बुद्धशासनगाथा
ओवाद-पतिमोक्ख-गाथा बुद्ध-शिक्षास्य सारं त्रिषु सूत्रेषु निखिलयति: सर्व-पाप-निवर्तनम्, कुशल-कर्म-निष्पादनम्, स्व-चित्त-शुद्धिः।
पद्यानि
सर्वपापस्याकरणं कुशलस्योपसम्पदा; स्वचित्तपर्योदपनं एतद् बुद्धानां शासनम्।
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इयं गाथा पालि-ग्रन्थे धम्मपदे (कुद्धक निकाय, पाली-कानन्), बुद्ध-वग्गे, श्लोक १८३-ए युक्ता अस्ति, अत्र च त्रिविध ओवाद-पतिमोक्ख-गाथाभ्यां तृतीया अस्ति। गौतमबुद्धः राजगृहे वेलुवन-कानने माघ-पूर्णिमायां सायंकाले एकस्मिन् १,२५० अरहन्तानां सभायां एतां गाथां उक्तवान्, यत् आजकलं माघ-पूजा इति नाम्ना परिचीयते। एष श्लोकः धम्मपदस्य भाग, यत्र बुद्धस्य परम्परागतं उक्तयः संगृहीताः सन्ति, तद् थेरवाद-बौद्ध-धर्मस्य पालि-कानन-भागः। एष श्लोकः बौद्ध-जगति सर्वत्र पठितः स्मार्तः च, दैनिकचिन्तने, धर्मोपदेशे, ध्यान-निर्देशने च बुद्ध-पथस्य सारं बोधयितुं बहुधा प्रयुज्यते। एष श्लोकः समारम्भेषु अध्ययन-समूहेषु च नैतिक-आचरण-मानसिक-अनुशासन-प्रज्ञा-इति एकस्यैव संक्षिप्त-स्मारकस्य रूपे गीयते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ज्ञातव्य-विशेषः
उद्गमम्
एष श्लोकः धम्मपद-धर्मपद-ग्रन्थे १८३-श्लोकः, यस्य रचयिता बुद्धः परम्परागतेन, कुल ४२३ कहावित्य संगृहीताः, पालि-कानने समन्वितः, थेरवाद-बौद्ध-धर्मे परम-महत्त्वः।
पथ-सारम्
एष श्लोकः बहुधा बुद्ध-शिक्षस्य हृदय इति कथ्यते, यतः सम्पूर्ण-आध्यात्मिक-पथस्य सारं त्रिषु सरलेषु सूत्रेषु निहितं भवति: पाप-निवर्तनम्, कुशल-सम्पादनम्, स्व-चित्त-शुद्धिः। एतानि त्रीणि तीन-शिक्षयाः—नीति-शिक्षा (शील), एकाग्रता-शिक्षा (समाधि), प्रज्ञा-शिक्षा (पञ्ञा)—सार्धं सामञ्जस्यपूर्णानि, यानि बौद्ध-अभ्यासस्य मूल-धारणानि।
पालि-भाषा
एष श्लोकः पालि-भाषायाम्, यः थेरवाद-बौद्ध-धर्मस्य पवित्र-भाषा, गौतम-बुद्ध-स्य-स्वयं-कथन-भाषायः निकटतर। शब्दः 'सब्बपापस्य' अर्थ 'सर्व-पापानाम्', 'सचित्त-परियोदपनम्' अर्थः 'आत्म-चित्त-परिशुद्धिः'—व्यक्तिगत-उत्तरदायित्वं जोरदारं करोति, न शास्त्राणि, न बाह्य-शुद्धिः।
सार्वभौमिकता
यद्यपि कतिपयाः धार्मिक-श्लोकाः केवलं भिक्षुणां हेतुः, तथापि एष श्लोकः बुद्ध-सर्व-अनुसारीणां हेतुः ('बुद्धानां शासनम्' अर्थ 'बुद्ध-गणस्य-शिक्षा'). श्रीलङ्का, थाईलण्ड, म्यान्मार, अन्यष् थेरवाद-देशेषु मठेषु गृहेषु च प्रतिदिनं कीर्तयते, यत्र भिक्षवः सामान्य-मानवाः च यच्छाश्वत-अभ्यास-मूलं स्वीकुरवन्।