මහාසුදස්සන ජාතකය

මහාසුදස්සන ජාතකය, පාලි එකතුවේ අංක 95 ලෙස සංඛ්‍යාත වී, ජාතකට්ඨකථාවේ කියනු ලබන, බුදුරජාණන් වහන්සේ තම මරණාසන්න ඇටවිලෙහි වැතිරි සිටියදී වදාළ සේක. එය ආනන්ද හිමියන්ගේ වදන්වලට පිළිතුරක් ලෙසින්, ස්වාමින් වහන්සේ එවැනි කුඩා නගරයක මිය නොයා යුතු බවට ඉල්ලීමකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ සිතූහ, නාලක ගමෙහි උපත ලැබූ සාරිපුත්ත තෙරුන් කැටික මාසයේ පුර පසළොස්වක්දින මිය ගිය බවත්, එම ම මාසයේ, අව පක්ෂයේ, මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් ද මිය ගිය බවත්ය.

තම ප්‍රධාන ශ්‍රාවක දෙනම ගියහැම, බුදුරජාණන් වහන්සේ ද තමන් කුසිනාරාවේ පිරිනිවන් පාමිනෙනු ඇතැයි සිතූහ. උන්වහන්සේ තම දානපදයාත්‍රාව තුළ එහි පැමිණ, යටි සාල ගස් (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායේ ශුද්ධ යෑයි සලකන උස මල් ගස) අතර උතුරු ඇටවිලෙහි වැතිරුණ සේක, නැවත නොනැඟී. ඉක්බිති ආනන්ද ස්ථවිරයා පැවසූහ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වනයේ මෙම රළු කුඩා නගරයේ මිය නොයා යුතු බවය. නියත වශයෙන් රජගහනුවර හෝ වෙනත් මහත් නගරයක් උන්වහන්සේගේ පිරිනිවන් පාමිනීමේ ස්ථානය විය යුතුය.

ස්වාමින් වහන්සේ ආනන්දට මෙය ශෝකාන්විත කුඩා නගරයක් ලෙස නොහඳුන්වන්නැයි කීහ. උන්වහන්සේ වදාළේ, සුදස්සන රජතුමාගේ විශ්ව පාලන කාලයේ, තමන්ම මෙම ම ස්ථානයේ ජීවත් වී ඇති බවය. එකල එය මැණික් බිත්තිවලින් වට වූ, හා යොදුන් දොළහක විශාලත්වයක් ඇති බලවත් නගරයක් විය. ස්ථවිරයාගේ ඉල්ලීම මත උන්වහන්සේ මෙම අතීත කතාව වදාළ සේක, හා මහාසුදස්සන සූත්‍රය ද වදාළ සේක.

ජාතකය කතාව එහි අවසාන දර්ශනයෙහි ගනියි. සුභද්දා රැජින දුටුවේ, තමන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයා, සත්‍ය මාලිගාවෙන් පහත බැස, තල් වනයේ ඔහු වෙනුවෙන් සූදානම් කළ ඇටවිලෙහි තම දකුණු පැත්තට වැතිරී සිටිනු බවය. ඇටවිල රත්‍රන් හා මැණික්වලින් සෑදී තිබුණි, එය ඔහු නැවත නොනැඟෙනු ඇති ඇටවිල විය. ඇය ඔහුට සියුම්ව තම රාජ්‍යය ගැන කතා කළාය, අසූහාරදහසක් නගර, ඒ අතරින් ප්‍රධානම කුසාවතියේ රාජකීය නගරය, ඔහුගේ රාජාධිකාරිය ඇති බව පවසමින.

සුදස්සන ඇයට එසේ කතා නොකරන්න යෑයි ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු ඇයට ඒ වෙනුවට, තම හදවත මෙම නගරයට බැඳී තබන්නටත්, අනෙක් සියල්ලට ආශා නොකරන්නටත් ඔහුව පෙළඹවන්නට ඉල්ලා සිටියේය. ඇය ඇයින්ද යෑයි ඇසූ විට, ඔහු ඇයට පැහැදිලිව තමන් එම දිනයේම මිය යනු ඇති බව කීවේය. ඇගේ ඇස්වලින් කඳුළු ගලයමින්, රැජින ඔහු ඇයට පවසන්නට ඉල්ලූ වදන් කතා කරන්නට සමත් විය.

ඉක්බිති රැජින හැඬීමට හා වලපට හැරිණි. අසූහාරදහසක් වූ අනෙකුත් රනිවාස ස්ත්‍රීහුද හැඬූහ, වලප ගයා. එකක්වත් රාජ සේවකයෙකුට හීයාගැනීම නොහැකි විය, සියල්ල එකම ශෝක නාදයක එකතු විය. සම්පූර්ණ පවුල තම මහා රජතුමා පිටවී යනු ඇති බව වටහාගෙන තිබුණි.

බෝධිසත්වයා ශාන්තිය ඉල්ලා එක් වදනක් කියූවේය, ඔවුන්ගේ වලපය නිශ්ශබ්ද විය. ඉක්බිති ඔහු රැජින දෙසට හැරී, ඇයට හැඬීම හෝ වලපීම නොකරන්නට කීවේය. එක් තල ඇටයක් තරම්වත්, ඔහු කීවේය, ස්ථිර සංස්කත දෙයක් නැත. සියල්ල අස්ථිරය, සියල්ල බිඳී යෑමට නියමිතය. රැජින වෙනුවෙන් ඔහු ගාථාවක් වදාළේය. එහි කියනුයේ, සංස්කත ධර්මයන් අස්ථිරය, වැඩීම හා පිරිහීම ඔවුන්ගේ ස්වභාවයය, ඔවුන් ඉපිද නැවත විසුරුණ වේ, හා ඔවුන් නිශ්ශබ්දව සන්සුන් වූ විට ම උතුම්ම තත්ත්වය බවය.

මෙසේ මහා සුදස්සන තම දේශනාව නිර්වාණය ලක්ෂ්‍යය ලෙස මගපෙන්වීය. ඉතිරි සෙනඟට ඔහු සරල අවවාදයක් දුන්නේය: දානපාරිකව සිටින්න, ශීලය රැුක ගන්න, හා උපවාස දින පිරිසිදුව ගන්න. ඔහු ලබාගත් ඉරණම වූයේ දේව ලොවෙහි නැවත උපතය. ඔහු සැනසුම ලබා දුන්නේ, ශෝකය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් නොව, එය කොතැනට ගෙනයයිද යෑයි පෙන්වමිනි.

ස්වාමින් වහන්සේ තම පාඩම අවසන් කරමින් ජාතිය හඳුන්වා දුන් සේක. රහුල හිමියන්ගේ මව එකල සුභද්දා රැජින විය, රහුල හිමියන් රජතුමාගේ වැඩිමල් පුත්‍රයා විය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් රාජ සේවකයන් වූහ, බුදුරජාණන් වහන්සේම මහා සුදස්සන විය. පරිවර්තනයේ සටහනක් පාඨකයින්ට මෙම ජාතකයේ වැඩි දියුණුව සඳහා මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය හා මහාසුදස්සන සූත්‍රය වෙත යොමු කරයි.

ජාතකය ආනන්ද හිමියන්ගේ කනස්සල්ලට නිහඬ ප්‍රතිවිරුද්ධතාවකින් පිළිතුරු දෙයි. කුඩා, දූවිලි පිරුණ නගරයක් වරක් අසූහාරදහසක් නගරවල අගනුවර විය, හා මහත් රාජ්ධානියෙක් වරක් එහි මිය යයි. මහත්කම හා කුඩාකම, කතාව යෝජනා කරන්නේ, අනෙක් සියල්ල මෙන් ම නැඟී වැටෙන තත්ත්වයන් බවය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ආනන්ද හිමියන්ට පැරණි ශෝභාව ප්‍රශංසා කරන්නැයි නොඉල්ලයි. උන්වහන්සේ ඔහුට, එවැනි ශෝභාවද පසුකාලීනව ගත වී ඇති බවත්, එහි අවසාන මොහොතේ කියන ලද ගාථාව තවමත් සත්‍ය බවත් දැකීමට ඉල්ලා සිටියි. ස්ථානයක් වටිනා වන්නේ එහි විශාලත්වයෙන් නොව, එහි ප්‍රත්‍යක්ෂ වන දේවලින්ය.