ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුවගේ කථාව
ස්වයං සංයමය සහ ජෛන ග්රන්ථ සුරැකීමේ වීරයා
මෙම ලිපිය ජෛන භික්ෂුවක් වන ස්ථුලිභද්රගේ අසාමාන්‍ය ස්වයං සංයමය පිළිබඳ කථාව සහ වැසි සමයේ ගණිකාවක නිවසේ රැඳී සිටියදී බ්‍රහ්මචර්යාව ආරක්ෂා කිරීමේ සිද්ධියත්, ජෛන ග්රන්ථ සංරක්ෂණයට ඔහුගේ දායකත්වයත් විස්තර කරයි.
ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව ජෛන සම්ප්‍රදායේ ඉතා ප්‍රසිද්ධ ආචාර්යවරයෙකි. ඔහු ජීවත් වූයේ මහාවීර ස්වාමින්ගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසු ශතවර්ෂ කිහිපයකට පමණ පසුව බව සාමාන්යයෙන් පිළිගැනේ. ඔහුගේ අසාමාන්‍ය ස්වයං සංයමය සහ ජෛන ධර්ම ග්රන්ථ සංරක්ෂණයට කළ සේවය නිසා ඔහු අදටත් ගෞරවයෙන් සිහිපත් කෙරේ.
ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව පිළිබඳ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කථාව වන්නේ ගණිකාවක නිවසේ වැසි සමය ගත කළ අතරතුර ඔහු බ්‍රහ්මචර්යාව ආරක්ෂා කළ ආකාරයයි. ජෛන භික්ෂූන් වැසි සමයේ (චාතුර්මාස්ය) එක තැනක නතර වී සිටීමේ සම්ප්‍රදායක් ඇත. එක් වර්ෂා කාලයකදී ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුවට නවාතැන් ගැනීමට සිදු වූයේ ධනවත් ගණිකාවකගේ නිවසක ය. ඇය ඔහුගේ ස්වයං සංයමය පරීක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කළා ය. ඇය විවිධ ආකාරවලින් ඔහුව පොළඹවා ගැනීමට උත්සාහ දැරූ නමුත් ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව කිසිසේත් සොලවනු ලැබුවේ නැත. ඔහු තම භාවනාවෙන් හා ධර්ම අධ්‍යයනයෙන් කිසිදු අවස්ථාවක ප්‍රමාද නොවී ය.
ගණිකාව ඔහුගේ ප්‍රතිඥාව බිඳ දැමීමට විවිධ උපක්‍රම භාවිතා කළා ය. ඇය ඔහුට අලංකාර ආහාර පිරිනැමුවා ය, ඔහු ඉදිරියේ නැටුම් හා ගීත ඉදිරිපත් කළා ය. නමුත් ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව ඒ සියල්ල දෙස බලා සිටියේ තම සිත කිසිදු ආසාවකින් තොරව ය. ඔහුගේ මනස ධර්මයෙහි පමණක් රැඳී තිබිණි. වැසි සමය අවසානයේ ගණිකාව ඔහුගේ අසාමාන්‍ය ස්වයං සංයමයට විශ්මයට පත් වී ඔහුගේ ගෝලයෙකු වූ බව සම්ප්‍රදායික කථාවන්හි සඳහන් වේ.
ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුවගේ තවත් වැදගත් කාර්යභාරයක් වන්නේ ජෛන ධර්ම ග්රන්ථ සංරක්ෂණය කිරීමයි. ඉතිහාසයේ එක්තරා කාල පරිච්ඡේදයක දීර්ඝ සාගතයක් හේතුවෙන් බොහෝ ජෛන භික්ෂූන් මිය ගිය බව කියැවේ. මෙයින් ජෛන ධර්මයේ මුඛ පරම්පරාවෙන් පැවත එන ග්රන්ථ අහිමි වීමේ අවදානමක් ඇති විය. එවිට ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව ඉතිරිව සිටි භික්ෂූන් එක්රැස් කර ධර්ම ග්රන්ථ සම්පාදනය කිරීම සඳහා උත්සාහ කළේ ය.
මෙම උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජෛන ධර්මයේ ශ්වේතාම්බර සම්ප්‍රදායේ ආගමික ග්රන්ථ වන ආගම සූත්‍ර සම්පාදනය වූ බව සාමාන්යයෙන් පිළිගැනේ. කෙසේ වෙතත්, කතාවේ විවිධ ප්රභේද ඇත. සමහර ප්‍රභේදවල සඳහන් වන්නේ ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව ධර්ම ග්රන්ථ සම්පාදනය කිරීමේ ප්රධාන නායකයා වූ බවත්, තවත් සමහරක් ඔහුව එම කාර්යයට සහාය වූ ගෝලයෙකු ලෙස හඳුන්වන බවත් ය. ඕනෑම අවස්ථාවක, ඔහුගේ කාර්යභාරය ජෛන ධර්මයේ ඉතිහාසයේ ඉතා වැදගත් ලෙස සැලකේ.
ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුවගේ ජීවිත කතාව ජෛන භික්ෂූන්ට මෙන්ම ගිහි ජනතාවට ද ආදර්ශයක් වේ. එය උගන්වන්නේ ස්වයං සංයමයේ බලය සහ ධර්මය කෙරෙහි ඇති භක්තිය ජීවිතයේ ඕනෑම අභියෝගයක් ජය ගැනීමට උපකාරී වන බවයි. ගණිකාවක නිවසේ රැඳී සිටියදී බ්‍රහ්මචර්යාව ආරක්ෂා කිරීමේ කථාව ඔහුගේ අසාමාන්‍ය ස්වයං සංයමයේ සංකේතයක් ලෙස අදටත් ජෛන සම්ප්‍රදායේ ජීවමානව පවතී.
ඔබ දැන සිටියාද?
ප්රධාන කථාව
වැසි සමයේ (චාතුර්මාස්ය) ගණිකාවක නිවසේ නවාතැන් ගැනීමට සිදු වූ ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව, ඇයගේ නැටුම්, ගීත හා ආහාර පිරිනැමීම් වැනි පෙළඹවීම් මධ්‍යයේ තම බ්‍රහ්මචර්යාව ආරක්ෂා කළේය. ඔහුගේ අසාමාන්‍ය ස්වයං සංයමය දුටු ඇය පසුව ඔහුගේ ගෝලයෙකු වූ බව සම්ප්‍රදායික කථාවන්හි සඳහන් වේ.
ග්රන්ථ සංරක්ෂණය
දීර්ඝ සාගතයක් හේතුවෙන් බොහෝ ජෛන භික්ෂූන් මිය යාමෙන් මුඛ පරම්පරාවෙන් පැවත එන ධර්ම ග්රන්ථ අහිමි වීමේ අවදානමක් ඇති විය. ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව ඉතිරිව සිටි භික්ෂූන් එක්රැස් කර ආගම සූත්‍ර (ශ්වේතාම්බර සම්ප්‍රදායේ ප්රධාන ග්රන්ථ) සම්පාදනය කිරීමට මූලික විය.
ඓතිහාසික පසුබිම
ස්ථුලිභද්ර භික්ෂුව ජීවත් වූයේ මහාවීර ස්වාමින්ගේ පරිනිර්වාණයෙන් ශතවර්ෂ කිහිපයකට පසුව බව සාමාන්යයෙන් පිළිගැනේ. ඔහුගේ කාලය ජෛන ධර්මයේ මුඛ සම්ප්රදාය ලිඛිත ස්වරූපයට පත් කිරීමේ තීරණාත්මක අවධියක් විය.
විවිධ ප්රභේද
ග්රන්ථ සම්පාදනයේදී ස්ථුලිභද්රගේ භූමිකාව පිළිබඳ විවිධ කථා පවතී. සමහර ප්රභේද ඔහුව ප්රධාන නායකයා ලෙස ද, තවත් සමහරක් ඔහුව එම කාර්යයට සහාය වූ ගෝලයෙකු ලෙස ද හඳුන්වයි. ඕනෑම අවස්ථාවක, ඔහුගේ දායකත්වය ජෛන ඉතිහාසයේ අතිශය වැදගත් ලෙස සැලකේ.
ආදර්ශය
ස්ථුලිභද්රගේ ජීවිත කථාව ජෛන භික්ෂූන්ට සහ ගිහියන්ට එකසේ ආදර්ශයක් වේ. එය උගන්වන්නේ ස්වයං සංයමයේ බලය සහ ධර්මය කෙරෙහි ඇති භක්තිය ජීවිතයේ ඕනෑම අභියෝගයක් ජය ගැනීමට උපකාරී වන බවයි.
Mahavira
ජෛන ධර්මය වෙතින් තවත්
සම්බන්ධිත ඉගැන්වීම්
එකම ඉගැන්වීම, විවිධ සම්ප්‍රදායන් හරහා ප්‍රතිධ්වනිත වේ