കബീർ സമാധിയും മസാറും, മഗഹർ

പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, കബീർ തന്റെ അന്ത്യനാളുകൾ പുണ്യനഗരമായ വാരാണസിയിൽ ചെലവഴിക്കാതെ മഗഹറിൽ ചെലവഴിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു. വാരാണസിയിൽ, അതായത് കാശിയിൽ, മരിക്കുന്നത് മോക്ഷം ഉറപ്പാക്കുന്നുവെന്നും, മഗഹറിൽ മരിക്കുന്നത് താഴ്ന്ന പുനർജന്മത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നുവെന്നുമുള്ള ജനപ്രിയ വിശ്വാസത്തെ അദ്ദേഹം ബോധപൂർവം വെല്ലുവിളിച്ചു. 1518-ൽ അദ്ദേഹം അവിടെത്തന്നെ ദേഹത്യാഗം ചെയ്തു. അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചതെല്ലാം അനുസരിച്ച്, ദൈവത്തിലെത്താനുള്ള ആചാരച്ചടങ്ങുകളിലെ കുറുക്കുവഴികളുടെ അന്തിമ നിരാകരണമായിരുന്നു ഇത്; സ്വന്തം വ്യവസ്ഥകളനുസരിച്ച് ജീവിക്കുകയും സ്വന്തം വ്യവസ്ഥകളനുസരിച്ച് മരണത്തെ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്ത ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതീകം.

കബീറിന്റെ മരണശേഷം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹിന്ദു, മുസ്ലിം അനുയായികൾ ഇരുവരും തങ്ങളുടെ അന്ത്യകർമങ്ങൾക്കായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിന്മേൽ അവകാശം ഉന്നയിക്കാൻ ഒത്തുകൂടിയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ഹിന്ദുക്കൾ അദ്ദേഹത്തെ ദഹിപ്പിക്കാനും മുസ്ലിംകൾ അടക്കം ചെയ്യാനും ആഗ്രഹിച്ചു. ആ രണ്ടു വിഭാഗങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളെച്ചൊല്ലി തർക്കിക്കുമ്പോൾ, കബീർതന്നെ അവർക്കു മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ശരീരം മൂടിയിരുന്ന ശീലപ്പുതപ്പ് ഉയർത്തി അതിനടിയിൽ നോക്കാൻ പറഞ്ഞുവെന്നാണ് പാരമ്പര്യം പറയുന്നത്.

ശിഷ്യന്മാർ ശീലപ്പുതപ്പ് ഉയർത്തിയപ്പോൾ അവിടെ ഒരു മൃതദേഹവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരമുണ്ടായിരുന്നിടത്ത് പൂക്കളുടെ ഒരു കൂമ്പാരം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരു ശരീരത്തെച്ചൊല്ലി തർക്കിച്ചതുപോലെ പൂക്കളെച്ചൊല്ലി തർക്കിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നതിനാൽ, രണ്ടു സമുദായങ്ങളും പൂക്കൾ തങ്ങൾക്കിടയിൽ വീതിച്ചെടുത്തു. മുസ്ലിംകൾ തങ്ങളുടെ പങ്ക് മഗഹറിൽത്തന്നെ അടക്കം ചെയ്തു; ഹിന്ദുക്കൾ തങ്ങളുടെ പങ്ക് വാരാണസിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി സ്വന്തം ആചാരമനുസരിച്ച് ദഹിപ്പിച്ചു. ഓരോ പാരമ്പര്യവും തങ്ങൾ പവിത്രമായി കരുതുന്ന രീതിയിൽ അവരുടെ ദുഃഖം പൂർത്തിയാക്കി.

കബീറിന്റെ പൂക്കളിൽ പകുതി മഗഹറിൽ അടക്കം ചെയ്ത സ്ഥലത്ത്, ഹിന്ദു സ്മാരകമായ സമാധിയും മുസ്ലിം ശവകുടീരമായ മസാറും ഇരുവരും നിർമിക്കപ്പെട്ടു; ഇവ പരസ്പരം ഏകദേശം നൂറ് (100) മീറ്റർ അകലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇന്നും ഇവ രണ്ടും പരിപാലിക്കപ്പെടുകയും സന്ദർശിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ഏതെങ്കിലുമൊരു പാരമ്പര്യത്തിന്റേതായി മാത്രം അവകാശപ്പെടപ്പെടാൻ വിസമ്മതിച്ച ഒരു ഗുരുവിന്, തന്റെ സ്വന്തം സ്മാരകത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ പോലും ഇത് നിലനിൽക്കുന്ന, ഭൗതികമായ സ്മാരകമാണ്.

കബീർ പന്ഥികളെയും ഹിന്ദു, മുസ്ലിം തീർഥാടകരെയും ഇന്ത്യയുടെ സമന്വയാത്മകമായ ഭക്തി-സൂഫി പൈതൃകം പഠിക്കുന്ന പണ്ഡിതരെയും മഗഹർ ഒരുപോലെ ആകർഷിക്കുന്നു. വാരാണസിയിലെ കബീർ ചൗര മഠം അദ്ദേഹം ജീവിക്കുകയും പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത സ്ഥലം സംരക്ഷിക്കുന്നു; ജീവിതത്തിലെന്നപോലെ മരണത്തിലും, തന്റെ പഠിപ്പിക്കലിനെ ഏതെങ്കിലുമൊരു മതസ്വത്വത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാൻ അദ്ദേഹം എങ്ങനെ വിസമ്മതിച്ചു എന്നതാണ് മഗഹർ സംരക്ഷിക്കുന്നത്. കബീറിന്റെ സ്വന്തം ഈരടികൾ, അവയിൽ പലതും പിന്നീട് ഗുരു ഗ്രന്ഥ് സാഹിബിലെ ഭജനകളിൽ സമാഹരിക്കപ്പെട്ടു, തീർഥാടകർക്ക് സന്ദർശിക്കാവുന്ന ഒരിടമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം ഈ സ്ഥലത്തെ മാറ്റുന്നതിന് വളരെ മുമ്പുതന്നെ ഈ നിരാകരണത്തെ തന്റെ പഠിപ്പിക്കലിന്റെ കേന്ദ്രമാക്കിയിരുന്നു.

പൂക്കളുടെ ഐതിഹ്യം രണ്ടു സമുദായങ്ങളും സമാധാനപരമായി സ്ഥലം പങ്കിടാൻ സമ്മതിച്ചുവെന്ന് ലളിതമായി വിവരിക്കുന്നില്ല. ശരീരം തന്നെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുവരെ മാത്രം ശമിക്കാവുന്ന അത്ര രൂക്ഷമായ ഒരു തർക്കമാണ് അത് വിവരിക്കുന്നത്. ഐക്യം എളുപ്പത്തിൽ വന്നതായി അവതരിപ്പിക്കാതെ, കബീറിന്റെ പഠിപ്പിക്കലിനെ യഥാർഥവും നിർദിഷ്ടവുമായ ഒരു സംഘർഷത്തിൽ വേരൂന്നിയതായി നിലനിർത്തുന്നതിനാലാണ് ഈ വിശദാംശം പ്രധാനമാകുന്നത്. ആ അത്ഭുതം രണ്ടു സമുദായങ്ങൾക്കും സ്വന്തം ഭാഷയിൽ ദുഃഖം ആചരിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗം നൽകി; ഒരു ശരീരത്തിന് ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ലാതിരുന്ന രീതിയിൽ പൂക്കൾ വിഭജിക്കാനായി. മറ്റൊന്നിനുവേണ്ടി തങ്ങളുടെ ആചാരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടാതെ, ഓരോ പാരമ്പര്യത്തിനും തങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങൾ പൂർണമായി നിർവഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു.

മതൈക്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മിക്ക പഠിപ്പിക്കലുകളും, കേൾവിക്കാരന് അംഗീകരിക്കാനോ മാറ്റിവെക്കാനോ കഴിയുന്ന പ്രസ്താവനകളായോ ഈരടികളായോ പ്രഭാഷണങ്ങളായോ ആണ് നൽകപ്പെടുന്നത്. മഗഹർ അതിനു പകരം ലളിതമായ ഭൗതിക ക്രമീകരണത്തിലൂടെയാണ് തന്റെ വാദം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്: നൂറു മീറ്റർ അകലത്തിലുള്ള രണ്ടു ഘടനകൾ, ഓരോന്നും സ്വന്തം പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് പൂർണമായി ആദരിക്കപ്പെടുന്നു; ഒന്നും മറ്റൊന്നിൽ ലയിക്കുന്നില്ല, ഒന്നും മറ്റൊന്നിനേക്കാൾ ഉയർത്തപ്പെടുന്നുമില്ല. ആ സ്ഥലം എന്താണ് പറയുന്നതെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ സന്ദർശകന് കബീറിന്റെ കാവ്യത്തിലെ ഒരു വരിപോലും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതില്ല; ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ ആ ക്രമീകരണം തന്നെ പഠിപ്പിക്കൽ നിർവഹിക്കുന്നു.

വാരാണസിക്കു പകരം മഗഹറിൽ മരിക്കാനുള്ള കബീറിന്റെ തീരുമാനത്തിന്, പിന്നീട് സംഭവിച്ചതിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ സ്വന്തം നിശ്ശബ്ദ വാദമുണ്ട്. അവിടെ മരണം തന്നെ താഴ്ന്ന പുനർജന്മത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുമെന്ന് ജനപ്രിയ വിശ്വാസം കരുതിയ സ്ഥലംതന്നെ ബോധപൂർവം തിരഞ്ഞെടുത്ത്, മോക്ഷം ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെയല്ല, ജീവിച്ച ജീവിതത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നതെന്ന അവകാശവാദത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പരീക്ഷണം അദ്ദേഹം നടത്തി. മഗഹറിൽ മരിച്ചിട്ടും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷം വിമോചിതനായ ഗുരുവായി ഓർമിക്കപ്പെടുന്നതും, രണ്ടു വിശ്വാസങ്ങൾ ഇന്നും പവിത്രമെന്നു കരുതി പരിപാലിക്കുകയും സന്ദർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരിടത്ത് അത് സംഭവിക്കുന്നതും, തന്റെ അന്ത്യനാളുകൾ എതിർത്തുകൊണ്ടു ചെലവഴിച്ച വിശ്വാസത്തിനുള്ള കബീറിന്റെ സ്വന്തം നിശ്ശബ്ദ ഖണ്ഡനമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

മഗഹറിൽ എത്തുന്ന തീർഥാടകന് മിക്ക പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും അനുവദിക്കുന്നതുപോലെ ഒരൊറ്റ ആരാധനാലയത്തിൽ ആദരമർപ്പിച്ച് മടങ്ങിപ്പോകാൻ കഴിയില്ല. സമാധിയും മസാറും അത്രയും അടുത്താണ്, മറ്റൊന്നിനെ കുറഞ്ഞത് അംഗീകരിക്കാതെ ഒന്ന് സന്ദർശിക്കുന്നത് മനഃപൂർവം നോട്ടം തിരിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയാകുന്നു; ഇത്രയും ദൂരം യാത്ര ചെയ്തെത്തുന്ന മിക്ക തീർഥാടകരും പകരം രണ്ടു ഘടനകൾക്കിടയിലുള്ള ചെറിയ ദൂരം നടന്നു താണ്ടാനാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഒരു സ്മാരകത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കുള്ള ഈ ചെറിയ, ഭൗതികമായ ചുവടുവെപ്പ്, കബീറിന്റെ സ്വന്തം ജീവിതം അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടുമുട്ടിയ ഓരോരുത്തരിൽനിന്നും ആവശ്യപ്പെട്ട അതേ കടന്നുപോകലിന്റെ ചെറുരൂപത്തെ ആവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു വിശ്വാസത്തിന്റെ അതിരിനുള്ളിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച സത്യത്തെ സമീപിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധതയാണിത്.