જય નેમિનાથ સ્વામી - ભક્તિ સ્તવન

આ સ્તોત્ર ૨૨મા તીર્થંકર નેમિનાથની સ્તુતિ છે. તેઓ જૈન ધર્મના ઇતિહાસમાં શ્રી કૃષ્ણના કાકા અને ૨૧માં તીર્થંકર નમિનાથના ભાઈ હતા. તેમનો જન્મ શૌર્યપુર (હાલના મથુરા નજીક)માં થયો હતો અને તેઓ યાદવ કુળમાં જન્મ્યા હતા, જેમને મોક્ષ પ્રાપ્ત થયો હતો.

પહેલા શ્લોકમાં ‘ભવ દધિ તારક’ એટલે ‘સંસારરૂપી સમુદ્રને પાર કરનારા’. જૈન સંપ્રદાયમાં ભગવાન નેમિનાથને ભવસાગર (જન્મ-મૃત્યુના ચક્ર)માંથી મુક્તિ આપનારા તરીકે ગવાય છે. ‘અંતર કે યામી’ વાક્ય દર્શાવે છે કે તેઓ આત્માના અંતરમાં રહીને સાક્ષી રૂપે જોનારા છે.

આ સ્તોત્રમાં ‘સમવશરણ’નો ઉલ્લેખ છે, જે એક પવિત્ર સભાગૃહ છે જ્યાં તીર્થંકરો ઉપદેશ આપે છે. તે ચાર વર્તુળાકાર દિવાલો, દરવાજા અને ઊંચી કેન્દ્રીય મૂર્તિ સાથે રચાયેલું છે. અહીં દેવ-દેવીઓ, મનુષ્યો અને પ્રાણીઓ ભગવાનના ઉપદેશ સાંભળે છે.

૫મા શ્લોકમાં ‘ત્રણ છત્ર’નો ઉલ્લેખ છે, જે તીર્થંકરના મસ્તક પર શોભાયમાન હોય છે. આ ત્રણ છત્ર જૈન ધર્મના ‘ત્રણ રત્નો’ – સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્ર – નું પ્રતીક છે. મુનિઓ ધ્યાન કરતા હોય છે, જે ભક્તિની ભાવના દર્શાવે છે.

ચોથા શ્લોકમાં યક્ષ-યક્ષિણી ચામર ઢોળતા હોય છે તેનું વર્ણન છે. દરેક તીર્થંકર સાથે એક યક્ષ (પુરુષ) અને યક્ષિણી (સ્ત્રી) જોડાયેલા હોય છે, જેમને શાસનદેવતા કહેવાય છે. નેમિનાથના કિસ્સામાં, યક્ષ ગોમુખ અને યક્ષિણી (અંબિકા) ચામર ઢોળીને સેવા કરે છે, જે દેવતાઓ દ્વારા તેમના સન્માન દર્શાવે છે.

૩જા શ્લોકમાં ‘ભવિ’ શબ્દ છે, જેનો અર્થ ‘ભવિષ્યમાં મોક્ષ મેળવવા યોગ્ય આત્મા’ થાય છે. સમવશરણમાં બિરાજમાન તીર્થંકરની વાણી સાંભળીને આવા જીવો પરમ તત્ત્વ (સત્ય, શુદ્ધ આત્મા)ને સમજી શકે છે અને સમ્યક જ્ઞાન (યથાર્થ જ્ઞાન) અને સુખ પ્રાપ્ત કરે છે. આ સુખ એ ઇન્દ્રિયભોગ નહીં, પણ આત્મિક શુદ્ધિનુं अविરત આનંદ છે.