सम्मेदशिखरमहातीर्थम्
विंशतितीर्थङ्कराणां शाश्वतनिर्वाणभूमिः
झारखण्डराज्यस्य पारसनाथपर्वते विराजितं सम्मेदशिखरं जैनधर्मस्य परमं सिद्धक्षेत्रं वर्तते, यत्र चतुर्विंशतौ विंशतिः तीर्थङ्कराः शाश्वतं मोक्षम् अवाप्नुवन्। अस्य सप्तविंशतिकिलोमीटर्मितस्य पादचारपरिक्रमणेन अशेषकर्मक्षयो भवति मुक्तिश्च लभ्यते।
पावन तीर्थ विवरणम्
- •किमेतत्: जैनदर्शनस्य सर्वोच्चं सिद्धक्षेत्रम्। यस्मिन् पवित्रे पर्वते चतुर्विंशतौ विंशतिः तीर्थङ्कराः (भगवान् अजितनाथादारभ्य भगवान् पार्श्वनाथपर्यन्तम्) परमं निर्वाणपदम् अवाप्नुवन्।
- •किमर्थं वन्द्यम्: अस्याः पवित्रभूमेः एकैकं पदं जन्मजन्मान्तरार्जितं कर्मजालं भस्मीकरोति। अत्र णमोकारमन्त्र जपेन सर्वेषां टोंकानां चरणवन्दनेन च आत्मा परमशुद्धिं लभते।
- •कदा गम्यम्: आश्विनमासादारभ्य चैत्रमासपर्यन्तं (अक्टूबर-मार्च) अनुकूलः कालः। कार्तिकपूर्णिमा, महावीरजयन्ती, पर्युषणपर्व च अतीव पुण्यप्रदानि।
- •कुत्र वर्तते: झारखण्डराज्यस्य गिरिडीहमण्डले पारसनाथपर्वते (१,३५० मीटरोन्नते)। आधारक्षेत्रम्: मधुबनम्।
- •कथं करणीया यात्रा: पूर्णाहिंसामार्गेण शुद्धश्वेतवस्त्रधारेण च ब्रह्ममुहूर्ते पादचारेण २७ किलोमीटर्मिता वन्दना क्रियते।
सम्मेदशिखरस्य पवित्रगाथा
जैनकालचक्रे विंशतितीर्थङ्कराः अस्मिन्नेव पर्वते परमं शुक्लध्यानम् आरूढाः सन्तः कर्मक्षयं कृत्वा मोक्षमवाप्नुवन्। अस्य पर्वतस्य स्वर्णभद्रशिखरे त्रयोविंशतितमः तीर्थङ्करः भगवान् पार्श्वनाथः निर्वाणं प्राप्तवान्, येन कारणेन अयं 'पारसनाथ' इति नाम्ना लोके विश्रुतः जातः।
पवित्रस्तोत्रम्
सम्मेदसेलसिहरे, जे सिद्धा ते णमंसामि ।
अरिहंते वंदित्ता, सिद्धाणं चेव सव्वसाहूणं ॥
विंशतिस्तीर्थंकरा यत्र संप्राप्ताः परमं पदम् ।
तं वन्दे सिद्धशिखरं, कर्मनिर्मूलकारणम् ॥
संस्कृत-अनुवादः:
सर्वेभ्यः अरिहन्तेभ्यः सिद्धेभ्यः साधुभ्यश्च प्रणिपत्य, सम्मेदशिखरे सिद्धावस्थां प्राप्तान् विंशतिजिनवरान् प्रणमामि। यत्र विंशतितीर्थङ्कराः शाश्वतं मोक्षमवापुः, कर्मविनाशकं तं सिद्धशिखरं सततं वन्दे।
ज्ञातव्य-विशेषः
Out of the twenty-four Tirthankaras of the current Avasarpini era, twenty attained Moksha from Shikharji, making it the most concentrated site of spiritual liberation in Jain cosmology.
The barefoot pilgrimage path covers a grueling 27 kilometers up, across the ridgeline, and down the mountain, traditionally completed in a single continuous day of fasting.
Parasnath Hill is the highest mountain peak in the state of Jharkhand, standing majestically at 1,350 meters (4,430 feet) above sea level.
Every single Tonk on the mountain marks the exact rock formation where a specific Tirthankara entered deep Shukla Dhyana and cast off their final karmic body.
Devotees never consume food or drink after sunset on the mountain and carry strictly pure cloves (Lavang) and camphor to offer at the Charan Padukas.
Mahavira
जैनधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता