ভাৰতৰ চাৰি ধাম

অষ্টম শতিকাত আদি শংকৰাচাৰ্যই ভাৰতৰ দৈৰ্ঘ্য আৰু প্ৰস্থজুৰি পদব্ৰজে এক অসাধাৰণ আধ্যাত্মিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল। বিভিন্ন অঞ্চল, সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাবোৰক সনাতন ধৰ্মৰ এটা একক বস্ত্ৰত বান্ধিবৰ কাৰণে তেওঁ চাৰি দিশৰ সৈতে সংগতি ৰখা চাৰিটা সৰ্বোচ্চ তীৰ্থস্থান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

পৰম্পৰাগতভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে ভগৱানে দক্ষিণত ৰামেশ্বৰমত পবিত্ৰ স্নান কৰে, উত্তৰত বদ্ৰীনাথত ধ্যান কৰে, পূবত জগন্নাথ পুৰীত আহাৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু পশ্চিমত দ্বাৰকাত বিশ্ৰাম লয়।

উত্তৰত, গাড়ৱাল হিমালয়ৰ উচ্চতাত, বদ্ৰীনাথ ধাম অলকনন্দা নদীৰ তীৰত চাৰিটা ধামৰ মাজত ধ্যানৰ আসনৰূপে অৱস্থিত। পুৰাণৰ পৰম্পৰাৰ মতে ঋষি নৰ আৰু নাৰায়ণে এই ঠাইতেই তপস্যা কৰিছিল, যাৰ ফলত এই অঞ্চলে ইয়াৰ প্ৰাচীন নাম বদৰিকাশ্ৰম লাভ কৰিছিল। শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি উচ্চ হিমালয়ৰ শীত আৰু দুৰ্গমতাৰ বাবে মন্দিৰৰ পূজা ব্যাহত হৈছিল। ইয়াত পূজা পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ কৃতিত্ব আদি শংকৰাচাৰ্যক দিয়া হয়। পৰম্পৰাৰ মতে তেওঁ নাৰদ কুণ্ডৰ হিমশীতল পানীৰ পৰা বদ্ৰী বিশালৰ কলা শালগ্ৰাম শিলাৰ মূৰ্তি উলিয়াই আজিৰ মন্দিৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। শীতকালত বৰফে উপত্যকা বন্ধ কৰি দিয়াৰ সময়ত দুৱাৰ বন্ধ হয়, আৰু বছৰৰ কেইটামান মাহহে ধামটো তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে মুকলি থাকে।

পূবত, ওড়িশাৰ বংগোপসাগৰৰ তীৰত, জগন্নাথ পুৰীত ভগৱান জগন্নাথ তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ বলভদ্ৰ আৰু ভগ্নী সুভদ্ৰাৰ সৈতে প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আছে। তিনিওটা বিগ্ৰহ শিলা বা ধাতুৰ নহয়, কাঠেৰে খোদাই কৰা। ভক্তিৰ পৰম্পৰাই এজন ৰহস্যময় শিল্পীৰ কাহিনীৰ জৰিয়তে দেৱতাবোৰৰ সৰল, অসম্পূৰ্ণ ৰূপটো ব্যাখ্যা কৰে। কোনেও তেওঁক বিঘ্ন নকৰিব এই চৰ্তত তেওঁ খোদাই আৰম্ভ কৰিছিল, কিন্তু হাত আৰু চকু সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতে তেওঁৰ কাম বাধা পৰিছিল। এই অসম্পূৰ্ণ ৰূপক ত্ৰুটি হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ এই সংকেত হিচাপে চোৱা হয় যে ঈশ্বৰ যিকোনো এটা একক, সম্পূৰ্ণ প্ৰতিৰূপতকৈ উৰ্ধত। প্ৰতি বছৰে ৰথযাত্ৰা উৎসৱত তিনিওটা বিগ্ৰহ উচ্চ কাঠৰ ৰথত উঠাই পুৰীৰ পথে পথে শোভাযাত্ৰা কৰা হয়। মন্দিৰৰ মহাপ্ৰসাদ খোলা জুইত একাধিকৈ সজোৱা মাটিৰ বাটিত ৰান্ধি জাতি বা পটভূমি নিবিচাৰি তীৰ্থযাত্ৰীসকলক বিতৰণ কৰা হয়।

পশ্চিমত, গুজৰাটৰ উপকূলত, মথুৰা এৰি অহাৰ পাছত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে দ্বাৰকাক তেওঁৰ ৰাজধানীৰূপে নিৰ্মাণ কৰিছিল। মহান বৈভৱ আৰু সমৃদ্ধিৰ নগৰ হিচাপে শাস্ত্ৰই যাক স্মৰণ কৰে, তেনে এখন নগৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ তেওঁ সাগৰৰ পৰা ভূমি উদ্ধাৰ কৰিছিল। মহাভাৰতৰ মৌসল পৰ্ব ১৬ অধ্যায়ত বৰ্ণনা আছে যে শ্ৰীকৃষ্ণে মৰ্ত্যলোক ত্যাগ কৰাৰ অব্যৱহিত পাছতে দ্বাৰকা সাগৰত ডুব গৈছিল। বৰ্তমানৰ উপকূলীয় নগৰ আৰু ইয়াৰ দ্বাৰকাধীশ মন্দিৰ তেওঁৰ স্মৃতিত তীৰ্থযাত্ৰাৰ স্থায়ী কেন্দ্ৰ হৈ আছে। আধুনিক উপকূলৰ ওচৰত কৰা সামুদ্ৰিক পুৰাতাত্ত্বিক সমীক্ষাত জলমগ্ন নিৰ্মাণ আৱিষ্কাৰ হৈছে, যিবোৰক গৱেষকসকলে প্ৰাচীন নগৰৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি গণ্য কৰে। ইয়াৰ ফলত প্ৰাচীন বৰ্ণনাটোৱে আজিৰ স্থল আৰু সাগৰৰ সৈতে এক বিস্ময়কৰ অনুৰণন লাভ কৰে।

দক্ষিণত, ভাৰতীয় মূল ভূখণ্ডক শ্ৰীলংকাৰ সৈতে সংযোগ কৰা এটা দ্বীপত, ৰামেশ্বৰম বাকীবোৰতকৈ স্বতন্ত্ৰ। চাৰিটা ধামৰ মাজত ই একমাত্ৰ ধাম যিয়ে বিষ্ণুৰ সলনি ভগৱান শিৱলৈ উৎসৰ্গীকৃত। মন্দিৰৰ পৰম্পৰাৰ মতে লংকাত ৰাৱণক পৰাজিত কৰাৰ পাছত ভগৱান ৰামে সেই হত্যাৰ প্ৰায়শ্চিত্তৰ বাবে ইয়াতে শিৱৰ পূজা কৰিবলৈ বিচাৰিছিল, কাৰণ ৰাৱণ নিজেই এজন বিদ্বান ব্ৰাহ্মণ আছিল। ৰামে হনুমানক কৈলাশ পৰ্বতৰ পৰা এটা লিংগ আনিবলৈ পঠিয়াইছিল। হনুমানৰ পলম হোৱাত, নিৰ্ধাৰিত পূজাৰ সময়ৰ বাবে সীতাই উপকূলৰ বালিৰে এটা লিংগ গঢ়িছিল বুলি কোৱা হয়। সেই বালি-লিংগ, ৰামলিংগম, ৰামনাথস্বামী মন্দিৰৰ প্ৰধান বিগ্ৰহ হৈ আছে। হনুমানে শেষত অনা লিংগটো তাৰ কাষত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক বিশ্বলিংগম ৰূপে পূজা কৰা হয়।

চাৰিটা ধামৰ প্ৰতিটো এটা স্বতন্ত্ৰ মঠৰ আসন (মঠ) আৰু এখন পবিত্ৰ বেদৰ সৈতে যুক্ত, যাতে কালাতীত আধ্যাত্মিক জ্ঞান সংৰক্ষিত হয়:

• •
  জ্যোতিৰ্মঠ (উত্তৰ, বদ্ৰীনাথ) অথৰ্ববেদ সংৰক্ষণ কৰে।
• •
  গোৱৰ্ধন মঠ (পূব, পুৰী) ঋগ্বেদ সংৰক্ষণ কৰে।
• •
  শাৰদা পীঠম (পশ্চিম, দ্বাৰকা) সামবেদ সংৰক্ষণ কৰে।
• •
  শৃংগেৰী শাৰদা পীঠম (দক্ষিণ, শৃংগেৰী/ৰামেশ্বৰম) যজুৰ্বেদ সংৰক্ষণ কৰে।

সমতল, উপকূল আৰু পৰ্বতৰ হাজাৰ কিলোমিটাৰ ব্যৱধানত থকা হ'লেও, চাৰিটা ধামক তীৰ্থযাত্ৰীসকলে এটা একক যাত্ৰাৰ দৰে দৰ্শন কৰে। দেশৰ দৈৰ্ঘ্যজুৰি যাত্ৰা কৰি, প্ৰায়ে বহুসপ্তাহ ধৰি তেওঁলোকে এই পৰিক্ৰমা সম্পূৰ্ণ কৰে। প্ৰতিটো ধামে যাত্ৰীক বেলেগ বেলেগ ধৰণে পৰীক্ষা কৰে: বদ্ৰীনাথৰ পাতল বতাহ আৰু শীত, পুৰীৰ ভিৰ আৰু গ্ৰীষ্মৰ উত্তাপ, দ্বাৰকালৈ যোৱা দীঘল মৰুভূমিৰ পথ, ৰামেশ্বৰমৰ সাগৰ পাৰ হোৱা। এইদৰে সমগ্ৰ তীৰ্থযাত্ৰাটো কোনো এটা একক গন্তব্যৰ সলনি উপমহাদেশৰ ভূগোলৰ এক জীৱন্ত অভিজ্ঞতা হৈ পৰে। চাৰিওটা সম্পূৰ্ণ কৰাটো পৰম্পৰাগতভাৱে তীৰ্থযাত্ৰীৰ জাগতিক জীৱনৰ প্ৰতি আসক্তি শিথিল কৰা আৰু মন মোক্ষৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাৰ উপায় বুলি গণ্য কৰা হয়, অৰ্থাৎ জন্ম-মৃত্যুৰ চক্ৰৰ পৰা চূড়ান্ত মুক্তি।

ভগৱান শ্ৰীহৰিৰ প্ৰতি পৰম ভক্তিৰ মধুৰ প্ৰাৰ্থনা: