વૈષ્ણવ જન તો તેને કહીએ
૧૫મી સદીના મહાન ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતા રચિત વિશ્વપ્રસિદ્ધ ભજન, જે મહાત્મા ગાંધીનું પ્રિય પ્રાતઃપ્રાર્થના-ગીત અને માનવતા, કરુણા તથા સદાચારનું વૈશ્વિક પ્રતીક છે.
શ્લોકો
સાચો વૈષ્ણવ માત્ર તેને જ કહી શકાય જે અન્યની પીડા અને દુઃખને પોતાનું સમજે છે; પરના દુઃખે ઉપકાર કરે છતાંય પોતાના મનમાં લેશમાત્ર અભિમાન લાવતો નથી.
શ્લોક 1
જે સમગ્ર વિશ્વમાં સૌને પ્રણામ કરે છે, કોઈની પણ નિંદા કે ટીકા કરતો નથી. વાણી, ચારિત્ર્ય અને મનને જે પવિત્ર તથા સ્થિર રાખે છે—તેની માતા ધન્ય ધન્ય છે!
શ્લોક 2
જેની દૃષ્ટિ સમભાવવાળી છે, જેણે તૃષ્ણાનો ત્યાગ કર્યો છે અને પરસ્ત્રી જેને માતા સમાન છે. જીભથી કદી અસત્ય બોલતો નથી અને પારકા ધનને કદાપિ હાથ અડાડતો નથી.
શ્લોક 3
જેને મોહ અને માયા સ્પર્શી પણ શકતાં નથી, જેના મનમાં દૃઢ વૈરાગ્ય વસે છે; જેને રામનામની અખંડ લગની લાગી છે—તેના શરીરમાં જ જગતના સઘળાં તીર્થો વસેલાં છે!
શ્લોક 4
જે લોભરહિત અને છળકપટ વિનાનો છે, જેણે કામ અને ક્રોધને જીતી લીધા છે—નરસૈયો કહે છે કે એવા સંતપુરુષના દર્શન માત્રથી કુળની એકોતેર પેઢીઓ તરી જાય છે!
શ્લોક 5
પૂજા માર્ગદર્શિકા અને પાઠ લાભ (ફલશ્રુતિ)
ફલશ્રુતિદરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
ગુજરાતી સાહિત્યના આદિકવિ ભક્ત નરસિંહ મહેતા (૧૪૧૪-૧૪૮૧) રચિત આ પદ ભક્તિની સર્વોચ્ચ વ્યાખ્યા આપે છે. બાહ્ય આડંબર કે તિલક-માળાને બદલે બીજાની પીડાને પોતાની સમજનાર (પીડ પરાઈ જાણે રે), ઉપકાર કરીને પણ અભિમાન ન કરનાર અને પરધન-પરસ્ત્રી પ્રત્યે પવિત્ર દૃષ્ટિ રાખનાર જ સાચો વૈષ્ણવ છે. મહાત્મા ગાંધીજીએ આ ભજનને પોતાના સાબરમતી આશ્રમનું પ્રાતઃ પ્રાર્થનાગીત બનાવી વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત કર્યું.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Narsinh Mehta
સ્ત્રોત: wisdomlib.org
વિશિષ્ટાદ્વૈત (શ્રી વૈષ્ણવ) માંથી વધુ
શું તમે જાણો છો?
ગાંધીજીનું નિત્ય પ્રાર્થનાગીત
આ ભજન ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનનું આધ્યાત્મિક સૂત્ર બન્યું, જે સાબરમતી આશ્રમની પ્રાતઃસભામાં રોજ ગવાતું હતું.
ભક્તિની સાચી ઓળખ
નરસિંહ મહેતાએ બાહ્ય ભેખ કે વેશભૂષાને બદલે ચારિત્ર્ય, પરદુઃખભંજનતા અને નિષ્કપટ મનને સાચા વૈષ્ણવનું લક્ષણ કહ્યું છે.
પીડ પરાઈ જાણે રે
આ અમર પંક્તિ આજે પણ ગુજરાતી ભાષા અને વિશ્વભરમાં કરુણા અને માનવધર્મનું પરમ પ્રતીક ગણાય છે.
તન માં સકલ તીરથ
ચોથા પદમાં જણાવ્યું છે કે મોહ-માયાથી રહિત અને રામનામમાં લીન વ્યક્તિના દેહમાં જ સઘળાં તીર્થો વસે છે.
એકોતેર કુળનો ઉદ્ધાર
છેલ્લી કડીમાં નરસૈયો કહે છે કે આવા પરોપકારી સજ્જન પુરુષના દર્શન કરવા માત્રથી સમગ્ર કુળની ૭૧ પેઢીઓ તરી જાય છે.
Vishnu
હિન્દુ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
