ದಿಗಂಬರ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾಂಬರ

ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವು ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಅದರ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪರಂಪರೆಗಳಾದ ದಿಗಂಬರರು ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾಂಬರರು ವಿವಾದವಿಲ್ಲದೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ವಿಭಜನೆ ಈ ಮೂಲ ಬೋಧನೆಗಳ ಕುರಿತ ಸಂಘರ್ಷವಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನತೆ ಮಾತ್ರ.

ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಗಧವನ್ನು ತೀವ್ರ ಕ್ಷಾಮ ಬಾಧಿಸಿದ ನಂತರ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳಿಂದಲೇ ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಶ್ರುತಕೇವಲಿ ಭದ್ರಬಾಹುವಿನ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಹ್ಯಾಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ; ನಂತರ 'ಭದ್ರಬಾಹು ಚರಿತ್ರೆ'ಯಂತಹ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ಷಾಮದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಭದ್ರಬಾಹು ಒಂದು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ತಂಡವನ್ನು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಸ್ಥೂಲಭದ್ರ ಮಗಧದಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು. ನಂತರ ಈ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದಾಗ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋದವರು ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಉಳಿದವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಚಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಮರಣೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಆ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪರಂಪರೆಗಳಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದವು. ಈ ಒಂದೇ ಕ್ಷಾಮ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆಯೇ, ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಮರಣೆಯ ಪದರಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಕಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಬಿಂದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ.

ವಲಸೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಚಾರ್ಯರ ವಂಶಾವಳಿ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರದ ಸ್ಥವಿರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ, ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇದು ಭದ್ರಬಾಹುವಿನ ಸ್ವಂತ ಜೀವನವೃತ್ತಾಂತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಅದೇ ಹಿರಿಯ ಆಚಾರ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ. ಅದರ ನಂತರ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿದರೂ, ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಹಂಚಿಕೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಎರಡು ಪರಂಪರೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗೋಚರ ಭಿನ್ನತೆ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಉಡುಪಿನ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ದಿಗಂಬರ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು, 'ಆಕಾಶ-ವಸ್ತ್ರರು', ವಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗ್ನರಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನು ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಪೂರ್ಣ ವೈರಾಗ್ಯದ ಪರಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು, 'ಶ್ವೇತ-ವಸ್ತ್ರರು', ಬದಲಿಗೆ ಸರಳ ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಿನ್ನತೆ ಕೇವಲ ಉಡುಪಿನದ್ದಲ್ಲ: ಒಂದೇ ಒಂದು ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಸನ್ಯಾಸಿ ಇನ್ನೂ ಲೋಕವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ದಿಗಂಬರರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ; ವಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ತ್ಯಾಗದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಶ್ವೇತಾಂಬರರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಕುರಿತಾದದ್ದು. ಸ್ತ್ರೀಯು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜೀವಿತದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲಾರಳು ಎಂದು ದಿಗಂಬರರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಅವರು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗ್ನತೆಯನ್ನು ಅವಳು ಆಚರಿಸಲಾರಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವಳು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಬೇಕು. ಶ್ವೇತಾಂಬರರು ಈ ನಿಲುವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಮಲ್ಲಿನಾಥರು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಿದ್ದರು; ಪುರುಷನಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಸ್ತ್ರೀಯು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ನೇರ ಪುರಾವೆ ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಿಗಂಬರ ಪರಂಪರೆ ಮಾತ್ರ ಮಲ್ಲಿನಾಥರು ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಎರಡು ಪರಂಪರೆಗಳು ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ವಿವರದಲ್ಲಿಯೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.

ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪರಂಪರೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಶ್ವೇತಾಂಬರರು ನಲವತ್ತೈದು ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹನ್ನೊಂದು ಅಂಗಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು ಉಪಾಂಗಗಳು, ಹತ್ತು ಪ್ರಕೀರ್ಣಗಳು, ಆರು ಛೇದ-ಸೂತ್ರಗಳು, ಎರಡು ಚೂಲಿಕಾ-ಸೂತ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ-ಸೂತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ; ಇವು ಮಹಾವೀರರ ಸ್ವಂತ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ದಿಗಂಬರರು ಈ ಸಂಗ್ರಹದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮೂಲ ಆಗಮಗಳು ಈ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದ ಅದೇ ಕ್ಷಾಮ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆದುಹೋದವು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಷಟ್ಖಂಡಾಗಮ ಮತ್ತು ಕುಂದಕುಂದ, ಸಮಂತಭದ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ನಂತರದ ಆಚಾರ್ಯರ ಬರಹಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆಧಾರವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲ: ಒಂದೇ ಮೂಲ ಗುರು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಮೂಲ ಗುರಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ತಮ್ಮ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದರ್ಥ. ದಿಗಂಬರರು ಷಟ್ಖಂಡಾಗಮವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರುತ-ಸ್ಕಂಧ, ಅಂದರೆ ಮೊದಲ ಆಗಮ ಎಂದೂ, ಆಚಾರ್ಯ ಕುಂದಕುಂದರ ಪಂಚಪರಮಾಗಮವನ್ನು ತಮ್ಮ ದ್ವಿತೀಯ ಶ್ರುತ-ಸ್ಕಂಧ, ಅಂದರೆ ಎರಡನೆಯ ಆಗಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ಹೆಸರಿಡುವಿಕೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದದ್ದು: ಈ ನಂತರದ ಕೃತಿಗಳು ಕಳೆದುಹೋದ ಆಗಮಗಳು ಒಮ್ಮೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಅದೇ ಮೂಲಪಾತ್ರವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು, ಅವುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

ಇಂತಹ ನಿಜವಾದ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಎರಡು ಪರಂಪರೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ವೈರಿಗಳಾಗಿಲ್ಲ. ಅವು ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕರುಣೆಗೆ ಒಂದೇ ಮೂಲ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳ ಗೃಹಸ್ಥ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಒಂದೇ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಒಂದೇ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಒಂದೇ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಜನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲ, ಸನ್ಯಾಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧಿಕಾರದ ಭಿನ್ನತೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಿಗಂಬರ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಖೆಯೊಳಗಿನ ಉಪ-ಪರಂಪರೆಗಳೂ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ: ಶ್ವೇತಾಂಬರರಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹ ಪೂಜಿಸುವ ಮೂರ್ತಿಪೂಜಕರು, ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ ಮಾಡದ ಸ್ಥಾನಕವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ತೇರಾಪಂಥಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ದಿಗಂಬರರಲ್ಲಿ ಬೀಸಪಂಥಿಗಳು ಮತ್ತು ತೇರಾಪಂಥಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಯಾವ ಕಡೆಯೂ ಒಂದೇ, ಬದಲಾಗದ ಬಣವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತು ದಿಗಂಬರ-ಶ್ವೇತಾಂಬರ ವಿಭಜನೆ ಎರಡು ಮುಚ್ಚಿದ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನಲ್ಲ, ಆಚರಣೆಯ ಒಂದು ವರ್ಣಪಟಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ದಿಗಂಬರ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಪರಂಪರೆಗಳು ಒಂದರಿಂದೊಂದು ದೂರವಾದ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲ; ಒಂದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೋಧನೆಯ ಎರಡು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ತರ್ಕದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿವೆ; ಮೋಕ್ಷ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು, ಅಥವಾ ಅದರತ್ತ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆ ಏಕೆ ನಿಂತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತ ಯಾವುದೇ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಸಬರಿಗೆ, ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಯಾವುದೇ ಒಂದೇ ಲೆಕ್ಕ ನೀಡಲಾರದಂತಹ ಈ ಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ಆಂತರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.