සංවර ජාතකය

මෙම කතාව 462 වැනි ජාතකය ලෙස සටහන් වී ඇත, එහි ගද්‍ය කොටස ජාතකට්ඨවණ්ණනාවේ රැකී පවතී. පුරාණ කාලයේ, බරණැසින් ධනවත් කාසි රාජ්‍යය පාලනය කළ බ්‍රහ්මදත්ත රජුට පුත්‍රයන් සිය දෙනකු ලැබී තිබිණි. වයසින් වැඩිමහල් වූයේ බලසම්පන්න හා අභිලාෂකාමී උපෝසථ කුමරුය, ලාබාලතම වූයේ සංවර කුමරුය. කුමරුන් තරුණ වයසට පැමිණෙත්ම රජු ඔවුන් එක් එක්කෙනාට පාලනය කිරීමට වාර්තා ප්‍රාන්තයක් පවරා දුන්නේය. නමුත් ස්වභාවයෙන්ම යටහත් පහත් හා ප්‍රඥාවන්ත සංවර කුමරු, ප්‍රාන්තයක් බලාගැනීමට වඩා අගනුවරේ රැඳී සිට තම රාජ පියාණන් සේවය කරමින් රාජ්‍යයේ යහපත සඳහා කැප වීමට කැප වීමට කැපවිය. ඔහුට කිසි ප්‍රාන්තයක් පවරනු නොලැබූ අතර, කිසි හමුදාවක් ඔහුගේ අණ යටතට නොදුන් නිසා, අගනුවර දැනටමත් සේවය කරන ජනතාව හා නිලධාරීන්ගෙන් සෘජුව දිනාගත හැකි විශ්වාසයට වඩා වෙනත් බල පදනමක් ඔහුට නොතිබිණ.

සංවර කුමරු රජගුරුවර, රජුගේ පුත්‍රයන්ට පියෙකුගේ ස්ථානයට පැමිණි නිපුණ ඍෂිවර, ඒ ජාතියේ බෝධිසත්වයා වූ උපදෙස් පැතුවේය. ඍෂිවර තරුණ කුමරුට මෙසේ උපදෙස් දුන්නේය: "මාගේ ප්‍රිය කුමරුව, ඔබ සැබෑ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හා ආරක්ෂාව කැමති නම්, ලෞකික කුමන්ත්‍රණ සෙවීම් නොකරන්න. ඒ වෙනුවට, නොසැලෙන යටහත්පහත්කම පුරුදු කරන්න, පිවිතුරු චරිතධර්මය වන සීලය වඩවන්න, සියලු දෙනා සමඟ මෘදුව කතා කරන්න, නගරයට පිවිසෙන ගුණවත් තාපසවරුන්ට ගරු කරන්න, හා සෑම සේවකයෙකුට, ඇමතිවරයෙකුට සහ පුරවැසියෙකුට සැබෑ කරුණාවෙන් සලකන්න."

මේ උපදෙස හදවතට ගැඹුරින් ගෙන, සංවර කුමරු ආදර්ශමත් ගුණධර්මයෙන් ජීවත් විය. පාරිශුද්ධ තාපසයන් බරණැසට පිවිසෙන සෑම විටම, ඔහු ඔවුන්ව ගරුබුහුමනින් පිළිගෙන, ඔවුන්ගේ පා සේදීම් කර, අලංකාර දානයක් පූජා කළේය. රාජ ඇමතිවරුන්, රාජ මාළිගා ආරක්ෂකයින් හෝ සාමාන්‍ය ශිල්පීන් දුක් ගැහැටවලට හසු වූ සෑම විටම, සංවර අවධානයෙන් උපකාර හා සැනසිලි වදන් ලබා දුන්නේය. කාලයාගේ ඇවෑමෙන්, ඉහළ ඇමතිවරුන් සිට පහත්ම කම්කරුවා දක්වා මුළු ජනතාවම සංවර කුමරුව තම ආදරණීය ආරක්ෂකයා ලෙස ගරු කරන්නට පෙළඹුණේය.

බ්‍රහ්මදත්ත රජු බරපතළ ලෙස රෝගාතුර වූ විට, දරදඬුකාරයෝ ඔහුගේ සිය පුත්‍රයන් අතරින් තම අනුප්‍රාප්තිකයා නම් කරන්නැයි ඉඳුරුවූහ. රජු පිළිතුරු දුන්නේය: "මාගේ සියලු පුත්‍රයෝ සුළුතර නොවෙත්, එහෙත් ජනතාවගේ හදවත් කෙරෙහි විශාලතම ගුණයකින් හා ආධිපත්‍යයකින් සමන්විත වූවෙකු තෝරාගත යුතුය." රජුගේ මරණින් පසු, ඇමතිවරුන්, පූජකවරුන් හා පුරවැසියෝ, උපෝසථ ඇතුළු අනූනවදෙනෙකු වූ වයසින් වැඩිමහල් බෑයන් හැර, ලාබාලතම පුත්‍රයා වූ සංවර කුමරුව ඒකමතිකව නව රජ ලෙස අභිෂේක කළෝය. එය සම්පූර්ණයෙන්ම කීර්තිය මත පදනම් වූ තීන්දුවක් මිස, උපතේ පිළිවෙළ, හමුදාව හෝ භූමිය මත පදනම් වූවක් නොවූ අතර, එය රජු විසින්ම දරදඬුකාරයන්ට ලබා දුන් උපදෙසින් විශේෂයෙන් ඉදිරිපත් වූ එම ප්‍රතිඵලයයි.

උපෝසථ කුමරු හා අනෙකුත් අනූඅටදෙනා වූ වැඩිමහල් බෑයෝ, තම ලාබාලතම බෑයා රජ ලෙස අභිෂේක කර ඇති බව දැන ගත් විට, ක්‍රෝධයෙන් මත් වූහ. තම සන්නද්ධ හමුදා එක්සිත් කරගත් අනූනවදෙනා බරණැස වෙත පා ගමන් කර නගරය වැටලු අතර, සංවර ඔටුන්න භාරදීම හෝ සටනකට මුහුණ දීම ඉල්ලා සිටියෝය. රාජ හමුදාව යුද්ධය දියත් කරන්නැයි සංවරට ආයාචනා කළේය, එහෙත් ධර්මිෂ්ඨ රජු ලේ දහරක්වත් හෙළීමට අකමැති විය.

ඒ වෙනුවට, සංවර රජු තම රාජ භාණ්ඩාගාරය හා ආදායම් සියල්ල ඔවුන්ටත් සම අයිතියක් බව කියමින් තම වැඩිමහල් බෑයන්ට දැඩි ගරුබුහුමන් දක්වන පනිවිඩයක් යැව්වේය. ඔහු රාජ වත්කම සමාන කොටස් සියයකට බෙදා, විශාල කොටස් අනූනවක් බෑයන්ගේ කඳවුරුවලට යැව්වේය. මේ අවරගාමී යටහත්පහත්කම හා අසීමිත දානගුණයෙන් විස්මයට පත් උපෝසථ කුමරු, එය විමසා බැලීමට තනිවම මාළිගාවට ඇතුළු විය. සංවර රජු ගරුබුහුමන් දක්වමින් දණ ගසා, පිවිතුරු මෙත්තා විහාරණය කරනු දුටු විට, උපෝසථගේ ක්‍රෝධය සම්පූර්ණයෙන්ම පහව ගියේය. ඔහු තම බෑයාව වැළඳගෙන, එක්සිත් හමුදාවන් විසුරුවා හැර, සදාකාල භක්තියක් පොරොන්දු විය, ලෝහ හමුදාවලට වඩා සැබෑ චරිතධර්මය වඩා විශාල බලයක් දරන බව ප්‍රකාශ කරමින්.

පසුබට වී, තම පරිඝාලනයේ උත්සාහ කිරීම අත්හැර දැමූ භික්ෂුවක් ගැන බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ දී මෙම ජාතකය වදාළ සේක. කතාවේ අවසානයේ, එම උනන්දුව නැති වූ භික්ෂුවම සංවර රජු ලෙසත්, ශාරීපුත්‍ර මහතෙරුන් (ප්‍රධාන ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙක්) උපෝසථ කුමරු ලෙසත්, තමන් ම එම ජාතියේ යටහත්පහත්කමට හා සංයමයට තරුණ කුමරුව මුලින් උපදෙස් දුන් ප්‍රාඥ ඇමතිවරයා ලෙසත් බුදුරජාණන් වහන්සේ හඳුන්වා දුන් සේක. මේ හඳුනාගැනීම මුළු කතාවම චරිතධර්මය තරම්ම ස්ථිරසාරභාවය පිළිබඳ ඉගැන්වීමක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කරයි: උත්සාහය අත්හැර දැමූ භික්ෂුවට පෙන්වනු ලැබූයේ, සෑම පරීක්ෂණයක් හරහාම පැමිණිලි නොකර ඉවසීමෙන් රැකගත් සරල, අලංකාර නැති යහගුණය එකවර, එකම සටනක් වෙත් නොවී, අනූනවදෙනෙකු වූ සන්නද්ධ බෑයන් හිතවතුන් බවට හරවනු ලැබූ අතීත ජීවිතයක උදාහරණයයි.