આરતી સાઈબાબા

આ શિરડીના સાંઈ બાબાને સમર્પિત મરાઠી ભાષાની આરતી (સ્તુતિનું વિધિગીત) છે, જે હિંદુ અને મુસ્લિમ બંને દ્વારા સમાનપણે પૂજાતા સંતને અર્પિત છે. ટેર ‘સૌખ્યદાતારા જીવા’ તેમને સર્વ જીવોને સુખ આપનાર તરીકે સંબોધે છે.

આ આરતી ભક્ત માધવરાવ આડકરને આભારી છે. અંતિમ પદમાં ‘માધવ’ શબ્દ આવે છે, જેને પરંપરા કવિનું પોતાનું નામ તેમ જ પ્રભુને સંબોધન બંને તરીકે વાંચે છે.

સમૂહ-ગાયનમાં સાંઈ બાબાને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે કે તેઓ પોતાના સાચા ભક્તોને તેમના ચરણની ધૂળમાં વિશ્રાંતિ આપે, જે શરણાગતિ અને નમ્રતાનું પરંપરાગત પ્રતીક છે. ‘નિજ દાસાં’નો અર્થ છે ‘પોતાના સેવકો’, જે ભક્ત અને સંત વચ્ચેના આત્મીય, વ્યક્તિગત બંધન પર ભાર મૂકે છે.

પહેલા પદમાં કહેવાયું છે કે સાંઈ બાબાએ કામદેવ (અનંગ, કામનું એક નામ)ને ભસ્મ કર્યો હતો અને તેઓ પોતાના સાચા સ્વરૂપમાં લીન રહે છે. આ તેમની સંપૂર્ણ આંતરિક નિપુણતા અને વૈરાગ્ય દર્શાવે છે, જે તેઓ પછી મુક્તિ માટે તલસતા મુમુક્ષુઓને પ્રગટ કરે છે.

બીજું પદ એક મુખ્ય બોધ આપે છે: ‘હૃદયમાં જેવો ભાવ, તેવો અનુભવ.’ સાંઈ બાબાને ‘કરુણાના સાગર’ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે, જે દરેક ભક્તની પોતાની શ્રદ્ધા અને વલણને પ્રતિબિંબિત કરે છે, એ યાદ અપાવતાં કે દૈવી સચ્ચાઈનો પ્રતિસાદ આપે છે. આ વિચાર ભગવદ્ગીતા 4.11ને પડઘાવે છે, જ્યાં પ્રભુ કહે છે કે જે જે રીતે તેમની પાસે આવે છે, તેમને તે રીતે જ પ્રતિસાદ આપે છે.

ચોથું પદ જાહેર કરે છે કે આ અંધકારમય યુગ (કલિયુગ)માં સાંઈ બાબા નિરાકાર પરમતત્ત્વના પ્રગટ સ્વરૂપ (સગુણ બ્રહ્મ)ના અવતાર છે, અને તેમને પ્રાચીન ઋષિ-દેવ દત્તાત્રેય સાથે જોડે છે, જે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવની ત્રિમૂર્તિને મૂર્તિમંત કરે છે.

પાંચમું પદ ભક્તો દર ગુરુવારે ‘વારી’ (નિયમિત યાત્રા-દર્શન) કરે છે એવો ઉલ્લેખ કરે છે. ગુરુવાર પરંપરાગત રીતે સાંઈ બાબા સાથે અને ગુરુ (બૃહસ્પતિ) ગ્રહ સાથે સંકળાયેલો છે. આ સાપ્તાહિક ભક્તિ આજે પણ શિરડી અને વિશ્વભરનાં સાંઈ મંદિરોમાં વ્યાપકપણે પાળવામાં આવે છે.

સાતમું પદ એક ક્લાસિક ભારતીય છબી વાપરે છે: ચાતક પક્ષી, જે લોકવાયકા મુજબ ફક્ત શુદ્ધ વરસાદનું પાણી પીએ છે. ભક્ત સાંઈ બાબાને વિનંતી કરે છે કે તેને દૈવી આનંદનું શુદ્ધ જળ પીવા દે, જે કૃપા માટે આત્માની ઝંખનાનું રૂપક છે.