ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਬੇ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ
ਇਹ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਗੀਤ (ਆਰਤੀ) ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ ਅੰਬੇ ਗੌਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਜੈ ਅੰਬੇ ਗੌਰੀ, ਮੈਯਾ ਜੈ ਸ਼ਿਆਮਾ ਗੌਰੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਦਿਨ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਟੀਕਾ। ਦੋਵੇਂ ਨੈਣ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਮੁਖੜਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਲ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਕੰਠ 'ਤੇ ਸਜਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਸ਼ੇਰ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਖੱਪਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਮੁਨੀ ਜਨ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਮੋਤੀ। ਕਰੋੜਾਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਸ਼ੁੰਭ-ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦਾ ਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਨਿਸ਼ਦਿਨ ਮਸਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਚੰਡ-ਮੁੰਡ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੋਣਿਤ ਬੀਜ ਨੂੰ ਹਰਿਆ। ਮਧੂ-ਕੈਟਭ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੈ-ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਮਲਾ ਰਾਣੀ ਹੋ। ਆਗਮ ਅਤੇ ਨਿਗਮ ਬਖਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਟਰਾਣੀ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਚੌਂਸਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਮੰਗਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭੈਰਵ ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡਮਰੂ ਵਜਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਹੋ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਸੰਪਤਿ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਵਰ ਮੁਦਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਮਨ-ਵਾਂਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਰ-ਨਾਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਸੋਨੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਗਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੀ ਬੱਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਲਕੇਤੁ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਰੋੜਾਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜੋਤੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਬੇਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਨਰ ਗਾਵੇ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਸਵਾਮੀ, ਸੁਖ-ਸੰਪਤਿ ਪਾਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅੰਬੇ (ਜੋ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ) ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਆਰਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰਾ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾ-ਕਾਲ
ਇਹ ਆਰਤੀ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।
ਢਾਂਚਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ 12 ਬੰਦ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਅੰਬੇ (ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ) ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਸ਼ਸਤਰ, ਸਜਾਵਟ, ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੰਮ।
ਸਿੰਬੋਲਿਜ਼ਮ
'ਕੇਹਰੀ ਵਾਹਨ' (ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਸਵਾਰੀ) ਤਾਕਤ ਅਤੇ 'ਖਡ਼ਗ ਖੱਪਰ' (ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਖੋਪਡ਼ੀ) ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਹਾਰਕ ਮਹੱਤਵ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਤਿਉਹਾਰ 'ਚ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁੱਖ-ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਖੀਰਲਾ ਬੰਦ
'ਕਹਤ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਸਵਾਮੀ' ਵਾਕ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ, ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਰਤੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸਭ ਸੁੱਖ-ਸੰਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਰਚਣਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ 'ਚ ਸਹੀ।