ਚਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਿਆਗ

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਪਿਲਵਸਤੁ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁੱਧੋਦਨ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਿਧਾਰਥ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁੱਧੋਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਿਧਾਰਥ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹਿਲ ਬਣਵਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਹੀ ਸਨ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਹੋਇਆ, ਵਿਆਹਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਹਿਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੁਨੀਆ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦਿਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਛੰਨਾ ਨਾਲ, ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਿਧਾਰਥ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਸਨ, ਸਰੀਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਠੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਛੰਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਆਦਮੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਛੰਨਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੁੱਢਾ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰ ਆਦਮੀ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕਰਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਛੰਨਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਵਾਰ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੌਤ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ: ਕੀ ਇਹਨਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੈ? ਕੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ?

ਚੌਥੀ ਵਾਰ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਸੀ। ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਾਤ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਕੰਥਕ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ 'ਮਹਾਭਿਨਿਸ਼ਕ੍ਰਮਣ' ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮਹਾਨ ਤਿਆਗ'। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।