श्रीअम्बेगौरी-आरतिः
इयम् आरतिः देव्याः अम्बेगौर्याः स्तुतिः। भक्ताः एनां गायन्ति देवीम् आराधयितुम्।
पद्यानि
जय अम्बे गौरी मातः, जय श्यामा गौरी। हरिब्रह्मशिवाः त्वां निशदिनं ध्यायन्ति॥
श्लोकः 1
माङ्गे सिन्दूरं विराजते, मृगमदतिलकः। उज्ज्वले द्वे नेत्रे, चन्द्रवदनं सुन्दरम्॥
श्लोकः 2
कनकसमानं कलेवरम्, रक्ताम्बरं राजते। रक्तपुष्पगलमाला कण्ठे शोभते॥
श्लोकः 3
केसरी वाहनं राजते, खड्गखप्परधारिणी। सुरनरमुनिजनाः सेवन्ते, तेषां दुःखहारिणी॥
श्लोकः 4
कर्णयोः कुण्डले शोभिते, नासाग्रे मुक्ता। कोटिचन्द्रदिवाकरसमा ज्योतिः राजते॥
श्लोकः 5
शुम्भनिशुम्भौ विदारितौ, महिषासुरघातिनी। धूम्रविलोचने नेत्रे, निशदिनं मदमत्ते॥
श्लोकः 6
चण्डमुण्डौ संहारितौ, शोणितबीजः हृतः। मधुकैटभौ द्वौ मारितौ, सुराः भयहीनाः कृताः॥
श्लोकः 7
ब्रह्माणी रुद्राणी त्वं कमला रानी। आगमनिगमौ बखानतः, त्वं शिवपटरानी॥
श्लोकः 8
चतुःषष्टियोगिन्यः मङ्गलं गायन्ति, भैरवः नृत्यति। तालमृदङ्गौ वाद्येते, डमरुश्च वाद्यते॥
श्लोकः 9
त्वमेव जगतो माता, त्वमेव भर्ता। भक्तानां दुःखहर्त्री, सुखसम्पत्तिदात्री॥
श्लोकः 10
चतुर्भुजा अतिशोभिता, वरमुद्राधारिणी। मनोवाञ्छितं फलं प्राप्नुवन्ति, सेवमानाः नरनार्यः॥
श्लोकः 11
काञ्चनं थालं विराजते, अगरुकर्पूरदीपाः। श्रीमालकेतौ राजते, कोटिरत्नज्योतिः॥
श्लोकः 12
श्रीअम्बायाः आरतिः यः कश्चित् नरः गायति। कथयति शिवानन्दस्वामी, सुखसम्पत्तिं प्राप्नोति॥
श्लोकः 13
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इयम् आरतिः शाक्तसम्प्रदाये देव्याः अम्बेगौर्याः स्तुतिः। प्रायः सायंकाले देवीमन्दिरेषु गृहेषु च गीयते। अस्याः रचना कस्यचित् शिवानन्दनाम्नः कवेः इति श्रूयते।
ज्ञातव्य-विशेषः
रचनाकार
इस आरति के रचयिता शिवानंद स्वामी हैं, जो १८वीं शताब्दी के एक संत और कवि थे।
देवी के नाम
'अंबे' और 'गौरी' दोनों पार्वती के प्रसिद्ध नाम हैं; 'श्यामा' काली का एक रूप है।
असुर वध
शुंभ-निशुंभ, महिषासुर, धूम्रलोचन, चण्ड-मुण्ड, और मधु-कैटभ — ये सभी प्रमुख असुर देवी दुर्गा द्वारा मारे गए हैं।
योगिनी और भैरव
चौंसठ योगिनियाँ देवी की अनुचरी हैं, और भैरव शिव के उग्र रूप हैं, जो यहाँ उनकी स्तुति में नृत्य करते हैं।
आरति का स्वरूप
यह एक पारंपरिक आरति गीत है, जिसमें देवी की प्रशंसा, उनके शस्त्र, वाहन, और उनके द्वारा किए गए कार्यों का वर्णन है।
भुजा चार
देवी के चार भुजाओं का उल्लेख है, जो एक सामान्य रूप है जहाँ वे वरदान और अभय मुद्रा धारण करती हैं।
Devi
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
