ਜੈ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ
ਇਹ ਭਜਨ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 16ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ! ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਮੋਕਸ਼ ਦੇ ਸੁਖ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀਨਾਥ ਦੇਵਾ, ਤੈਨੂੰ ਜੈ ਹੋ!
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਐਰਾ ਦੇਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਵੱਸਿਆ; ਵਿਸ਼ਵਸੇਨ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ-ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ। ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ!
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਜਨਮ-ਮਹੋਤਸਵ ਹੋਇਆ; ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਰਚੀ ਗਈ। ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ!
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਈਆਂ; ਤੂੰ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ ਸੀ। ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ!
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਤੂੰ ਪੰਜਵਾਂ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਹੈਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਦਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੁਰਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ੰਕਰ ਹੈਂ। ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ!
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਸੰਸਾਰੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਅਤੇ ਭੰਗੁਰ ਸਮਝ ਕੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਵਰਤ ਧਾਰ ਲਏ; ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ, ਨੌਂ ਨਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਰਤਨ — ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ!
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਕਠਿਨ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਪਾ ਲਿਆ; ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਭਵਿਕ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ — ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਹੈ। ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ!
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਹੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਾਥ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਤਾਪ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ ਹਰ ਲੈ। ਜੈ ਹੋ ਜਿਨਵਰ ਦੇਵਾ!
ਸ਼ਲੋਕ 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਭਜਨ ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 16ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ, ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਲੋਕ
ਇਹ ਭਜਨ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 16ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। 'ਤੀਰਥੰਕਰ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਹ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਜੋ ਮੋਕਸ਼ (ਮੁਕਤੀ) ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ। ਇਸ ਲਈ ਭਜਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਨਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
ਭਜਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ (ਅੱਜ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਣੀ ਐਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਸੇਨ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ
ਚੌਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਨੂੰ 'ਪੰਚਮ ਚਕਰੀ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਇਸ ਚੱਕਰ (ਕਾਲ ਚੱਕਰ) ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਨ। ਉਹ 16ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਵੀ ਸਨ। ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਵਿਅਕਤੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ (ਸਮਰਾਟ) ਅਤੇ ਤੀਰਥੰਕਰ ਦੋਵੇਂ ਬਣੇ।
ਤਿਆਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਪੰਜਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਲ ਦਾ ਸੁਖ ਸਮਝ ਕੇ ਰਾਜ-ਪਾਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ, 14 ਰਤਨ ਅਤੇ 9 ਨਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੀਕਸ਼ਾ (ਸੰਨਿਆਸ) ਲੈ ਲਈ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੌਤਿਕ ਸੁੱਖ ਅਸਥਾਈ ਹਨ।
ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ
ਛੇਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 'ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਰਵਜਞਤਾ, ਭਾਵ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ।
ਰਚਨਾ ਦਾ ਅੰਤ
ਆਖਰੀ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਕਾਰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ 'ਸ਼ਿਵਰਾਮ' ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ। ਇਹ ਭਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜੋੜਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਭਾਵਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Shantinatha
ਜੈਨ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ