અવલોકિતેશ્વરના 108 નામોનું સ્તોત્ર
આ સ્તોત્ર અવલોકિતેશ્વર (કરુણાના બોધિસત્વ) ના 108 નામોનું વર્ણન કરે છે, જે ભક્તો દ્વારા પાઠ કરવામાં આવે છે.
શ્લોકો
અવલોકિતેશ્વરના અડધોસો આઠ નામોનું સ્તોત્ર. ૐ, અવલોકિતેશ્વરને નમસ્કાર.
શ્લોક 1
હે પદ્મસત્ત્વ, મહાપદ્મ, લોકેશ્વર, મહેશ્વર! હે અવલોકિતેશ, ધીરાગ્ર્ય, વજ્રધર્મ! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 2
હે ધર્મરાજ, મહાશુદ્ધ, સત્ત્વરાજ, મહામતિ! હે પદ્માત્મક, મહાપદ્મ, પદ્મનાથ! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 3
હે પદ્મોદ્ભવ, સુપદ્માભ, પદ્મશુદ્ધ, સુશોધક! હે વજ્રપદ્મ, સુપદ્માંક, પદ્મપદ્મ! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 4
હે મહાવિશ્વ, મહાલોક, મહાકાય, મહોપમ! હે મહાધીર, મહાવીર, મહાશૌરે! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 5
હે સત્ત્વાશય, મહાયાન, મહાયોગ, પિતામહ! હે શંભુ, શંકર, શુદ્ધાર્થ, બુદ્ધપદ્મ! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 6
હે ધર્મતત્ત્વાર્થ, સદ્ધર્મ, શુદ્ધધર્મ, સુધર્મકૃત્! હે મહાધર્મ, સુધર્માગ્ર્ય, ધર્મચક્ર! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 7
હે બુદ્ધસત્ત્વ, સુસત્ત્વાગ્ર્ય, ધર્મસત્ત્વ, સુસત્ત્વધૃક્! હે સત્ત્વોત્તમ, સુસત્ત્વજ્ઞ, સત્ત્વસત્ત્વ! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 8
હે અવલોકિતેશ, નાથાગ્ર્ય, મહાનાથ, વિલોકિત! હે આલોકલોક, લોકાર્થ, લોકનાથ! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 9
હે લોકાક્ષર, અક્ષર, મહા, અક્ષરાગ્ર્ય, અક્ષરોપમ! હે અક્ષરાક્ષર, સર્વાક્ષ, ચક્રાક્ષર! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 10
હે પદ્મહસ્ત, મહાહસ્ત, સમાશ્વાસક, દાયક! હે બુદ્ધધર્મ, મહાબુદ્ધ, બુદ્ધાત્મક! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 11
હે બુદ્ધરૂપ, મહારૂપ, વજ્રરૂપ, સુરૂપવિત્! હે ધર્માલોક, સુતેજાગ્ર્ય, લોકાલોક! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 12
હે પદ્મશ્રીનાથ, નાથાગ્ર્ય, ધર્મશ્રીનાથ, નાથવાન્! હે બ્રહ્મનાથ, મહાબ્રહ્મ, બ્રહ્મપુત્ર! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 13
હે દીપ, દીપાગ્ર્ય, દીપોગ્ર, દીપાલોક, સુદીપક! હે દીપનાથ, મહાદીપ, બુદ્ધદીપ! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 14
હે બુદ્ધાભિષિક્ત, બુદ્ધાગ્ર્ય, બુદ્ધપુત્ર, મહાબુધ! હે બુદ્ધાભિષેકમૂર્ધાગ્ર્ય, બુદ્ધબુદ્ધ! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 15
હે બુદ્ધચક્ષુ, મહાચક્ષુ, ધર્મચક્ષુ, મહેક્ષણ! હે સમાધિજ્ઞાનસર્વસ્વ, વજ્રનેત્ર! તમને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 16
આ પ્રમાણે તમારા આ અડધોસો આઠ ગૌણ નામોનું સમગ્રપણે ભાવના કરે કે સ્તવન કરે, તે લોકૈશ્વર્યને પામે છે.
શ્લોક 17
આમ આર્ય અવલોકિતેશ્વરના નામોના અડધોસો આઠની અધ્યેષણાસ્તુતિ સંપૂર્ણ થઈ.
શ્લોક 18
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ સ્તોત્ર મહાયાન બૌદ્ધ પરંપરાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, જે કરુણાના બોધિસત્વ અવલોકિતેશ્વરને સમર્પિત છે. પરંપરાગત રીતે, આ સ્તોત્રનો પાઠ ધ્યાન, પૂજા અને આધ્યાત્મિક સાધના દરમિયાન કરવામાં આવે છે, જેથી ભક્તો અવલોકિતેશ્વરના આશીર્વાદ અને કરુણા પ્રાપ્ત કરી શકે. આ સ્તોત્રની રચના કોઈ ચોક્કસ લેખકને આભારી નથી, પરંતુ તે સદીઓથી બૌદ્ધ ભક્તિમાં પ્રચલિત છે.
શું તમે જાણો છો?
પાઠની પરંપરા અને પ્રકાર
આ ગ્રંથ, અવલોકિતેશ્વર અષ્ટોત્તરશત નામા સ્તોત્ર (અવલોકિતેશ્વરનાં ૧૦૮ નામોનું સ્તોત્ર), અનેક બૌદ્ધ પરંપરાઓમાં મળે છે; આ ચોક્કસ પાઠ સંસ્કૃતમાં છે અને મહાયાન તથા વજ્રયાન બૌદ્ધ ધર્મમાં વિશેષ આદરણીય છે, જ્યાં ૧૦૮ નામોનો જાપ આધ્યાત્મિક સંરક્ષણ અને આશીર્વાદ સાથે જોડાયેલી સામાન્ય ભક્તિ-પ્રથા છે.
નામાવલી તરીકે રચના
આ સ્તોત્ર સન્માનસૂચક નામોની એક નામાવલી છે: પંદર શ્લોકોમાં નામો (દરેક શ્લોકમાં લગભગ સાત, કુલ ૧૦૮), અને દરેક શ્લોક ‘નમોઽસ્તુ તે’ (આપને નમસ્કાર) એ ધ્રુવપંક્તિથી પૂરો થાય છે. અંતિમ શ્લોક (શ્લોક ૧૬) દર્શાવે છે કે આ ૧૦૮ નામોનું મનન કે પાઠ લોકૈશ્વર્ય (સાંસારિક સત્તા) આપે છે એવી માન્યતા છે, જે ભક્તિ-સ્તુતિને મૂર્ત આધ્યાત્મિક ફળો સાથે જોડે છે.
બુદ્ધ અને બોધિસત્ત્વનાં શીર્ષકો
ઘણાં નામો અવલોકિતેશ્વરની ઓળખને બુદ્ધ-સ્વભાવ સાથે જોડે છે (દા.ત., શ્લોક ૫માં ‘બુદ્ધપદ્મ’, શ્લોક ૧૫માં ‘બુદ્ધચક્ષુસ’). આ મહાયાનના તે શિક્ષણને પ્રતિબિંબિત કરે છે કે સંપૂર્ણ જ્ઞાની (બુદ્ધ) અને અવલોકિતેશ્વર જેવા ઉચ્ચ સાક્ષાત્કારવાળા બોધિસત્ત્વ એક જ પરમ સત્યને વહેંચે છે, જ્યારે અવલોકિતેશ્વર અન્યોના લાભ માટે જગતમાં સક્રિય રહે છે.
પદ્મ (કમળ) પ્રતીક
‘પદ્મ’ (કમળ) નામ વારંવાર આવે છે, ક્યારેક સ્વતંત્ર શીર્ષક તરીકે, ક્યારેક સંયુક્ત રૂપે (દા.ત., ‘પદ્મસત્ત્વ’, ‘પદ્મનાથ’, શ્લોકો ૧–૩માં). કમળ સાંસારિક મેલમાંથી ઉદ્ભવતી શુદ્ધતાનું પ્રતીક છે, જે અવલોકિતેશ્વરની કરુણાનું મૂળ ચિત્ર છે, જે દુઃખથી અલિપ્ત રહે છે; અને વજ્રયાન ચિત્રકલામાં તે તેમને બુદ્ધોના પદ્મ કુળ સાથે જોડે છે.
કાર્ય દર્શાવતાં મુખ્ય વિશેષણો
શ્લોકો ૫–૮ ‘મહાયાન’ (મહાન વાહન), ‘મહાયોગ’ અને ‘લોકનાથ’ (જગતના સ્વામી) જેવાં નામો જોડે છે, જે બોધિસત્ત્વ-માર્ગના માર્ગદર્શક અને સાર્વત્રિક રક્ષક તરીકેની તેમની ભૂમિકા દર્શાવે છે. શ્લોક ૬માં ‘ધર્મચક્ર’ (ધર્મનું ચક્ર) મુક્તિના તેમના ઉપદેશનો સીધો સંકેત કરે છે.
