De Vier Verschijningen en de Grote Verzaking

Lang geleden, in een koninkrijk aan de voet van de Himalaya, werd een prins geboren die Siddhartha Gautama heette. Zijn vader, koning Suddhodana, regeerde over het volk van de Sakyas. Bij de geboorte van de prins voorspelden wijze mannen dat het kind óf een grote koning zou worden óf een grote spirituele leraar. De koning, die verlangde dat zijn zoon hem zou opvolgen op de troon, deed er alles aan om Siddhartha te behoeden voor de harde realiteit van het leven. Hij liet drie paleizen bouwen, één voor elk seizoen, omringd door prachtige tuinen en vijvers. De jonge prins kreeg alleen het mooiste eten, de mooiste kleding en het gezelschap van jonge, vrolijke hofdienaren. Hij werd zorgvuldig afgeschermd van alles wat lelijk, verdrietig of pijnlijk was. Zo groeide Siddhartha op in een wereld van weelde en onbezorgdheid, zonder ooit te weten dat er buiten de paleismuren ziekte, ouderdom en dood bestonden.

Toen Siddhartha een jonge man was geworden, getrouwd met prinses Yasodhara en vader van een zoon, begon hij zich steeds meer te vervelen in zijn gouden kooi. Hij vroeg zijn vader of hij de stad mocht verkennen. De koning, die zijn zoon wilde plezieren, gaf toestemming, maar gaf stiekem opdracht om alle zieken, ouden en bedelaars uit de straten te verwijderen en de stad feestelijk te versieren. Toch kon het lot niet worden tegengehouden. Tijdens zijn eerste rit door de stad zag Siddhartha een oude man met gebogen rug, rimpelige huid en wankele tred. Verbaasd vroeg hij zijn wagenmenner Channa wie die man was. Channa legde uit dat dit de natuurlijke staat van alle mensen is: iedereen wordt oud. Siddhartha was diep geschokt en vroeg zich af waarom hij dit nooit eerder had gezien.

Bij een tweede uitstapje zag de prins een man die hevig leed aan een ziekte, met een verwrongen gezicht en een lichaam dat door koorts werd verteerd. Opnieuw legde Channa uit dat ziekte iedereen kan treffen, ongeacht rijkdom of status. Bij een derde tocht zag Siddhartha een lijk dat werd gedragen naar de brandstapel, gevolgd door treurende familieleden. De prins begreep nu dat de dood onvermijdelijk is en dat niemand, ook hijzelf niet, aan dit lot kon ontsnappen. Deze drie ontmoetingen – met ouderdom, ziekte en dood – vervulden hem met een diep gevoel van onbehagen en mededogen voor alle levende wezens.

Bij een vierde uitstapje zag Siddhartha een man die in eenvoudige gewaden liep, met een kalme en serene uitstraling. Het was een asceet, iemand die de wereld had verlaten om de waarheid te zoeken. Deze man leek niet gebukt te gaan onder de zorgen van het leven, maar straalde juist rust en vrede uit. Siddhartha vroeg zich af of er een weg was om het lijden te overstijgen, zoals deze man leek te hebben gevonden. Hij begreep dat hij, om dit te bereiken, afstand zou moeten doen van zijn privileges, zijn familie en zijn koninkrijk.

In de nacht van zijn grote beslissing keek Siddhartha nog één keer naar zijn slapende vrouw en zijn pasgeboren zoon. Hij wist dat zijn vertrek hen veel pijn zou doen, maar hij voelde dat hij geen keuze had. Hij moest de oorzaak van het lijden vinden, niet alleen voor zichzelf, maar voor alle mensen. Stilletjes verliet hij het paleis, nam afscheid van zijn trouwe paard Kanthaka en zijn wagenmenner Channa, en trok de wildernis in. Hij ruilde zijn koninklijke kleding voor een eenvoudig gewaad en schoor zijn haar. Zo begon zijn zoektocht naar verlichting, die uiteindelijk zou leiden tot zijn ontwaken onder de Bodhiboom en zijn bekendheid als de Boeddha, de Ontwaakte.

Deze gebeurtenissen, bekend als de Vier Verschijningen en de Grote Verzaking, vormen een van de meest centrale verhalen in de boeddhistische traditie. Ze worden in veel boeddhistische geschriften verteld, zoals de Pali-canon, maar de details verschillen soms per regio en traditie. In sommige versies is Siddhartha's zoon al geboren vóór zijn vertrek, in andere wordt zijn geboorte net vermeld. Sommige verhalen benadrukken dat de goden deze ontmoetingen regisseerden om de prins te laten zien wat hij moest zien. Wat echter in alle versies hetzelfde blijft, is de kern: een prins die, ondanks alle luxe en bescherming, de waarheid van het menselijk bestaan onder ogen ziet en de moed vindt om alles achter te laten op zoek naar een einde aan het lijden.