अवलोकितेश्वर अष्टोत्तरशत नामस्तोत्र
हे अवलोकितेश्वर (करुणेचे बोधिसत्त्व) यांच्या १०८ नावांचे स्तोत्र आहे. याचे पठण केल्याने लोकैश्वर्य (सांसारिक समृद्धी) प्राप्त होते असे मानले जाते.
श्लोक
अवलोकितेश्वराच्या शंभर आठ नावांचे स्तोत्र. ॐ, अवलोकितेश्वराला नमस्कार असो.
श्लोक 1
पद्मसत्त्व, महापद्म, लोकेश्वर, महेश्वर, अवलोकितेश, धीराग्र्य, वज्रधर्म—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 2
धर्मराज, महाशुद्ध, सत्त्वराज, महामते, पद्मात्मक, महापद्म, पद्मनाथ—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 3
पद्मोद्भव, सुपद्माभ, पद्मशुद्ध, सुशोधक, वज्रपद्म, सुपद्माङ्क, पद्मपद्म—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 4
महाविश्व, महालोक, महाकाय, महोपम, महाधीर, महावीर, महाशौरे—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 5
सत्त्वाशय, महायान, महायोग, पितामह, शम्भू, शंकर, शुद्धार्थ, बुद्धपद्म—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 6
धर्मतत्त्वार्थ, सद्धर्म, शुद्धद्धर्म, सुधर्मकृत्, महाधर्म, सुधर्माग्र्य, धर्मचक्र—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 7
बुद्धसत्त्व, सुसत्त्वाग्र्य, धर्मसत्त्व, सुसत्त्वधृक्, सत्त्वोत्तम, सुसत्त्वज्ञ, सत्त्वसत्त्व—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 8
अवलोकितेश, नाथाग्र्य, महानाथ, विलोकित, आलोकलोक, लोकार्थ, लोकनाथ—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 9
लोकाक्षर, अक्षर, महा, अक्षराग्र्य, अक्षरोपम, अक्षराक्षर, सर्वाक्ष, चक्राक्षर—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 10
पद्महस्त, महाहस्त, समाश्वासक, दायक, बुद्धधर्म, महाबुद्ध, बुद्धात्मक—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 11
बुद्धरूप, महारूप, वज्ररूप, सुरूपवित्, धर्मालोक, सुतेजाग्र्य, लोकालोक—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 12
पद्मश्रीनाथ, नाथाग्र्य, धर्मश्रीनाथ, नाथवान्, ब्राह्मणाथ, महाब्रह्म, ब्रह्मपुत्र—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 13
दीप, दीपाग्र्य, दीपोग्र, दीपालोक, सुदीपक, दीपनाथ, महादीप, बुद्धदीप—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 14
बुद्धाभिषिक्त, बुद्धाग्र्य, बुद्धपुत्र, महाबुध, बुद्धाभिषेकमुर्द्धाग्र्य, बुद्धबुद्ध—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 15
बुद्धचक्षु, महाचक्षु, धर्मचक्षु, महेक्षण, समाधिज्ञानसर्वस्व, वज्रनेत्र—तुम्हांला नमस्कार असो.
श्लोक 16
अशाप्रकारे तुमच्या या शंभर आठ नावांचे सर्वस्वी भावपूर्वक ध्यान करावे किंवा स्तोत्र पठण करावे, यामुळे सांसारिक ऐश्वर्य प्राप्त होते.
श्लोक 17
असे हे आर्य अवलोकितेश्वर यांच्या शंभर आठ नावांचे अध्येषणास्तोत्र संपूर्ण झाले.
श्लोक 18
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र महायान बौद्ध परंपरेत अवलोकितेश्वर या करुणेच्या बोधिसत्त्वाच्या उपासनेसाठी वापरले जाते. यातील प्रत्येक नाव त्यांच्या विविध गुणांचे वर्णन करते. हे स्तोत्र सामान्यतः भक्तीमध्ये पठण केले जाते आणि त्याचे पठण केल्याने भक्ताला ऐश्वर्य व संरक्षण मिळते अशी श्रद्धा आहे.
तुम्हाला माहीत आहे का?
पाठभेद आणि परंपरा
हा मजकूर, अवलोकितेश्वर अष्टोत्तरशत नामा स्तोत्र (अवलोकितेश्वराच्या १०८ नावांचे स्तोत्र), अनेक बौद्ध परंपरांमध्ये आढळतो; हा विशिष्ट पाठ संस्कृतमध्ये असून महायान आणि वज्रयान बौद्ध परंपरेत विशेष आदरणीय आहे, जिथे १०८ नावांचे पठण हे आध्यात्मिक संरक्षण व आशीर्वादाशी संबंधित सामान्य भक्ती-आचरण आहे.
नामावलीची रचना
हे स्तोत्र सन्मानसूचक नामांची मालिका आहे; पंधरा श्लोकांत नावे आहेत (प्रत्येकात सुमारे सात, एकूण १०८), आणि प्रत्येक श्लोक 'नमोऽस्तु ते' ('तुला नमस्कार असो') या टेकेने संपतो. शेवटचा श्लोक (१६) सांगतो की या १०८ नावांचे ध्यान किंवा पठण केल्याने ऐहिक सार्वभौमत्व (लोकैश्वर्य) प्राप्त होते असे मानले जाते, ज्यामुळे भक्तिस्तुती ठोस आध्यात्मिक लाभांशी जोडली जाते.
बुद्ध आणि बोधिसत्त्व उपाधी
अनेक नावे अवलोकितेश्वराच्या ओळखीला बुद्ध-स्वभावाशी जोडतात (उदा., श्लोक 5 मधील 'बुद्धपद्म', श्लोक 15 मधील 'बुद्धचक्षुस्'). हे महायानाच्या त्या शिकवणीचे द्योतक आहे की पूर्ण ज्ञानी प्राणी (बुद्ध) आणि अवलोकितेश्वरासारखे उच्च साक्षात्कारी बोधिसत्त्व यांचे परम सत्य एकच आहे, आणि अवलोकितेश्वर इतरांच्या हितासाठी जगात सक्रिय राहतात.
पद्म (कमळ) प्रतीक
'पद्म' (कमळ) हे नाव वारंवार येते, कधी स्वतंत्र उपाधी म्हणून, तर कधी संयुक्त रूपात (उदा., श्लोक 1–3 मधील 'पद्मसत्त्व', 'पद्मनाथ'). कमळ हे सांसारिक मळातून उगवणाऱ्या शुद्धतेचे प्रतीक आहे, अवलोकितेश्वराच्या करुणेची मूळ प्रतिमा, जी दुःखाने डागाळलेली नाही; आणि वज्रयान प्रतिमाशास्त्रात ते त्यांना बुद्धांच्या पद्म कुळाशी जोडते.
कार्य दर्शविणारी प्रमुख विशेषणे
श्लोक 5–8 मध्ये 'महायान' (महान वाहन), 'महायोग' आणि 'लोकनाथ' (जगाचा स्वामी) अशी नावे एकत्र येतात; ती बोधिसत्त्वमार्गावरील मार्गदर्शक आणि सार्वत्रिक रक्षक म्हणून त्यांची भूमिका अधोरेखित करतात. श्लोक 6 मधील 'धर्मचक्र' (धर्माचे चक्र) हे मुक्तीच्या शिकवणीचा थेट संकेत करते.
