නානා-ඡන්ද ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 289, නාන-ඡන්ද ජාතකය (එහි හදවතේ ඇති වෙනස් වස්තුන් සතර නිසා "විවිධ කැමැත්ත" යන අර්ථය), විවිධ ස්වභාව ධර්මයේ ධර්මතාව පැහැදිලි කරන අතර ජේතවනාරාමයේ දී බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. එය ජීවීන්ගේ කැමැත්තත් ආශාවනුත් එක් එක් අයගේ ආධ්‍යාත්මික පරිණතියට අනුව, ඔවුන්ගේ තත්ත්වයන් කොතරම් සමාන පෙනුනාවත්, කොතරම් වෙනස් විය හැකිදැයි පෙන්වූයේය.

එම පෙර ජීවිතයේ, බෝධිසත්වයෝ වාරාණසියේ රජු ලෙස පාලනය කළහ, යුක්තියෙන් පාලනය කිරීමට කැමති රාජයෙකු තම ම ජනයාගේ සතුට හා දුක සෘජුව අත්දැකීමෙන් දැනගත යුතු යි විශ්වාස කරමින්. ඔහු නිතිපතාම තම රාජ්‍ය කිරුළ වසා, සාමාන්‍ය ගමන්කරුවෙකු ලෙස සැරසී, මධ්‍යම රැත් ගතවූ පසු තම ජනයා සැබවින්ම ජීවත් වන ආකාරය ස්වකීයව දැකගැනීමට නගරයේ මාර්ග හා වෙළඳපොළ ඇවිද ගියේය.

එක් රැත්රියක, වෙසබවින් සිටි රජු නගරයේ නැගෙනහිර කොට්ඨාසය හරහා ගමන් කරන අතරතුරදී, නගර රැකවලුන්ගෙන් දුවගියම්න් සිටි සොර කණ්ඩායමක් ඔහුව ගැටී, ඔහුව රහසිගත බලන්නෙකු ලෙස වරදවා වටහාගෙන, දඬු ගසා ප්‍රහාරයක් කළහ. තම ගමන් සැරය ම ආයුධයක් ලෙස භාවිතා කර හැකිතාක් ආරක්ෂා වෙමින්, රජු රාක ශිල්පියෙකුගේ පවුලට අයිති සරල කුටියක දොරකඩ වුඩවේ ලීවායේ.

ඝෝෂාව ඇසූ රාක ශිල්පියාත් ඔහුගේ පුතාත් දඬු ගෙන එළියට දිවගොස් ප්‍රහාරකයන් දඹර දුරත් කළහ. ඔවුන් තැලුන ගමන්කරුවා ඇතුළට ගෙන ආහ, එහි රාක ශිල්පියාගේ බිරිඳ ඔහුගේ තුවාල සේදුවේය, ඔහුගේ දියණිය-බිරිඳ ඔහුගේ ශක්තිය ආපසු ලබාගැනීමට උනුසුම් කැඳ පාත්‍රයක් සූදානම් කළාය. එවන් කරුණාවට ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔවුන් කැමති දේ ඇසූ විට, පවුල පිළිතුරු දුන්නේ ඔවුන් අවංකව වැඩවාරිකව ජීවත් වන බවත්, තම දෛනික රෝටි ඉක්මවූ කිසිවක් අවශ්‍ය නැති බවත් පමණි, රජු ඔවුන්ට ස්තුති කර, පුබුදුව පෙර නිහඬව ගමන් කළේය.

උදාවේලාව වෙත්ම, රාජකීය රියක් හා රැකවලුන් පවුලේ දොරකඩට පැමිණියහ. ඔවුන් සතර දෙනාම, කවර අපරාධකරුවෙකුව කෙසේ හෝ ආරක්ෂා කර ඇත්දැයි භයට පත්ව, කැළඹිලියෙන් රාජ මහ ශාලාවට ගෙනයන ලදී, එහි ඔවුන් ආරක්ෂා කළ එම ම අමුත්තා, රාජකීය ඡත්‍රය යටින් සිංහාසනයේ වාඩි වී සිටිනු දැක ගත්හ.

බෝධිසත්වයෝ භයට පත් පවුලට සහතික කළේ ඔවුන් කලින් රාත්‍රියේ ඔවුන්ගේ ම රජුගේ ජීවිතය බේරාගත් බවයි, කෘතවේදීව එක් එක් අයට ඔවුන්ගේ හදවත ඇත්තටම ආශා කරන ඕනෑම ආශිසුවක් නම් කරන ලෙස ආරාධනා කළේය. රාක ශිල්පියා, තම ම පවුල කිසි විටෙකත් හිඟකමින් වැඩකළ යුතු නොවන බවට, බේරාදාරී ගොළු බිමක් සහිත ගාස්තු-රහිත ගමක් ඉල්ලීය. මාතාව, දිළින්දන්ට පෝෂණය කරන තරම් වැඩි කටුක මකුළු කිරීමට සෞම්‍ය ගවරුන් රෑලාවක් ඉල්ලීය. පුතා, ගඟ ළඟ තණබිම් තරණය කිරීමට විශිෂ්ට ලෙස තනා ඇති රියක් ඉල්ලීය, දියණිය-බිරිඳ, තම ම ගෘහයේ කාන්තාවන් අතර දිලිසීමට මැණික් සහිත ස්වර්ණ අලංකාරයන් ඉල්ලීය.

රජු, වික්ෂිප්තවීමකින් තොරව, සෑම ආශිසුවක්ම ලබා දුන්හ, රාක ශිල්පියාට ගාස්තු-රහිත ගොතරාව, මාතාවට ගවරුන් රෑලාව, පුතාට රියය, තරුණ බිරිඳට මැණික් ලබා දී. සතර දෙනාම පෙර රැත්රියට වඩා බොහෝ ධනවත්ව ගෙදර ගියහ, එහෙත් ඔවුන් සැබවින්ම ඉල්ලූ දේ ගැන වියවුල් ප්‍රඥාවකින් තොරවම.

පවුල සතුටින් පිටවී යනු බලා, බෝධිසත්වයෝ තම රාජසභා උපාධිකාරීන් දෙසට හැරී, ආශාවේ සම්පූර්ණ විවිධත්වය ගැන කතා කළහ. පියා ඉඩම ආශා කර ඇති විය, මාතාව ගවරුන්, පුතා වේගයත් මහිමයත්, දියණිය අලංකාරයක්. සතර දෙනා අතරින් එකක්වත් ප්‍රඥාව හෝ මුක්තිය ඉල්ලා නැත, මක්නිසාද සෑම දෙනාම තම ම හදවතේ ස්වරූපයම ප්‍රතිබිම්බ කරන දෙයක් පමණක් ඉල්ලා සිටියහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කථාව අවසන් කරමින්, ආරක්ෂකයන් සතර දෙනාගේ ආශිසුවන්, එකිනෙකාගෙන් කොතරම් වෙනස්ව තිබුනාවත්, එකම දෙයක් එකට සමානව බවට තම ශ්‍රාවකයන්ට පෙන්වූහ. ඔවුන්ගෙන් එකක්වත් ලෝකය දැනටමත් ලබාදෙන්නට හැකි මායිම ඉක්මවා ගියේ නැත. ඔහු කථාව ඇසූ අයට, සතර දෙනාගෙන් එකක්වත් ඉල්ලීමට සිතූවේ නැති එකම දෙය—ජරා-මරණ-දුකෙන් සම්පූර්ණ මුක්තිය වූ නිර්වාණයේ නිදහස, රජෙකුගේ කෘතවේදීත්වය කිසි විටෙකත් පිරිනැමිය හැකි ඕනෑම ආශිසුවකටත් එහාට ඇති දේ—ඔවුන්ගේම උසස්ම ආශාව එහි තබන ලෙස ඇවිත් කළහ. ගොතරාවක්, රෑලාවක්, රියක්, මැණිකක්, එක් එක් දේ ඒ පුද්ගලයා හැඩගැස්වූ විශේෂිත කුසගින්න සංසිඳ වූයේය. එහෙත් ඒ සෑම කුසගින්නක්ම කල් ගතවෙත්ම නැවත පැමිණෙනු ඇත. සතර දෙනාගෙන් එකක්වත් කරගැනීමට සිතූවේ නැති එකම ඉල්ලීම, කිසි විටෙකත් ආපසු නොඑන්නේ එකම ඉල්ලීමයි.