ಅಹಿಂಸೆ

ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯ ಕಡೆಗಿನ ಹಿಂಸೆಯಿಲ್ಲದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು, ತನ್ನ ಬೋಧನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಚಾರಾಂಗ ಸೂತ್ರದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಚಾರಾಂಗ ಸೂತ್ರವು ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೊದಲ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೈನ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಪಾಠಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ; ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಹಲವು ಸದ್ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಉಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೈನ ಬೋಧನೆಯೂ ನಿಂತಿರುವ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೈನರಿಗೆ ಅಹಿಂಸೆ ಎಂದಾದರೊಮ್ಮೆ ಆಚರಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವಲ್ಲ, ಇತರ ಕಾಳಜಿಗಳ ಜೊತೆ ತೂಗಿ ನೋಡಬೇಕಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಲೋಚನೆಯೂ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕರ್ತವ್ಯ. ಅದು ಎಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕ ಜೀವಿಯಾದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾತ್ವಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಗೂ ಜೀವ, ಅಂದರೆ ಆತ್ಮ, ಇದೆ ಎಂದು ಜೈನ ಬೋಧನೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಆ ಜೀವಿ ಯಾವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಾತ್ಮಕ್ಕೂ ಸಮಾನ ಮೌಲ್ಯವಿದೆ. ಆಚಾರಾಂಗ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ನಂತರದ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥ ಸೂತ್ರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳಿಗಿರುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಏಕೇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೇಂದ್ರಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಶ ಇಂದ್ರಿಯ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಸ್ಯಗಳು, ನೀರು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಬೆಂಕಿ. ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಐದೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿರುವ ಜೀವಿ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುವುದರಿಂದ ಅದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಅತಿ ಸರಳ ಏಕೇಂದ್ರಿಯ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಮಾನವ ಜೀವದಷ್ಟೇ ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮವಿದೆ ಎಂದು ಜೈನ ಬೋಧನೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಒಬ್ಬ ಜೈನನು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಮುನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಸುತ್ತಾನೆ, ನಡೆಯುವ ಮುನ್ನ ದಾರಿಯನ್ನು ಗುಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರಾಣಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಹತ್ವದ್ದೆಂದು ಅವನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಜೈನ ಬೋಧನೆ ಹಿಂಸೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ: ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ; ನಿಜವಾದ ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಯಮ ಬೇಕು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರನ್ನೂ ಎಂದಿಗೂ ಹೊಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಇತರ ಜೀವಿಗೆ ಹಾನಿ ಬಯಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ನೋಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಬಹುದು. ಈ ತ್ರಿವಿಧ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ದೈಹಿಕ ಸಂಯಮದಷ್ಟೇ ಕಠಿಣವಾಗಿ ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ ಮಾತನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕಠೋರ ಪದ ಅಥವಾ ಕೋಪದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕಾಳಜಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಅದೇ ಮಟ್ಟದ ಗಾಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ, ವಾದದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಯಮ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸನ್ಯಾಸಿ, ಯಾರನ್ನೂ ಹೊಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಹೊಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆಯೇ ಅಹಿಂಸಾ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳಿಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿ ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಮುನ್ನ ಮೃದುವಾದ ಪೊರಕೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ನೆಲವನ್ನು ಗುಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕೀಟಗಳು ಕಾಲ ಕೆಳಗೆ ಪುಡಿಯಾಗದಂತೆ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಸೋಸುತ್ತಾನೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು. ಕತ್ತಲಾದ ನಂತರ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಜೀವಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿಡುವ ಅಪಾಯ ಆಗ ಹೆಚ್ಚು. ಕೆಲವು ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಬಾಯಿಗೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದನ್ನು ಮುಖವಸ್ತ್ರಿಕಾ ಅಥವಾ ಮುಹಪತ್ತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಎಳೆಯದಿರಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದಿರಲು. ಹೊರಗಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಅತಿರೇಕವೆಂದು ಕಾಣಬಹುದು; ಆದರೆ ಜೈನ ಬೋಧನೆಯೊಳಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ಕಾಣದ ಜೀವ ರೂಪಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮವಿದೆ, ಅದು ಸಮಾನವಾಗಿ ನಿಜವಾದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅರ್ಹ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದಲೇ ಇವು ನೇರವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಅಹಿಂಸೆ ಜೈನ ಆಹಾರವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಮಾಂಸ, ಮೀನು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಗಿಡುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈರುಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಂತಹ ಬೇರು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಹೊರಗಿಡುತ್ತದೆ. ನೆಲದಿಂದ ಬೇರನ್ನು ಕಿತ್ತೆಳೆಯುವುದು, ಸುತ್ತಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಸ್ಯವನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೇವಲ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವುದಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮರದಿಂದ ಕೊಯ್ದ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೆಲದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಿತ್ತ ಬೇರಿನ ನಡುವೆ ಜೈನ ಬೋಧನೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗೆರೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಜೈನರು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಊಟ ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ದೀಪದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾದ ಕೀಟಗಳು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದೆ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಆಗ ಹೆಚ್ಚು. ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸನ್ಯಾಸ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅದೇ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಸೋಸುತ್ತಾರೆ.

ಜೈನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಕರ್ಮದ ಕುರಿತಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಜೈನ ಧರ್ಮ ಕರ್ಮವನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ, ವಂಚನೆಯ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಮಿತ್ವದ ಭಾವನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದ್ರವ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಆತ್ಮವನ್ನು ಭಾರವಾಗಿಸಿ, ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಕರ್ಮದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಆತ್ಮದ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿರಲು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಹಿಂಸೆ ಕೇವಲ ನೈತಿಕ ಆದರ್ಶವಲ್ಲ, ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಿಸ್ತು ಕೂಡ; ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಭಾರವಾದ ಆತ್ಮ, ಜೈನ ಸಾಧನೆಯ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾದ ಪುನರ್ಜನ್ಮದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯಲಾರದು. ಇತರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕರ್ಮವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೈತಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು; ಜೈನ ಬೋಧನೆ ಅದನ್ನು, ಒಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕ್ರಿಯೆ ಆತ್ಮದ ಮೇಲೆ ಠೇವಣಿ ಇಡುವ ನಿಜವಾದ, ಭೌತಿಕ ದ್ರವ್ಯವೆಂದು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಜೈನ ಅಹಿಂಸೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಅಹಿಂಸೆಗಿಂತ, ದೈನಂದಿನ ನಡೆಯ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳವರೆಗೂ ಬಹಳ ದೂರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಏಕೈಕ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬೋಧನೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವರ್ಣನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಆಹಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜೀವಿಗಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣದವರೆಗೆ, ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇತರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೈನ ಆಚರಣೆಯೂ ಈ ಒಂದೇ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ, ಅತ್ಯಂತ ಅಕ್ಷರಶಃ ತೀರ್ಮಾನದವರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಹಲವು ಸದ್ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಗುಣವಾಗಿ ಕಾಣುವಲ್ಲಿ, ಜೈನ ಬೋಧನೆ ಅದನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇತರ ಆಯ್ಕೆಯೂ ಎಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ.