De twee hoofdtakken van het jainisme

Het jainisme is een oude Indiase religie die draait om geweldloosheid, onthechting en het bevrijden van de ziel. Binnen het jainisme bestaan twee grote stromingen: de Digambara's en de Svetambara's. Het belangrijkste verschil tussen hen heeft te maken met kleding en het ideaal van onthechting, maar er zijn ook verschillen in teksten, rituelen en opvattingen over vrouwelijke monniken.

Historisch gezien ontstond de scheiding rond de eerste eeuw na Christus, maar de precieze oorsprong is niet met zekerheid vast te stellen. Volgens de overlevering vond er een concilie plaats in de stad Pataliputra (het huidige Patna), waar de ene groep de leer van de laatste tirthankara (een verlichte leraar) Mahavira op een bepaalde manier vastlegde, terwijl een andere groep deze interpretatie niet aanvaardde. Uiteindelijk leidde dit tot twee afzonderlijke tradities.

De naam 'Digambara' betekent 'met de lucht als kleding'. Dit verwijst naar de praktijk dat monniken helemaal geen kleding dragen, als teken van volledige onthechting van bezit. Digambara-monniken bezitten alleen een bezem om insecten niet te verwonden en een waterfles. De 'Svetambara's' daarentegen dragen witte kleding. Hun naam betekent dan ook 'witgeklede'. Voor hen is het dragen van witte gewaden een uiting van zuiverheid en bescheidenheid, en niet in strijd met onthechting.

Naast kleding verschillen de stromingen ook in hun canon van heilige teksten. De Svetambara's erkennen een verzameling geschriften die de Agama's worden genoemd, waarvan zij geloven dat ze de oorspronkelijke leer van Mahavira bevatten. De Digambara's beschouwen deze teksten als deels verloren gegaan of onzuiver en gebruiken een andere verzameling, gebaseerd op de werken van latere geleerden. Ook over de status van vrouwen lopen de meningen uiteen: de Digambara's geloven dat een vrouw niet de hoogste spirituele bevrijding kan bereiken zonder eerst als man herboren te worden, terwijl de Svetambara's vrouwen wel in staat achten om verlichting te bereiken, ook als non.

Ondanks deze verschillen delen beide stromingen de kernwaarden van het jainisme: geweldloosheid (ahimsa), waarachtigheid, niet stelen, seksuele onthouding en onthechting. Ze vereren dezelfde vierentwintig tirthankara's, hoewel de Digambara's soms afbeeldingen zonder kleding tonen en de Svetambara's de tirthankara's vaak met kleding en sieraden afbeelden. In de praktijk bezoeken aanhangers van beide stromingen vaak dezelfde tempels, en er is een wederzijds respect, ook al zijn de meningsverschillen door de eeuwen heen blijven bestaan.

Tegenwoordig vormen de Svetambara's de grootste groep, vooral in de Indiase deelstaten Gujarat en Rajasthan. De Digambara's zijn vooral te vinden in delen van Karnataka en Madhya Pradesh. Beide stromingen hebben hun eigen kloosterordes, feesten en rituelen, maar ze erkennen elkaar als jains. In de moderne tijd werken ze soms samen op het gebied van educatie, sociale projecten en het uitdragen van hun boodschap van geweldloosheid.