ಮಘರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಬೀರರ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಮಜಾರ್

ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಬೀರರು ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳನ್ನು ಪುಣ್ಯನಗರಿ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯದೆ ಮಗಹರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ವಾರಣಾಸಿ, ಅಂದರೆ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮಗಹರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವು ಕೀಳುಮಟ್ಟದ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದರು. ಅವರು 1518ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಬೋಧನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಇದು ದೈವವನ್ನು ತಲುಪುವ ಆಚರಣೆಯ ಶಾರ್ಟ್‌ಕಟ್‌ಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮದೇ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದುಕಿದ ಮತ್ತು ಸತ್ತ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ನಿರಾಕರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಕಬೀರರ ಮರಣಾನಂತರ, ಅವರ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂಗಳು ಅವರನ್ನು ದಹಿಸಲು, ಮುಸ್ಲಿಮರು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳು ಅವರ ದೇಹದ ಕುರಿತು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕಬೀರರೇ ಅವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ನೋಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಶಿಷ್ಯರು ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಶವವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ; ದೇಹವಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹೂವುಗಳ ರಾಶಿ ಇತ್ತು. ಒಂದು ದೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಜಗಳವಾಡಿದಂತೆ ಹೂವುಗಳಿಗಾಗಿ ಜಗಳವಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡವು. ಮುಸ್ಲಿಮರು ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಮಗಹರ್‌ನಲ್ಲೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿದರು; ಹಿಂದೂಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ವಾರಣಾಸಿಗೆ ಒಯ್ದು ತಮ್ಮ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದಹಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ತಾನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶೋಕಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು.

ಕಬೀರರ ಹೂವುಗಳ ಪಾಲನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿದ ಮಗಹರ್‌ನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮಾಧಿಯಾದ ಮಜಾರ್ ಎರಡನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಸುಮಾರು ನೂರು (100) ಮೀಟರ್ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಎರಡೂ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೇಟಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿದವರಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಗುರುವಿನ ಶಾಶ್ವತ, ಭೌತಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿವೆ; ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸ್ಮಾರಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.

ಮಗಹರ್ ಕಬೀರ ಪಂಥೀಯರನ್ನು, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು, ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮನ್ವಯ ಭಕ್ತಿ-ಸೂಫಿ ಪರಂಪರೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿ ಸಂತರನ್ನು ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಸಂತರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹಂಚಿಕೆಯ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರವಾಹ ಇದು. ವಾರಣಾಸಿಯ ಕಬೀರ ಚೌರಾ ಮಠವು ಅವರು ವಾಸಿಸಿ ಬೋಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ; ಮಗಹರ್ ಮರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಿತದಲ್ಲಿಯಂತೆ, ತಮ್ಮ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿಗೆ ಇಳಿಸಲು ಅವರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕಬೀರರ ಸ್ವಂತ ಪದ್ಯಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಂತರ ಗುರು ಗ್ರಂಥ ಸಾಹಿಬ್‌ನ ಭಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವರ ಮರಣ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಯಾತ್ರಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಸುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಅವರ ಬೋಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದವು.

ಹೂವುಗಳ ದಂತಕಥೆಯು ಎರಡು ಸಮುದಾಯಗಳು ಸರಳವಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡವು ಎಂದು ವಿವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾದ ವಾದವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ದೇಹದ ಅದೃಶ್ಯವಾಗುವಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವರ ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕಬೀರರ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೈಜ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿಸುತ್ತದೆ; ಏಕತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪವಾಡವು ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶೋಕಿಸಲು ಏನನ್ನಾದರೂ ನೀಡಿತು; ಒಂದು ದೇಹ ಎಂದಿಗೂ ವಿಭಜಿಸಲಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದಾದ ಹೂವುಗಳನ್ನು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಕೇಳಲ್ಪಡದೆ, ತನ್ನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂರೈಸಬಲ್ಲದಾಯಿತು.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಏಕತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಬೋಧನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಳುಗನು ಒಪ್ಪಬಹುದಾದ ಅಥವಾ ಬದಿಗಿಡಬಹುದಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು, ಪದ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರವಚನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಮಗಹರ್ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಸರಳ ಭೌತಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ: ನೂರು ಮೀಟರ್ ಅಂತರದ ಎರಡು ರಚನೆಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಕಬೀರರ ಕಾವ್ಯದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪದ್ಯವನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆಯೇ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಈ ಸ್ಥಳ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಪದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಮೊದಲೇ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಾರಣಾಸಿಯ ಬದಲು ಮಗಹರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಯುವ ಕಬೀರರ ನಿರ್ಧಾರವು ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮೌನ ವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯು ಕೀಳುಮಟ್ಟದ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಮೋಕ್ಷವು ಜೀವಿಸಿದ ಬದುಕಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬದಲು ಭೂಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಅವರು ನೇರ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದರು. ಮಗಹರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವು ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರವೂ ವಿಮೋಚಿತ ಗುರುವೆಂದು ಸ್ಮರಣೆ, ಎರಡು ಧರ್ಮಗಳು ಇನ್ನೂ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಭೇಟಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ, ತಾವು ವಿರೋಧಿಸಿದ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಕಬೀರರ ಸ್ವಂತ ಮೌನ ಖಂಡನೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ಮಗಹರ್‌ಗೆ ಬರುವ ಯಾತ್ರಿಕನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಒಂದೇ ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹೊರಟುಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಮಜಾರ್ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಗುರುತಿಸದೆ ಒಂದನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿ ತಿರುಗಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಬಹುತೇಕ ಯಾತ್ರಿಕರು ಬದಲಾಗಿ ಎರಡೂ ರಚನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಣ್ಣ ದೂರವನ್ನು ನಡೆದು ಕ್ರಮಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ದಾಟುವ ಈ ಸಣ್ಣ, ಭೌತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯು, ತಮ್ಮನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಂದ ಕಬೀರರ ಸ್ವಂತ ಜೀವನ ಬಯಸಿದ ದಾಟುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಚಿಕ್ಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದೇ ಧರ್ಮದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಲು ಇರುವ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿದೆ.