श्री विश्वकर्मा आरती
यो भजन श्री विश्वकर्मा प्रभुको महिमा, उनका विभिन्न रूपहरू र भक्तहरूको पुकारमा उनीले गर्ने कृपाको वर्णन गर्दछ। यसले भक्तिभावका साथ गाउँदा सुख, शान्ति र सिद्धि प्राप्त हुने विश्वास व्यक्त गर्दछ।
श्लोक
जय श्री विश्वकर्मा प्रभुको, जय श्री विश्वकर्माको। तिनी सम्पूर्ण सृष्टिका स्रष्टा, रक्षक, स्तुति र धर्मका स्वरूप हुन्।
श्लोक 1
आदि सृष्टिमा तिनले ब्रह्मालाई श्रुति (वेद) को उपदेश दिए। संसारमा सबै प्राणीहरूको ज्ञान विकास गरे। जय श्री विश्वकर्मा प्रभुको, जय श्री विश्वकर्माको।
श्लोक 2
जब प्रभुको ध्यान गरियो, सबै सिद्धिहरू प्राप्त भइन्। ऋषि अंगीरा तपस्याबाट पनि शान्ति पाएनन्। जय श्री विश्वकर्मा प्रभुको, जय श्री विश्वकर्माको।
श्लोक 3
रोगग्रस्त राजाले जब तिनको शरण लिए, तब तिनी संकटमोचन बनेर उनको दुःख हटाइदिए। जय श्री विश्वकर्मा प्रभुको, जय श्री विश्वकर्माको।
श्लोक 4
जब रथकार दम्पतीले तपाईंलाई पुकारे, तिनको दीन प्रार्थना सुनेर सबै विपत्ति हटाइदियो। जय श्री विश्वकर्मा प्रभुको, जय श्री विश्वकर्माको।
श्लोक 5
एकमुखी, चतुर्मुखी, पञ्चानन रूपहरू शोभा पाउँछन्। त्रिभुज, चतुर्भुज, दशभुज — सबै रूप सजिएका छन्। जय श्री विश्वकर्मा प्रभुको, जय श्री विश्वकर्माको।
श्लोक 6
जब तपाईंको पदको ध्यान गरिन्छ, सबै सिद्धिहरू प्राप्त हुन्छन्। मनको द्विविधा मेटिन्छ, अटल शक्ति प्राप्त हुन्छ। जय श्री विश्वकर्मा प्रभुको, जय श्री विश्वकर्माको।
श्लोक 7
श्री विश्वकर्माको आरती जसले गाउँछ, गजानन्द स्वामीको भजन गर्दै सुख र सम्पत्ति प्राप्त गर्दछ। जय श्री विश्वकर्मा प्रभुको, जय श्री विश्वकर्माको। तिनी सम्पूर्ण सृष्टिका स्रष्टा, रक्षक, स्तुति र धर्मका स्वरूप हुन्।
श्लोक 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो भजन श्री विश्वकर्मा प्रभुलाई समर्पित छ, जसलाई हिन्दू परम्परामा ब्रह्माण्डका दिव्य शिल्पी र सृष्टिका निर्माताका रूपमा पूजा गरिन्छ। यो प्रायः विश्वकर्मा पूजा (जो प्रत्येक वर्ष सेप्टेम्बर/अक्टोबरमा मनाइन्छ) र अन्य शुभ अवसरहरूमा गाइन्छ। यसको रचना गजानन्द स्वामीद्वारा गरिएको मानिन्छ, जसले भक्तिभाव र सरल भाषामा प्रभुका विभिन्न रूप र कृपाको वर्णन गरेका छन्। यो भजन विशेष गरी कारीगर, शिल्पकार र निर्माणकर्मीहरूमाझ लोकप्रिय छ, किनभने विश्वकर्मालाई उनीहरूका आराध्य देवता मानिन्छ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
विश्वकर्मा कोई देवता मात्र होइनन्
उनी वैदिक परम्पराका 'दिव्य शिल्पी' (divine architect) हुन्, जसलाई ब्रह्माण्डको रचना, देवताहरूका अस्त्र-शस्त्र र महलहरू निर्माण गर्ने श्रेय दिइन्छ। यस आरतीमा उनलाई 'सकल सृष्टिका कर्ता' भनेर सम्बोधन गरिएको छ, जसले उनको सृष्टिकर्ता रूपलाई प्रकाश पार्छ।
आरतीको संरचना
यो आरती ८ पदहरूमा विभाजित छ, जसमा प्रत्येक पदपछि 'जय श्री विश्वकर्मा प्रभु...' भन्ने मुखडा (refrain) दोहोर्याइन्छ। यो शैली उत्तर भारतीय आरती परम्पराको विशेषता हो, जसले भक्तलाई सामूहिक गान र तालमा सहभागी हुन सजिलो बनाउँछ।
पौराणिक सन्दर्भ
पहिलो पदमा भनिएको छ कि विश्वकर्माले सृष्टिको आदिमा ब्रह्मालाई वेद (श्रुति) को उपदेश दिएर ज्ञानको विकास गरे। यो कथा विष्णु पुराण र अन्य ग्रन्थहरूमा पाइन्छ, जहाँ विश्वकर्मालाई ब्रह्माका मानसपुत्र मानिन्छ।
रूपहरूको विविधता
पाँचौं पदमा विश्वकर्माका विभिन्न रूपहरूको वर्णन छ — एकानन (एक मुख), चतुरानन (चार मुख), पंचानन (पाँच मुख), र त्रिभुज, चतुर्भुज, दशभुज (तीन, चार, दश हात)। यसले उनको सर्वव्यापकता र विभिन्न कार्यहरूका लागि विभिन्न रूप धारण गर्ने क्षमतालाई संकेत गर्छ।
आरतीको फलश्रुति
अन्तिम पदमा भनिएको छ कि यो आरती गाउने भक्तले सुख र सम्पत्ति प्राप्त गर्छ। 'गजानन स्वामी' भन्ने शब्दले गणेशलाई संकेत गर्छ, जसले विश्वकर्मा र गणेशबीचको सम्बन्धलाई देखाउँछ — गणेशलाई बुद्धि र सिद्धिका देवता मानिन्छ, र विश्वकर्माको पूजामा उनको आह्वान गरिन्छ।
सांस्कृतिक महत्त्व
विश्वकर्मा पूजा भारतमा विशेष गरी इन्जिनियर, वास्तुकार, कारीगर र उद्योगीहरूद्वारा मनाइन्छ। यो आरती प्रायः विश्वकर्मा जयन्ती (सेप्टेम्बर/अक्टोबरमा) र कार्यशाला वा फ्याक्ट्रीहरूमा गाइन्छ, जसले श्रम र सिर्जनात्मकताको दिव्य पक्षलाई सम्मान गर्छ।
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित