શ્રી વિશ્વકર્મા આરતી

હિન્દુ પરંપરામાં વિશ્વકર્માને દિવ્ય સ્થપતિ અને દૈવી કારીગર તરીકે પૂજવામાં આવે છે, જેમણે દેવોનાં શસ્ત્રો, તેમના મહેલો અને પૌરાણિક નગરી લંકા પણ રચ્યાં હોવાનું મનાય છે. આ ભજન તેમને માત્ર નિર્માતા તરીકે નહીં, પણ સમગ્ર બ્રહ્માંડના પરમ સર્જક તરીકે સન્માને છે.

પહેલું પદ સ્મરણ કરાવે છે કે સૃષ્ટિના પ્રારંભે વિશ્વકર્માએ બ્રહ્મા, સર્જક દેવને વેદોનું પવિત્ર જ્ઞાન આપ્યું. આ તેમને માત્ર કારીગરીના નહીં, પણ સર્વ જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક બોધના સ્રોત તરીકે સ્થાપિત કરે છે.

ભજન ઋષિ અંગિરાનો ઉલ્લેખ કરે છે, જેમણે ઘોર ધ્યાન અને તપ કર્યું પણ શાંતિ ન મળી, ત્યાં સુધી કે તેમણે પોતાનું ધ્યાન વિશ્વકર્મા પર કેન્દ્રિત ન કર્યું. આ શીખવે છે કે સાચી શાંતિ અને આધ્યાત્મિક સિદ્ધિ માત્ર પ્રયત્નથી નહીં, પણ દિવ્ય પ્રત્યેની ભક્તિથી મળે છે.

એક પદમાં રોગગ્રસ્ત રાજાની વાત છે, જેમણે વિશ્વકર્મામાં આશ્રય લીધો અને તેમનું દુઃખ દૂર થયું. આ દેવતાની અવરોધ દૂર કરનાર અને ઉપચારક તરીકેની ભૂમિકા દર્શાવે છે, અને બતાવે છે કે સંકટમાં તેમને પોકારનાર સૌને તેઓ સુલભ છે.

ભજન વિશ્વકર્માને એક મુખ, ચાર મુખ અને પાંચ મુખ સાથે, તથા ત્રણ, ચાર કે દસ ભુજાઓ સાથે પ્રગટ થતા વર્ણવે છે. આ છબી તેમની સર્વવ્યાપકતા અને અનંત શક્તિ દર્શાવે છે, અને તેઓ ભક્તોની સહાય માટે સાદા રૂપથી લઈને વિશ્વ-રૂપ સુધી કોઈ પણ સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.

અંતિમ પદ વચન આપે છે કે જે કોઈ આ આરતી (ભક્તિભાવે સ્તુતિનું ગીત) ગાશે, તેને સુખ અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે. આ સમૂહ-ઉપાસનાનું આહ્વાન છે, જે પુષ્ટિ કરે છે કે ભક્તિભાવથી આ ગીત ગાવાની સાદી ક્રિયા જીવનમાં દૈવી આશીર્વાદ લાવી શકે છે.