ಅಪರಿಗ್ರಹ

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಅಪರಿಗ್ರಹವು ಐದು ಮಹಾವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ತತ್ತ್ವಾರ್ಥ ಸೂತ್ರವು ತನ್ನ ಏಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ: ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹ. ಅಪರಿಗ್ರಹವು ಐದನೆಯದು; ಅನೇಕ ಜೈನ ಗುರುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವ ವ್ರತ ಇದು. ತತ್ತ್ವಾರ್ಥ ಸೂತ್ರ 7.1 ಈ ಐದನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿಯೂ ಅದರ ಪೂರ್ಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾದ ಪಂಚವ್ರತವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕ 7.8 ಅಪರಿಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ: ಸಾಧಕನು ತಾನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ದೃಢವಾದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ಆ ಮಿತಿಗಳು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮೌನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಬಿಡದೆ, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಇಳಿಸಬೇಕು.

ಅದರ ಮೂಲದಲ್ಲಿ, ಅಪರಿಗ್ರಹ ಎಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದಿರುವಿಕೆ, ಅನಾಸಕ್ತಿ, ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದಿರುವಿಕೆಯ ಸಾಧನೆ. ಜೈನ ಗುರುಗಳು ಇದನ್ನು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಬಾಹ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದೂ, ಮನಸ್ಸು ಮುಟ್ಟುವ ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುವ ಅಂತರಂಗದ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಗ್ರಹ—ಹಣ, ಭೂಮಿ, ವಸ್ತುಗಳಂತಹ ಹೊರಗಿನ ಸ್ವಾಮ್ಯ—ಮತ್ತು ಅಂತರ ಪರಿಗ್ರಹ—ಕೈ ಖಾಲಿಯಿದ್ದರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಬಲ್ಲ ಅಂಟು, ಕೋಪ, ಅಹಂಕಾರ, ಲೋಭದಂತಹ ಅಂತರಂಗದ ಸ್ವಾಮ್ಯ—ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಭೇದ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಜೈನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಕಲಿಸುವುದು: ನಿಜವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಮೋಚನೆ, ಮೋಕ್ಷ, ಆತ್ಮವು ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಭಾರಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತು, ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಕೊನೆಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಂಟುಗಳಿಗೂ ಅಂಟಿಕೊಂಡಾಗ, ಆ ಅಂಟುವಿಕೆ ಕರ್ಮದ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಇವು ಆತ್ಮವನ್ನು ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತವೆ. ಜೈನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಗುರುತಿಸುವ ಆಳವಾದ ಅಡ್ಡಿ ಕೇವಲ ಬಯಸಿದ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಬಯಕೆಯೇ ಆಗಿದೆ; ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ ಒಳಗೆ ಅದನ್ನೇ ಬಯಸಬಹುದು, ಅಂತಹ ತ್ಯಾಗ ಏನನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜೈನ ಗುರುಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ತತ್ತ್ವವು ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅಪರಿಮಿತ ಆಸೆಯು ಹಿಂಸೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ—ತನ್ನ ಕಡೆಗೂ, ಇತರ ಜೀವಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜಾಲದ ಕಡೆಗೂ. ಜೈನ ಧರ್ಮ ವಿವರಿಸುವ ವಿಶ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ. ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಇತರರಿಗೆ ಬದುಕಲು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಇರುವ ಅವರ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ವಂಚಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಮೌನವಾದ ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಹಾನಿಯ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಸಹ. ಜೈನ ಗುರುಗಳು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ: ಯಾವುದೇ ಕುಟುಂಬದ ಅಗತ್ಯವನ್ನೂ ಮೀರಿ ತುಂಬಿದ ಧಾನ್ಯಾಗಾರ, ಅದೇ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲೋ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಧಾನ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಖಾಲಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ, ಸಂಗ್ರಹಿಸುವವನು ಅದರಿಂದ ಬಾಧೆಗೊಳಗಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಪರಿಗ್ರಹವು ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲದೆ, ಐದು ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಅದರೊಂದಿಗೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅತಿಯಾದ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹಿಂಸೆಯ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ, ಕೇವಲ ಶಿಸ್ತಿನ ಬೇರೆ ಕೊರತೆಯೆಂದಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಂಸೆ ವಿರೋಧಿ ವ್ರತದ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ.

ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರು ಅಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಿಗಂಬರ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಬಟ್ಟೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಏನನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರು ಅನುಮತಿಸಲಾದ ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: ಕೆಲವು ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆ, ಮತ್ತು ರಜೋಹರಣ—ಮೃದುವಾದ ಉಣ್ಣೆ ದಾರದ ಸಣ್ಣ ಪೊರಕೆ, ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದಾರಿಯಿಂದ ಮೃದುವಾಗಿ ಗುಡಿಸಲು ಬಳಸುವಂಥದ್ದು; ಹೀಗೆ ಅವರ ಕನಿಷ್ಠ ವಸ್ತುಗಳೂ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಲ್ಲ, ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಗೃಹಸ್ಥ ಜೈನರು ಅದೇ ವ್ರತದ ಮೃದುವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನು ಅಪರಿಗ್ರಹ ಅಣುವ್ರತ, ಅಥವಾ ಪರಿಗ್ರಹ-ಪರಿಮಾಣ—ವಸ್ತುಗಳ ಮಿತಿ—ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು: ಮಹಾವ್ರತಗಳ ಸೀಮಿತ ರೂಪಗಳಾದ ಐದು ಅಣುವ್ರತಗಳು; ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂರು ಗುಣವ್ರತಗಳು; ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ನಾಲ್ಕು ಶಿಕ್ಷಾವ್ರತಗಳು. ಗೃಹಸ್ಥನು ಸಂಪತ್ತು, ಆಸ್ತಿ, ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಆ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಆದಾಯವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ವಸ್ತುಗಳು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸನ್ಯಾಸಿಯ ತ್ಯಾಗಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ವ್ರತವು ಗೃಹಸ್ಥ ಜೈನನು ಏನನ್ನೂ ಹೊಂದದಿರಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಎಷ್ಟು ಸಾಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾದಾಗಲೂ ಆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ; ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುವುದು ಸುಲಭವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಹಜ ಸೆಳೆತವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾ.

ಅನಾಸಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ, ಸಾಧಕನು ಈ ಅಶಾಶ್ವತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಯಾವುದೂ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಾಲಕರಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲವೂ—ಸಂಪತ್ತು, ಸಂಬಂಧಗಳು, ಕೊನೆಗೆ ದೇಹವೂ ಕೂಡ—ಎಷ್ಟೇ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಕೊನೆಗೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಅಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿ, ಸಂತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕರುಣೆಯ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಜೀವಿಗೆ ಅಪಾಯವಲ್ಲ. ಜೈನ ಗುರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂತೋಷದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ: ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬಯಸಿ ಚಡಪಡಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ, ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಹ್ಯ ಮಿತಿಯೂ ಕೇವಲ ಹತಾಶೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ನಿಜವಾಗಿ ಸಂತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಮನಸ್ಸು ಅದೇ ಮಿತಿಯನ್ನು ವಂಚನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತತ್ತ್ವವು ತನ್ನ ಮೂಲ ಸನ್ಯಾಸಿ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಮೀರಿ ಬದುಕಿತು. ಗುಜರಾತಿನ ಜೈನ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದು, ಜೈನ ವಿದ್ವಾಂಸ ರಾಯಚಂದ್ರಭಾಯಿ ಮೆಹ್ತಾರನ್ನು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಎಣಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಟ್ರಸ್ಟೀಷಿಪ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದಾಗ ಅಪರಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಆಧರಿಸಿದರು—ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಮಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಬದಲು, ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಂದಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆ.

ಗಾಂಧಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಒಂದು ಜೀವವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟದ್ದು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಸೆಟ್ಲ್‌ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಟ್ರಸ್ಟೀಷಿಪ್‌ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದು, ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ವ್ರತವನ್ನು ಬದುಕುವ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಎರಡು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ರೀತಿ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಶತಮಾನಗಳ ಹಳೆಯ ಒಂದು ತಪಸ್ವಿ ವ್ರತ, ಯಾರಾದರೂ—ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಲಿ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಲಿ—ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಬೇಕು ಎಂಬ ಆಧುನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ತರಲ್ಪಟ್ಟಿತು.