Shravanabelagola

Bahubali was de tweede zoon van Rishabhadeva, de eerste Tirthankara van het jaïnisme, en de jongere broer van de chakravartin Bharata. Volgens de Adipurana van Jinasena, zang 36, werd een geschil tussen de broers over Bharata's aanspraak op universele heerschappij niet in een open oorlog beslecht, maar door drie wedstrijden: een kijkwedstrijd, een strijd in het water en een worstelpartij. Bahubali won alle drie. Toen Bharata, woedend over zijn nederlaag, zijn goddelijke wapen, de chakra-ratna, tegen zijn eigen broer slingerde, bleek dat wapen Bahubali niet te kunnen deren en viel het krachteloos aan zijn voeten neer.

In plaats van zijn triomf te koesteren, werd Bahubali op het moment van zijn overwinning overmeesterd door een golf van diepe spirituele ontgoocheling. Hij erkende de nutteloosheid van wereldse macht en van de territoriale trots die twee broers tot de rand van oorlog had gedreven, en deed op de plaats zelf afstand van zijn koninkrijk, waarbij hij het woud koos boven de troon die hij zojuist had verdedigd.

Bahubali stond een volledig jaar lang in onafgebroken, onbeweeglijke kayotsarga-meditatie. Ranken groeiden om zijn benen en mierenhopen vormden zich aan zijn voeten, terwijl de seizoenen over zijn onbewogen lichaam heen trokken. Pas toen zijn hart het laatste subtiele spoor van trots oploste, dezelfde eigenschap die hem oorspronkelijk in de wedstrijd met Bharata had gedreven, verkreeg hij Kevala Jnana, de oneindige alwetendheid. De jaïnistische traditie rekent hem tot de eerste zielen van dit halve tijdperk die de uiteindelijke bevrijding, moksha, bereikten: een ziel die de trots zelf moest loslaten voordat de overwinning iets meer kon zijn dan een andere vorm van gebondenheid.

Dat verhaal is het ook dat vandaag pelgrims naar Shravanabelagola in Karnataka trekt, waar de heuvel Vindhyagiri wordt gekroond door een eenkristallijn standbeeld van Bahubali als Gommateshwara, zevenenvijftig voet hoog, dat in 981 n.Chr. onder de bescherming van de Ganga-minister Chavundaraya werd ingewijd. Uit één blok graniet gehouwen, blijft het een van de hoogste vrijstaande monolithische beelden van de oude wereld. Vandaag bereikt men het tempelcomplex op de top door zo'n zeshonderdvijftig in steen gehouwen trappen te beklimmen.

Shravanabelagola draagt zijn heiligheid over twee heuvels in plaats van één. Vindhyagiri, de zuidelijke piek, draagt zijn tempelcomplex sinds de tiende eeuw n.Chr. en herbergt het grote beeld zelf. Chandragiri, de noordelijke piek, bewaart een veel oudere groep basadi's die teruggaat tot de derde eeuw v.Chr., waar de traditie vertelt dat keizer Chandragupta Maurya en de acharya Bhadrabahu beiden sallekhana beoefenden, het vrijwillige vasten tot de dood dat een laatste, bewuste afstand van het lichaam markeert. Tussen de twee heuvels ligt de heilige vijver Belagola, de witte vijver, naar wie de hele stad haar naam heeft.

Eens in de twaalf jaar komen miljoenen pelgrims van over de hele wereld in Shravanabelagola samen voor de Mahamastakabhisheka, de grote hoofdzalving. Achter het kolossale beeld wordt een steiger opgericht, zodat priesters en gelovigen omhoog kunnen klimmen om de libaties rechtstreeks over het hoofd van Bahubali te gieten: zuiver water, melk, suikerrietsap, saffraanpasta en sandelhoutpasta, gevolgd door een zachte regen van bloemen en gouden munten die over de volle hoogte van het beeld naar beneden stroomt. De ceremonie wordt begrepen als een bad van de ziel zelf, dat wereldse onzuiverheid wegspoelt door dezelfde deugden van geweldloosheid en onthechting die Bahubali's eigen jaar van stilte voor het eerst belichaamde.

Pelgrims reciteren aan de voet van het beeld nog steeds het traditionele lofvers: Bahubali Maha Veera, Tyaga Murti Namostute, Ahimsa Paramo Dharmo, Jaina Shasana Mangalam. O machtige Bahubali, belichaming van de hoogste afstand, wij buigen voor uw eeuwige stilte; geweldloosheid is het hoogste spirituele pad, de stralende zegen van de Jina. De woorden verbinden de pelgrim die vandaag aan de voet van de heuvel staat met dezelfde deugd die het beeld boven hen al meer dan duizend jaar onbeweeglijk in steen draagt.

De meeste verhalen over afstand in zowel de jaïnistische als de hindoeïstische traditie volgen een figuur die na jaren van heerschappij de leegte van de macht heeft geproefd en er afstand van doet, of die de troon helemaal nooit wilde. Het verhaal van Bahubali is ongewoon juist omdat hij afstand deed op het ene moment waarop zijn aanspraak op macht het veiligst was, nadat hij in dezelfde wedstrijd de legers van zijn oudere broer en zelfs diens wapen had verslagen. De les die het verhaal biedt is niet dat Bahubali de kracht of het recht om te heersen miste, maar dat hij erkende dat de trots die zijn eigen overwinning voedde precies datgene was wat moest worden overgegeven voordat een diepere vrede mogelijk werd.

De klim naar de top van Vindhyagiri blijft voor de meeste pelgrims op zichzelf een lichamelijke daad van toewijding, blootsvoets verricht, ongeacht hoe heet de steen onder de voeten is, want schoenen worden lang voor de zeshonderdvijftig trappen beginnen al afgelegd. De klim zelf wordt gezien als een klein echo van Bahubali's eigen discipline: de bereidheid om lichamelijk ongemak te aanvaarden om wat boven wacht, lang voordat een pelgrim de voet van het beeld bereikt om op te kijken naar het serene, onbewogen gezicht dat meer dan duizend jaar geleden werd gebeeldhouwd.