পাৰ্শ্বনাথ

পাৰ্শ্বনাথ জৈন ধৰ্মৰ ত্ৰয়োবিংশতিতীৰ্থংকৰ আছিল। তেওঁৰ জন্ম বৰাণসী নগৰত এটা ৰাজকীয় পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল অশ্বসেন আৰু মাতৃৰ নাম আছিল বামাদেৱী। শৈশৱতে তেওঁ অসাধাৰণ কৰুণা আৰু জ্ঞান প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। এটা প্ৰখ্যাত কাহিনী অনুসৰি, এবাৰ তেওঁ এটা সাপৰ যোৰক জুইত জ্বলি মৰাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিছিল। বেছিভাগ কাহিনীত কোৱা হয়, এটা ডাঙৰ সাপ আৰু তাৰে সন্তান কেইটাক জুইৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ বাবে পাৰ্শ্বনাথে নিজৰ জীৱন বিসৰ্জন দিবলৈ সাজু হৈছিল। সেই সাপ দুটা পাছত তেওঁৰ ৰক্ষক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। এই ঘটনাই তেওঁৰ সৰ্বজীৱ প্ৰতি থকা অগাধ মমতা আৰু কৰুণাক প্ৰকাশ কৰে। এই কাহিনীৰ অঞ্চলভেদে কিছু পাৰ্থক্য দেখা পোৱা যায় — কোনো কোনো ঠাইত সাপৰ সংখ্যা একোটা, কোনো ঠাইত আকাৰ-প্ৰকাৰ ভিন্ন — কিন্তু মূল শিক্ষা একে: পাৰ্শ্বনাথে নিজৰ জীৱন বিপদত পেলায়ো আন প্ৰাণীৰ প্ৰতি দয়া দেখুৱাইছিল। পিছলৈ পাৰ্শ্বনাথে ৰাজপাট ত্যাগ কৰি সংসাৰৰ মায়া ত্যাগ কৰিলে। তেওঁ বনলৈ গৈ কঠোৰ তপস্যা আৰু ধ্যান আৰম্ভ কৰিলে। জৈন শাস্ত্ৰ অনুসৰি তেওঁ দীৰ্ঘ সময় ধৰি উপবাস, নিৰ্জনতা আৰু মৌনতা পালন কৰি আধ্যাত্মিক শক্তি অৰ্জন কৰিছিল। তেওঁৰ তপস্বী পথত তেওঁ বস্ত্ৰ পৰিত্যাগ কৰি দিগম্বৰ (অৰ্থাৎ আকাশক বস্ত্ৰ হিচাপে ধাৰণ কৰা) সন্ন্যাসী হৈছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ বহু শিষ্য গোটাইছিল আৰু জৈন ধৰ্মৰ শিক্ষা প্ৰচাৰ কৰিছিল। পাৰ্শ্বনাথৰ শিক্ষাসমূহ মহাবীৰৰ (জৈন ধৰ্মৰ চতুৰ্বিংশতি তীৰ্থংকৰ) আগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভেটি আছিল। তেওঁ চাৰিটা মুখ্য নীতি প্ৰতিপাদন কৰিছিল: অহিংসা (কোনো প্ৰাণীৰ ক্ষতি নকৰা), সত্য (সত্য কথা কোৱা), অস্তেয় (চুৰি নকৰা), আৰু অপরিগ্ৰহ (অনাবশ্যক বস্তু সংগ্ৰহ নকৰা)। এই নীতিবোৰ পাছত মহাবীৰে পঞ্চম নীতি ব্ৰহ্মচৰ্য (বিবাহ বা যৌন সংযম) যোগ দি পাঁচটা মহাব্ৰতৰ ৰূপ দিয়ে। পাৰ্শ্বনাথে নিজৰ জীৱনকালত এটা শক্তিশালী সন্ন্যাসী সম্প্ৰদায় গঠন কৰিছিল। তেওঁৰ অনুগামীসকলে তেওঁক এজন সম্যক দৃষ্টি সম্পন্ন গুৰু হিচাপে মান্য কৰিছিল। বিভিন্ন অঞ্চলত তেওঁৰ শিক্ষা কিছু বেলেগ বেলেগ ৰূপত পোৱা যায় — কোনো কোনো গ্ৰন্থত তেওঁক অহিংসাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে, আনকি তেওঁ সাপকো মৰম কৰিছিল বাবে এটা প্ৰতীক হিচাপে দেখা যায়। কিন্তু সকলো কাহিনীতেই তেওঁৰ কৰুণা, তপস্বিতা আৰু জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। পাৰ্শ্বনাথৰ জীৱন আৰু শিক্ষাই জৈন ধৰ্মৰ ভৱিষ্যতৰ বাটটো প্ৰশস্ত কৰিছিল। তেওঁ দেখুওৱা কৰুণা আৰু তপস্বী পথৰ বাবে বহু জৈন ভক্তই তেওঁক আজিও গভীৰ ভক্তি প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ মোক্ষ লাভ কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। সেইবাবেই তেওঁক 'তীৰ্থংকৰ' বা 'সংসাৰ সমুদ্ৰ পাৰ হোৱাৰ দিশ দেখুওৱাজন' বুলি নামকৰণ কৰা হয়।