अहिंसा
जैनधर्मस्य हृदयम् — सर्वप्राणिषु अहिंसा
अयं लेखः व्याख्याति यत् अहिंसा जैनधर्मस्य केन्द्रियं शिक्षणम् अस्ति, सा सर्वेषु प्राणिषु विस्तृता च, तथा च सा जैनानां भोजनविकल्पान्, दैनन्दिनाचारान्, दार्शनिकाधारांश्च कथम् आकारयति॥
जैनधर्मः प्राचीनः भारतीयः धर्मः, यः अहिंसां स्वशिक्षणानां अत्यन्तकेन्द्रे स्थापयति। जैनानां कृते अहिंसा केवलं सद्विचारः अथवा कदाचित् आचरणं न भवति — अपि तु सा परमं कर्तव्यं, सर्वस्य आध्यात्मिकजीवनस्य आधारभूता च। इयं नीतिः केवलं परमानवेषु अहिंसायां न तिष्ठति, अपि तु तस्माद् अपि बहु दूरं प्रसरति। सा प्रत्येकं जीविनं प्रति प्रसरति, यः कियान् अपि सूक्ष्मः भवेत् — कीटान्, कृमीन्, सूक्ष्मजीवान् अपि समावेश्य। जैनाः मन्यन्ते यत् सर्वं जीवनम्, मानवेभ्यः आरभ्य अत्यन्तसूक्ष्मेभ्यः जीवाणुभ्यः पर्यन्तम्, आत्मानं धारयति यः समानमूल्यः, आदरेण करुणया च व्यवहारार्हः अस्ति॥
ज्ञातव्य-विशेषः
मूलम्
जैनधर्मे अहिंसा प्रथमं महाव्रतम् अस्ति। तीर्थङ्कराः अहिंसां परमं धर्मं घोषितवन्तः, या सर्वेषां जीवानां प्रति अहिंसाम् आदिशति।
विस्तारः
जैनाः अहिंसां केवलं मानवेषु न, अपि तु सर्वेषु प्राणिषु, सूक्ष्मजीवेषु अपि आचरन्ति। ते मन्यन्ते यत् प्रत्येकं जीवः आत्मानं धारयति, अतः सर्वे समानाः। एकस्मिन् जलबिन्दौ अनेके सूक्ष्मजीवाः सन्ति, अतः जैनाः जलं गालयन्ति।
आहारः
जैनाः कठोरं शाकाहारम् अनुसरन्ति, मांसम्, मत्स्यम्, अण्डानि च न खादन्ति। केचन कन्दमूलानि अपि वर्जयन्ति यतः तेषु सूक्ष्मजीवाः हिंस्यन्ते।
दैनन्दिनाचारः
जैनाः प्रतिदिनं प्रातः उत्थाय भूमिं सम्मार्जयन्ति यथा कीटाः न हिंस्यन्ते। ते मुखे वस्त्रं बध्नन्ति यथा सूक्ष्मजीवाः न ग्रसन्ते। एते आचाराः अहिंसायाः व्यावहारिकं रूपम्।
Mahavira
जैनधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता