वट सावित्री व्रत कथा

वट सावित्री व्रत हिन्दू धर्ममा विवाहित महिलाहरूले आफ्नो पतिको दीर्घायु र सुखी जीवनको कामना गर्दै गर्ने एक महत्वपूर्ण व्रत हो। यो व्रत ज्येष्ठ महिनाको कृष्ण पक्षको अमावस्याको दिन (अधिकांश क्षेत्रमा) वा ज्येष्ठ शुक्ल पूर्णिमाको दिन (केही क्षेत्रमा) गरिन्छ। यस दिन महिलाहरू वट वृक्ष (बरको रूख) मुनि बसेर व्रत गर्छन्, किनभने यो रूख सावित्री र सत्यवानको कथासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।

यस व्रतको मुख्य कथा सावित्री र सत्यवानको हो। सावित्री एक राजकुमारी थिइन् जसले आफ्नो पतिको रूपमा सत्यवानलाई रोजिन्। सत्यवान एक वनमा बस्ने राजकुमार थिए, तर उनको जीवनमा एउटा अभिशाप थियो — उनको मृत्यु विवाहको एक वर्षपछि हुने भविष्यवाणी गरिएको थियो। सावित्रीले यो कुरा जान्दा पनि उनलाई विवाह गर्न छोडिनन्।

विवाहको एक वर्ष पूरा हुन लाग्दा, सावित्रीले आफ्नो पतिको मृत्युको दिन आएको थाहा पाइन्। त्यस दिन उनी सत्यवानसँग वनमा गइन्। जब सत्यवान रूख मुनि फल टिप्दै थिए, उनी अचानक बेहोस भएर ढले। त्यसै बेला मृत्युका देवता यमराज प्रकट भए र सत्यवानको प्राण लिएर जान थाले।

सावित्रीले यमराजलाई पछ्याउँदै भनिन्, 'हे देवता, मेरो पति बिना मेरो जीवन व्यर्थ छ। कृपया उनको प्राण फर्काइदिनुहोस्।' यमराजले उनलाई धेरै पटक फर्कन भने, तर सावित्रीले हार मानिनन्। उनले यमराजसँग बुद्धि र भक्तिले कुरा गरिन्।

यमराज सावित्रीको दृढता र बुद्धिमताबाट प्रभावित भए। उनले सावित्रीलाई तीन वरदान दिए। पहिलो वरदानमा सावित्रीले आफ्नो ससुराको हराएको राज्य र दृष्टि मागिन्। दोस्रोमा आफ्नो पिताको सन्तानको कामना गरिन्। तेस्रो वरदानमा उनले भनिन्, 'मलाई सय पुत्रहरूको माता बन्ने आशीर्वाद दिनुहोस्।' यमराजले 'तथास्तु' भने, तर सावित्रीले तुरुन्तै भनिन्, 'यदि मेरो पति जीवित छैनन् भने म कसरी सन्तान जन्माउन सक्छु?' यमराजले आफ्नो वचनको बन्धनमा परेर सत्यवानको प्राण फर्काइदिए।

यसरी सावित्रीले आफ्नो पतिको जीवन बचाइन्। यसै कारण विवाहित महिलाहरूले वट सावित्री व्रत गर्छन् — सावित्रीको भक्ति र बुद्धिलाई सम्झँदै, आफ्नो पतिको दीर्घायु र सुखी दाम्पत्य जीवनको कामना गर्दै। वट वृक्ष (बरको रूख) यस कथामा महत्वपूर्ण छ किनभने सत्यवानको मृत्यु यसै रूख मुनि भएको थियो, र यो रूख दीर्घायु र स्थिरताको प्रतीक मानिन्छ।