ਜੋਤ ਤੋਂ ਜੋਤ ਜਗਾਉਂਦੇ ਚਲੋ

ਸੰਤ ਬਹਿਣਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰਕਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਨਾਮਦੇਵ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਏਕਨਾਥ ਨੇ ਥੰਮ੍ਹ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਤੁਕਾਰਾਮ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਬਣੇ।

ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਲੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ 'ਹਰਿਪਾਠ' ਵਾਰਕਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਦਾ ਮਹਾਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ੨੮ ਅਭੰਗ ਅਦਵੈਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਾ-ਭਗਤੀ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਸੰਗਮ ਹਨ। 'ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਹਰਿ ਆਖੋ' ਦੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਮੁਕਤੀਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਭੰਗ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਭਗਤੀ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਬੂਟਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅੰਬਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਮੋਤੀਏ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਆਤਮਿਕ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਸ ਬੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।

ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰਿਆ ਅਭੰਗ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਜੋ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਠਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹਨ।

ਸੰਤ ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਕੁੱਲੀ ਦਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚੇ ਸੰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੋਲ ਸਹਿਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਏਕਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰਾ ਅਭੰਗ ਪੰਢਰਪੁਰ ਨੂੰ ਭਗਤ ਦਾ 'ਪੇਕਾ ਘਰ' ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਠਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਰੁਕਮਣੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੁੰਡਲੀਕ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸੰਤ ਕਵਿੱਤਰੀ ਜਨਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭੰਗ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਨੂੰ 'ਪੰਢਰਪੁਰ ਦਾ ਚੋਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਗਿਆਨਦੇਵ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਅਸੀਸ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਵਧੇ, ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੂਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਮੰਗ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਸਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ।'

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭੰਗ ਸੱਚੇ ਸਾਧੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝ ਕੇ ਗਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਸੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਖਿਆਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।