දේවදත්තගේ කෘතවේදී නොවීම ගැන රාමු කථාවක්
බුදුරජාණන් වහන්සේ, තමාට උපකාර කළ අයට දේවදත්ත කෘතවේදී නොවූ ආකාරය ගැන, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 445 වදාළහ. කෘතවේදී නොවීම කොතරම් වෙනස් ලෙස පිළිතුරු දිය හැකිද යි පෙන්වීම සඳහා, පෙර ජීවිතයක මිත්‍රයන් තුන් දෙනෙකුගේ කථාවක් බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළහ.
එකිනෙකාගෙන් වෙනස් උපතකින් එකකු ලෙස වැඩුණ දරුවන් තිදෙනෙක්
කාශි රාජ්‍යයේ, බෝධිසත්වයෝ වාරාණසියේ ධනික වෙළෙන්දෙකුගේ පුතෙකු වූ නිග්‍රෝධ ලෙස උපත ලබා, ග්‍රාමීය පුරවරයෙකුගේ පුතු ශාඛ හා රාජ ශිල්පියෙකුගේ පුතු පෝට්ඨික සමඟින් එකට වැඩුණහ. ඔවුන්ගේ පවුල්වල තරාතිරමේ වෙනස තිබියදීත්, තිදෙනාම ත්‍යාගශීලී මිත්‍රයන් බවට පත්ව, ප්‍රසිද්ධ ගුරුවරයෙකු යටතේ තම අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කිරීමට තක්ෂිලාවට එකටම ගියහ.
බෝ ගසක ඇසූ මායා පක්ෂියෙක්
තම ඉගෙනුම අවසන් කර, තිදෙනාම විශාල ලෝකය ගැන යමක් දැකගැනීමට ගමන් ආරම්භ කළහ, එක් සවසක ඔවුන් මහා බෝ ගසක් යටට විශ්‍රාම ගත්හ, එහි ශාඛාවල, සැබෑ අනාවැකි බලයක් සහිත කුකුළෙකු රු්ම්බී සිටියේය. පෝට්ඨික පමණක් පක්ෂීන්ගේ භාෂාව තේරුම් ගත්තේය, ඔහු කුකුළා ප්‍රකාශ කළ දේ ඇසීය. ඔහුගේ පපුව අනුභව කරන ඕනෑම අයෙකු රජෙකු බවට පත්වේ, ඔහුගේ පිටේ මාංශය අනුභව කරන ඕනෑම අයෙකු සේනාධිනායකයෙකු බවට පත්වේ, ඔහුගේ ඇටකටුවලට ඇලී ඇති මාංශය අනුභව කරන ඕනෑම අයෙකු රාජ භාණ්ඩාගාරිකයෙකු බවට පත්වේ.
ප්‍රතිඵලයක් නොඉල්ලූ නිහඬ ත්‍යාගයක්
පෝට්ඨික ගසට නැඟී, පක්ෂියා අල්ලා ගෙන, එම ම සවසේ එය සූදානම් කළේය. ඔහු පපුව නිග්‍රෝධට දී, පිට මාංශය ශාඛට දී, තමාට පමණක් ඇටකටුවත් මාංශ පටවනුත් තබාගත්තේය, අනාවැකිය පොරොන්දු වූ දේ හෝ වඩා හොඳ කොටස් දුන්මයින් තමාට ම ලැබෙන දේ ගැන තම මිත්‍රයන්ට කිසි විටෙකත් නොකියා.
තමාම රජෙකු තෝරාගත් රියක්
ඊළඟ දිනයේ, තිදෙනාම වයස්ගත රජුගේ මළගම් ශාසනා අවසන් වෙත්ම වාරාණසියට පැමිණියහ. ඔහු දින හතකට පෙර උරුමක්කාරයෙකු රහිතව මියගියේය, රාජ්‍ය රියවාහනය, අනාවැකි කැමති කරගත් ඕනෑම අයෙකු සොයාගැනීමට, ආරෝහකයෙකු රහිතව එවනු ලැබුවේය. රියවාහනය විශ්‍රාම ගනිමින් සිටි නිග්‍රෝධ ඉදිරියෙහි නැවතුනි, රාජකීය අශ්වයෝ ඔහු ඉදිරියේ දණ ගැසූහ, රැස් වූ ඇමතිවරු කුකුළාගේ අනාවැකිය පුරෝකථනය කළ හරියටම ලෙසින්ම, එම ස්ථානයේම ඔහුව රජු ලෙස ආයත්ත කළහ.
මිත්‍රයන් දෙදෙනාම එකවර සිහිපත් කළ රජෙක්
නිග්‍රෝධ ඒ සවසේ ආහාරය තමා සමඟ බෙදාගත් බැතියන් අමතක කළේ නැත. ඔහු ශාඛ තම හමුදා සේනාධිනායකයා කළේය, පෝට්ඨික රාජ ගෘහයටම ගෙනාවේය, පෝට්ඨිකගේම නිහඬ ත්‍යාගශීලිත්වය තුළින් වාසනාව ඔවුන් දෙදෙනාටම දැනටමත් සංවිධානය කර තිබූ ආකාරයටම දෙදෙනාටම ගෞරව කරමින්.
බලය ස්ථිර වෙත්ම වැඩී ගිය පිළිකුලක්
කල් යත්ම, ශාඛ තම නව තරාතිරමේ මත්ව, පෝට්ඨිකගේ ශිල්පියෙකුගේ පුතෙකු යයි පහත් සම්භවය කෙරෙහි පිළිකුලක් ගොඩ නංවා ගත්තේය, රාජසභාවේ ඔවුන්ගේ මාර්ග හමුවන සෑම අවස්ථාවකම ඔහුට එළිපිට පිළිකුලෙන් සලකමින්. රජ නිග්‍රෝධ පසුව පෝට්ඨිකව තම ම දෙමාපියන් රාජගහයෙන් ගෙනඒමට ආනනයක් සමඟ එවූ විට, ශාඛ ඒ අවස්ථාවම ආනනකරුව එළිපිට අපහාසයට ලක් කිරීමට භාවිතා කළේය. තිදෙනා අතර පැරණි මිත්‍රත්වයේ කිසි කොටසක් නොතිබූ අනෙක් අය ඉදිරියේ, ඔහුගේ පිළිකුල පෙන්වීමට ඉඩ හැරියේය.
රජෙකුගේ කෝපයට මිත්‍රයෙකුගේ දයාව මගින් මුහුණ දීම
ඔවුන් දෙදෙනාම තම ම වත්මන් සිංහාසනයට තියූ නිහඬ කරුණාවේ එම ම මිත්‍රයාට ශාඛ හැසිරුන ආකාරය අසා, රජ නිග්‍රෝධ ශාඛගේ කෘතවේදී නොවීම සඳහා දරුණු දඬුවමක් දීමට සූදානම් විය. එහෙත් පෝට්ඨික, කවුරුන්ටත් වඩා සෘජුව වැරදි කරනු ලද තැනැත්තා, ඒ වෙනුවට ශාඛගේ පාර්ශවයෙහි මැදිහත් වීමට තෝරාගත්තේය, රජුට තම කෝපය සමතයට ගෙන, එක් වරදකට තවත් වරදකින් පිළිතුරු දෙනවා වෙනුවට, ඔවුන්ගේ බෙදාගත් කුඩා කාලයේ මිත්‍රයාව රැකගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හඳුන්වාදීම
කථාවේ අවසානයේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ශාඛ දේවදත්ත සමඟත්, පෝට්ඨික ආනන්ද හිමියෝ සමඟත් හඳුන්වා දී, තමන් වහන්සේම නිග්‍රෝධ වී බව හෙළි කළහ. ආනන්ද හිමියෝ වරක්, සෘජුව ඔහුට වරද කරන ලද පසුවද, පිළිකුල් මිත්‍රයෙකුට ලබා දුන් එම ම දයාව, අනාවැකි කුකුළාගේත් එකිනෙකාගෙන් වෙනස් මිත්‍රයන් තුන් දෙනාගේත් පැරණි ඒ කථාව වෙනත් ලෙස අමතක කර දමන තුරුම, දේවදත්තගේම කෘතවේදී නොවීම කෙරෙහි ඔහු දිගටම පෙන්වූ එකම ඉවසිලිවන්ත ඉවසීමයි.
එයින් ලබාගත් සෑම ගරුත්වයකටත් වඩා ජීවත් වූ කරුණාවක්
පෝට්ඨිකගේ කථාව නැවත කියනු යෙඩයුතු කළේ, ඔහුගේ නිහඬ ත්‍යාගශීලිත්වය නිග්‍රෝධගේ හිසට තබූ කිරුළවත්, එය ශාඛගේ අතට තබූ ආදේශයවත් කිසි විටෙකත් නොවූවේය. එය වූයේ, ඒ මිත්‍රයන් දෙදෙනාට ලැබුණ ගරුත්වයෙන් කිසිවක්, පෝට්ඨිකගේම චරිතයම ප්‍රතිලෝමව කිසි විටෙකත් වෙනස් නොකළ බවම ය. ඔහු ඒ පක්ෂියේ වඩා හොඳ කොටස් කිසිවෙකුට දැනගැනීම අවශ්‍ය නොකරම ලබා දුන්නේය. ඔහුට විරුද්ධව හැරුන එකම මිත්‍රයාට, ඔහු වෙනුවෙන් කිසිවෙකු දඬුවම් කරනවා අවශ්‍ය නොකරම සමා දුන්නේය. එකම නොපෙනෙන ත්‍යාගශීලිත්වයම, බෝ ගසේ සිට රාජාසනය දක්වාත් ආපසු එළියටත්, දයාව ලබාදීමට වඩා දුෂ්කර දෙය වූ සෑම විටම, ඔහුව ගෙනගියේය.
ඔබ දැන සිටියාද?
නිග්‍රෝධ ජාතකය යනු බුදුදහමේ අගනාම ගුණධර්මයක් වන කළගුණ සැලකීම (කතඤ්ඤුතාව) මැනවින් පහදා දෙන කතාවකි.
කුලභේදය හා සමාජ උඩඟුකම ප්‍රතික්ෂේප කරමින්, උපත නොව චරිතය හා පක්ෂපාතීත්වය උතුම් බව මෙයින් පෙන්වා දෙයි.
පොත්ථික මිතුරන් වෙනුවෙන් කළ කැපකිරීම—තමන් ඇටකටු කා මිතුරන්ට රජකම සහ සෙන්පතිකම පවරා දීම—උතුම් මෙත් සිතක ලක්ෂණයකි.
ධර්මිෂ්ඨ රජෙකු විසින් බලයෙන් මත්වූ වංශවතුන්ගෙන් අසරණ වූවන් ආරක්ෂා කළ යුතු බව රාජ සභා විනිශ්චයෙන් පැහැදිලි වේ.
බුදුරදුන් වදාළේ එදා ගුණමකු සාඛ දේවදත්ත වූ බවත්, සැබෑ මිතුරු පොත්ථික ආනන්ද තෙරුන් වූ බවත්, රජු තමන් වහන්සේ බවත්ය.
විෂය අනුව සොයන්න
Buddha
බුදුදහම වෙතින් තවත්
සම්බන්ධිත ඉගැන්වීම්
එකම ඉගැන්වීම, විවිධ සම්ප්‍රදායන් හරහා ප්‍රතිධ්වනිත වේ