वैष्णव जन तो (खऱ्या वैष्णवाची लक्षणे)
१५व्या शतकातील महान गुजराती संत-कवी नरसिंह मेहता यांनी रचलेले अमर भजन, जे महात्मा गांधींचे अत्यंत आवडते प्रार्थनागीत आणि मानवतेचे वैश्विक प्रतीक बनले.
श्लोक
जो दुसऱ्याचे दुःख आणि यातना स्वतःच्या समजून व्याकुळ होतो, त्यालाच खरा वैष्णव म्हणावे; संकटात सापडलेल्यांवर उपकार करूनही जो मनात कधीही अभिमान बाळगत नाही.
श्लोक 1
जो जगातील सर्वांना नम्रतेने वंदन करतो आणि कोणाचीही निंदानालस्ती करत नाही; ज्याची वाणी, आचरण आणि मन स्थिर व पवित्र असते—अशा सुपुत्राला जन्म देणारी माता धन्य होय!
श्लोक 2
ज्याची दृष्टी समभावाने युक्त आहे, ज्याने स्वार्थी वासनांचा त्याग केला आहे आणि जो परस्त्रीला मातेसमान मानतो; ज्याच्या जिभेवरून कधीही असत्य निघत नाही आणि ज्याचे हात कधीही परधनाला स्पर्श करत नाहीत.
श्लोक 3
ज्याला मोह आणि माया स्पर्शही करू शकत नाही, ज्याच्या मनात दृढ वैराग्य वास करते; ज्याचे चित्त रामनामाच्या ध्यानात सदैव तल्लीन असते—जगातील सर्व पवित्र तीर्थे त्याच्याच शरीरात वास करतात!
श्लोक 4
जो लोभरहित आणि निष्कपट आहे, ज्याने काम आणि क्रोधावर विजय मिळवला आहे—संत नरसिंह म्हणतात, अशा सत्पुरुषाच्या केवळ दर्शनानेच कुळाच्या एकात्तर पिढ्यांचा उद्धार होतो!
श्लोक 5
पूजा मार्गदर्शक आणि पाठ लाभ (फलश्रुती)
फलश्रुतीदररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
गुजराती साहित्याचे आद्यकवी संत नरसिंह मेहता यांनी रचलेले 'वैष्णव जन तो' हे भजन खऱ्या भक्तीची व्याख्या सांगते. बाह्य अवडंबर सोडून जो दुसऱ्याचे दुःख जाणतो (पीड पराई जाणे रे) आणि उपकार करूनही अहंकार बाळगत नाही, तोच खरा वैष्णव आहे. महात्मा गांधींनी या भजनाला साबरमती आश्रमाचे नित्य प्रार्थनागीत बनवून जगभरात अहिंसेचे प्रतीक केले.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Narsinh Mehta
स्रोत: wisdomlib.org
विशिष्टाद्वैत (श्री वैष्णव) मधून आणखी
तुम्हाला माहीत आहे का?
Mahatma Gandhi's Daily Anthem
This 15th-century song became the spiritual heartbeat of the Indian freedom movement, sung every morning during prayers at Gandhi's Sabarmati and Sevagram ashrams.
Radical Moral Definition
Rejecting sectarian caste markings and empty rituals, Narsinh Mehta defines a devotee (Vaishnava) solely through ethical conduct—empathy, humility, truthfulness, and self-restraint.
Empathy First
The opening line Peed parayi jane re ('one who feels the pain of another') coined one of the most enduring maxims of compassion in Indian literature.
All Shrines Within the Body
Verse 4 proclaims that for a soul free of greed and attached to the Divine Name, all holy pilgrim shrines (sakala teeratha) abide right inside their own body.
Seventy-One Generations Redeemed
The closing signature verse affirms that the mere sight and company of such a noble soul purifies and redeems seventy-one generations of their ancestral lineage.
Vishnu
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत