණිලි කළේය. අනුකම්පාවට පත් තාපසයා විනිශ්චය ස්ථානයට ගොස්, මිනිසාගේ දේපළ ආපසු ලබා දුන් ධර්මිෂ්ඨ තීන්දුවක් දුන්නේය. ජනතාව ශබ්ද නඟා ප්‍රශංසා කළහ. රජතුමා ශබ්දය අසා, හේතුව දැන, තාපසයාගෙන් දිනපතා විනිසුරු ලෙස හිඳින්නට ඉල්ලීය. නැවත නැවත ඉල්ලීම් කිරීමෙන් පසුව බෝධි එකඟ විය.

බොරු නඩුවලට ඉනික් සවනක් නොලැබිණි, ඇමතියන්ට අල්ලස් නොලැබිණි. ඔවුහු චෝදනාව මගින් තාපසයා විනාශ කිරීමට තීරණය කළහ. ඔවුහු රජතුමාට බෝධි ඔහුට හානියක් කැමති බවට පැවසූහ. රජතුමා මුලින් එය විශ්වාස කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔවුහු පැවසූහ, සියලු පුරවැසියන් බෝධිගේ යෑයිත්, ඔහුට පාලනය කළ නොහැකි එකම මිනිසුන් පස් දෙනා වන ඔවුන් බවත්ය. ඔවුන් රජතුමාට බෝධිව අනුගමනය කරන සෙනඟ නිරීක්ෂණය කරන්නට පෙළඹවූහ, රජතුමා, පෙත්සම්කරුවන් දුටුව ද ඔවුන් බෝධිගේ අනුගාමිකයන් ලෙස වරදවා වටහා ගත්තේය.

රජතුමා ක්‍රමයෙන් තාපසයාට දක්වන ගරුත්වය අඩු කළේය. ප්‍රථමයෙන් බෝධි හිස් ඇටවිලක් මත හිඳුවනු ලැබිණි, පසුව මිශ්‍ර ආහාර දෙනු ලැබිණි, පසුව පඩිපෙළේ මුදුනේ තබනු ලැබිණි, පසුව පහළ වළලුකරේ දුර්වල කැඳ සමඟ තබනු ලැබිණි. බෝධි එක් එක් වෙනස දැක, තමන්ට චෝදනා එල්ල වී ඇති බව වටහා ගත්තේය. තවමත් ඔහු රැුඳී සිටියේය, තමන් නිවැරදිව දන්නා විට පිටව යන බව සිතමින්. ඇමතියන් රජතුමාට පැවසූහ, ඔහු රාජාසනය සොයන නිසා ම නොගිය බවය, රජතුමා ඊළඟ දින ඔහුගේ ජීවිතය අවසන් කරන්නට අණ කළේය.

එම රාත්‍රියේ රජතුමා බෝධිගේ වසර දොළහක ඉගැන්වීම මතක් වී ශෝකයට පත් විය. ඔහු තම ප්‍රධාන රැුජිනට අණ ගැන පැවසීය, ඇය තමාගේම ආරක්ෂාව ගැන සැලකිලිමත් වන්නට ඔහුට පෙළඹවීය. රජතුමාගේ ප්‍රියතම, යහපත් පෝෂණයක් ලබූ දුඹුරු බල්ලෙක් එය අසා සිටියේය. අලුයමේ බල්ලා දොරකඩ හරස්ව වැතිරුණේය. බෝධි ළඟා වූ විට, බල්ලා ඇට ගලවා, හඬින් බූරුවීය. සියලු ශබ්දවල අර්ථය දැන සිටි බෝධි, එය වටහාගෙන, උද්‍යානයට ආපසු හැරී, තම අයිතම රැුස් කර ගත්තේය.

රජතුමා උද්‍යානයට ඉක්මනින් ගොස් තාපසයා පිටවීමට සූදානම්ව සිටින බව දුටුවේය. ඔහු ගාථාවකින් බෝධි ඇයින් ගමන් යනවාද යෑයි ඇසීය. බෝධි පිළිතුරු දුන්නේ, වසර දොළහක් බල්ලා කිසි දිනක බූරුවූයේ නැත, නමුත් අද ඔහු ඇට ගලවා, රජතුමා රැජිනට පැවසූ දෙය අසා ඔහුට අනතුරු ඇඟවූ බවය. රජතුමා තම වරද පාප දෙසා, රැුඳී සිටින්නට ඉල්ලා සිටියේය. බෝධි පිළිතුරු දුන්නේ, තමන්ගේම දැක්මෙන් තොරව අනුන් අනුගමනය කරන කෙනෙකු සමඟ ප්‍රඥාවන්තයෝ ජීවත් නොවන බවය. ඔහු අධික හෝ ඉතා අල්ප ගවේෂණවලින් ක්ෂීණ වන මිත්‍රත්වය ගැන කතා කර, පිටව ගියේය.

තාපසයා ගිය පසු, ඇමතියන් ඔහු ආපසු එනු ඇතැයි බියට පත්ව, තවත් දරුණු චෝදනාවක් කළහ. ඔවුහු රජතුමාට බෝධි හා ප්‍රධාන රැුජින ඔහුට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණ කරන්නට පණිවිඩ යවන බවට පැවසූහ. විමර්ශනයක් නොකර, රජතුමා රැුජිනව මරණයට පත් කරන්නට අණ කළේය. ඇගේ පුත්‍රයන් සිව් දෙනා ඔහුට සතුරන් බූ හ, රජතුමා භීතියෙන් ජීවත් විය. බෝධි එය අසා, තමන් පමණක් කුමාරවරුන් සංහිඳියාවට ගෙන, රජතුමාව බේරිය හැකි බව සිතුවේය. ඔහු හිමාලය හැර බරණැස දෙසට ගියේය.

මායිම් ගමකදී ජනතාව බෝධිට වනරෝවෙකු (වදුරෙකු) දුන්හ, ඔහු එහි මාංසය පිළිගෙන, එහි සම ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු එය වෑහුවට ගසා, සුව කරගෙන, එහි කිසි ගඳක් නොතිබෙන තෙක් රැුක බලා, එයින් සිවුරු සෑදීය. බරණැසෙහි ඔහු ප්‍රථමයෙන් කුමාරවරුන් සිවු දෙනාට රජතුමාට හානියක් නොකරන්නට උපදෙස් දී, ඔවුන් සංහිඳියාවට ගෙන එන බවට පොරොන්දු විය. පසුව ඔහු රාජ උද්‍යානයට ඇතුළු වී, ගල් පුවරුවක් මත හිඳ, එම සම එය මත විහිද්වීය. උද්‍යානකාරකයා රජතුමාට දැනුම් දුන්හ, රජතුමා ඇමතියන් පස් දෙනා සමඟ පැමිණ, ඔහු සමඟ කතා කරන්නට හිඳගත්හ.

බෝධි සම ස්පර්ශ කර, රජතුමා ඇසූ විට, මෙම වනරෝවා ඔහුට විශාල සේවයක් කර ඇති බව කීවේය. එය ඔහුව තම පිටේ උර ගැසූ බවත්, ඔහුගේ ජල භාජනය දැරූ බවත්, ඔහුගේ වාසස්ථානය සුව කළ බවත් ඔහු කීවේය. ඇමතියන් සිනාසී, ඔහුව ඝාතකයෙකු හා මිත්‍රයෙකු ද්‍රෝහියෙකු ලෙස හඬ ගැසූහ.

හේතුවක් ප්‍රතික්ෂේප කළ අයට, බෝධි පිළිතුරු දුන්නේ සියලු ක්‍රියා හේතුවක් නැතිව ජනනය වන්නේ නම්, ඔහුගේ ක්‍රියාවට කිසිදු චෝදනාවක් බැඳිය නොහැකි බවය. සර්වබලධාරී දෙවියෙකු විශ්වාස කළ අයට, චෝදනාව එම දෙවියා මත වැටෙනු ඇතැයි ඔහු කීවේය. අතීත ක්‍රියාව දැඩිව පිළිගත් අයට, වනරෝවා පැරණි ණයක් පමණක් ගෙවන බව ඔහු කීවේය. විනාශකාරවාදියාට, දැනටමත් විනාශයට නියමිත ලොවක කිසිවක් හානියට පත් විය නොහැකි බව ඔහු කීවේය. ක්ෂත්‍රියයට, ඔහුගේ ක්‍රියාව ඔහුගේම අවශ්‍යතාවට සේවය කළ බව ඔහු කීවේය. එක් එක් පිළිතුර, ඔහු කීවේ, චෝදකයාගේ ම ධර්මය කථිකයාගේ ම මුවට හැරවීමක් බවය.

පස් දෙනාව නිහඬ කිරීමෙන් පසු, බෝධි රජතුමාට මේ මිනිසුන් ඔහුගේ රාජ්‍යය පැහැරගත් විශාල සොරුන් බව කීවේය. ඔහු ගාථාවෙන් රජතුමාට ධර්මිෂ්ඨව පාලනය කළ යුතු බවත්, කලින් ගලවන ලද නොමේරූ ගෙඩි බීජය විනාශ කරන බවත්, ප්‍රඥාවන්තයන්, සොල්දාදුවන්, වෙළඳුන්, හෝ අපරාධ රහිත බිරිඳකට හානි කිරීම විනාශයට හේතු වන බවත් ඉගැන්වීය. පසුව ඔහු කුමාරවරුන් සිව් දෙනාව ඇරයුම් කර, රජතුමාගේ සමාව ඉල්ලන්නට පෙළඹවූ අතර, රජතුමාව ඔවුන්ට සමාව දෙන්නට පෙළඹවීය. රජතුමා පස් දෙනාව මරණයට පත් කරන්නට, හෝ ඔවුන්ගේ අත්පා කපා දමන්නට කැමති විය. බෝධි එය නොකළ යුතු බව කීවේය. ඔවුන්ගේ දේපළ උදුරාගෙන, ප්‍රසිද්ධියේ අපකීර්තියට පත් කර, රාජ්‍යයෙන් නෙරපන ලදී.

ස්වාමින් වහන්සේ තම පාඩම අවසන් කරමින් වදාළේ, එකම දැන් නොවේ ඉතින් අතීතයේ ද තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රඥාවන්තව සියලු විවාදකරුවන් මැඩලූ බවය. ඉක්බිති උන්වහන්සේ ජාතිය හඳුන්වා දුන් සේක. හේතුවාදී පස් දෙනා වූයේ පූරණ කස්සප, මක්ඛලි ගෝසාල, පකුධ කච්චායන, අජිත කේසකම්බලී, හා නිගණ්ඨ නාථපුත්ත ය. දුඹුරු බල්ලා ආනන්ද තෙරුන් විය. චාරිකා තාපස මහාබෝධි උන්වහන්සේම විය.

මහාබෝධිගේ වනරෝ-සම තර්කය සරලව විවාදයක් දිනුම කරන්නේ නැත. එය පෙන්වන්නේ දෘෂ්ටි පසෙන් එකක් එකක්, බැරෑරුම්ව ගත් විට, එය පහදන බවට කියන නපුරු දේවල්වලට සමාව දෙන බවය. හේතුව ප්‍රතික්ෂේප කරන, සියල්ල දෙවියෙකුට පවරන, හෝ සියලු සිදුවීම් අතීතයේ ස්ථිර කරන ඉගැන්වීමක් වගකීම සඳහා ඉඩක් නොදේ. ඥාතිත්වයට වඩා ස්වකීය-ප්‍රයෝජනය පොළඹවන ධර්මයක් විශ්වාසයට ඉඩක් නොදේ. කතාව තාපසයාගේ ඉවසීම, නිහඬව පිටවීමට ඇති ඔහුගේ කැමැත්ත, හා අනුන් අනතුරේ සිටි විට ආපසු පැමිණීමට ඇති ඔහුගේ සූදානම ගැනද ගරු කරයි. මෙහි ප්‍රඥාව හුදෙක් බුද්ධිමත්කමක් නොවේ. එය ඔහුට වරද කළ අයව ආරක්ෂා කිරීමේ හැකියාව, හා අවසානයේ පළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමයි.