ଚାରି ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣ
ରାଜକୁମାର ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ ଖୋଜିବାର ଯାତ୍ରା
ଏହି ଲେଖାରେ ରାଜକୁମାର ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ସୁରକ୍ଷିତ ଜୀବନ, ଚାରି ଦୃଶ୍ୟ (ବୁଢ଼ା, ରୋଗୀ, ଶବ, ଏବଂ ସନ୍ୟାସୀ) ଦେଖିବା ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ, ଏବଂ ଦୁଃଖର କାରଣ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଏକ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜକୁମାର ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ନାମକ ଜଣେ ଯୁବରାଜ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ରାଜା ଶୁଦ୍ଧୋଧନ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜଣେ ମହାନ ଶାସକ ହୁଅନ୍ତୁ, ତେଣୁ ସେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କୁ ସବୁ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟରୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ। ରାଜପ୍ରାସାଦର କାନ୍ଥ ଭିତରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ କେବଳ ସୁଖ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ବୁଢ଼ାପଣ, ରୋଗ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବିଷୟରେ କିଛି ଜଣାନଥିଲା। ରାଜା ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ କେହି ଯେପରି ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖମୟ ବିଷୟ ଦେଖାଇବେ ନାହିଁ।
ଏକ ଦିନ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ରାଜପ୍ରାସାଦ ବାହାରକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେ ରଥରେ ବସି ସହର ବୁଲିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ବୁଢ଼ା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର କୁଞ୍ଚିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କେଶ ଧଳା ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ଲାଠି ଧରି ଚାଲୁଥିଲେ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଏପରି ଅବସ୍ଥା କାହିଁକି?" ସାରଥି ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଏହା ବୁଢ଼ାପଣ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆସେ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଚଳିତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷକୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ସେ ବାହାରକୁ ଗଲାବେଳେ ଜଣେ ଅସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ଜ୍ୱରରେ ଜଳୁଥିଲା ଏବଂ ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଛଟପଟ ହେଉଥିଲେ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଜାଣିଲେ ଯେ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ। ତୃତୀୟ ଥର ସେ ଏକ ଶବକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାକୁ ଲୋକେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନେଉଥିଲେ। ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କଲା। ସେ ଭାବିଲେ, ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୁଢ଼ାପଣ, ରୋଗ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଲଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ଏହି ସୁଖ ଓ ବିଳାସର ଅର୍ଥ କ'ଣ?
ଚତୁର୍ଥ ଥର ସେ ଜଣେ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସବୁ ପାର୍ଥିବ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ଶାନ୍ତି ଖୋଜୁଥିଲେ। ସନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଚେହେରାରେ ଏକ ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ ଥିଲା, ଯାହା ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା। ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଭାବିଲେ ଯେ ଦୁଃଖର କାରଣ କ'ଣ ଏବଂ ଏହାର ସମାଧାନ କିପରି ମିଳିବ। ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ସେ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଶାନ୍ତି ନଥିଲା।
ରାତିରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଯଶୋଧରା ଏବଂ ନବଜାତ ପୁତ୍ର ରାହୁଲଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖି ଭାବିଲେ ଯେ ସେ ଯଦି ରହିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେ କେବେ ଦୁଃଖର କାରଣ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ ସେ ରାଜ୍ୟ, ପରିବାର ଏବଂ ସବୁ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ସତ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ଯିବେ। ରାତିରେ ସେ ଚୁପଚାପ୍ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଛାଡ଼ି ଘୋଡ଼ା କନ୍ଥକ ଉପରେ ବସି ଜଙ୍ଗଲ ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି ଘଟଣାକୁ ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣ ବା ମହାନ ତ୍ୟାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ନିଜର ରାଜକୀୟ ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ସାଧାରଣ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପରି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ। ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କଠୋର ତପସ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା ନାହିଁ। ପରେ ସେ ମଧ୍ୟମ ପଥ ଅବଲମ୍ବନ କରି ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ବୋଧି ବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସି ସେ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ସେ ବୁଦ୍ଧ ବା ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଯାତ୍ରା ଦୁଃଖର କାରଣ ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ମାର୍ଗ ଖୋଜିବାର ଏକ ମହାନ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ବିବେଚିତ ହୁଏ।
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ଚାରି ଦୃଶ୍ୟର କ୍ରମ
ରାଜକୁମାର ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ବୁଢ଼ା, ତା’ପରେ ଜଣେ ରୋଗୀ, ତା’ପରେ ଏକ ଶବ ଏବଂ ଶେଷରେ ଜଣେ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ – ଏହି ଚାରି ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନର ଅନିତ୍ୟତା ଓ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ସଚେତ କରାଇଥିଲା।
ରାଜା ଶୁଦ୍ଧୋଧନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା
ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ପିତା ରାଜା ଶୁଦ୍ଧୋଧନ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ଦୂରରେ ରଖିବାକୁ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଭିତରେ କେବଳ ସୁଖ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଥିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ବୁଢ଼ାପଣ, ରୋଗ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଜାଣିନଥିଲେ।
ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣର ରାତ୍ରି
ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଯଶୋଧରା ଓ ନବଜାତ ପୁତ୍ର ରାହୁଲଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି, ଘୋଡ଼ା କନ୍ଥକ ଉପରେ ବସି ରାଜପ୍ରାସାଦ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ – ଏହି ଘଟଣାକୁ ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣ (ମହାନ ତ୍ୟାଗ) କୁହାଯାଏ।
ସନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣା
ଚତୁର୍ଥ ଦୃଶ୍ୟରେ ଜଣେ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଚେହେରା ଦେଖି ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ବୁଝିଥିଲେ ଯେ ପାର୍ଥିବ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଖୋଜିବାର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଥିଲା।
ମଧ୍ୟମ ପଥରେ ଜ୍ଞାନ
କଠୋର ତପସ୍ୟା ପରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ମଧ୍ୟମ ପଥ (ଅତି କଠୋର ନୁହେଁ, ଅତି ଭୋଗବିଳାସ ନୁହେଁ) ଅବଲମ୍ବନ କରି ବୋଧି ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଧ୍ୟାନ କରି ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ – ଏହାପରେ ସେ ବୁଦ୍ଧ (ଜ୍ଞାନୀ) ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
Buddha
ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ରୁ ଅଧିକ
ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ