ਆਰਤੀ ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ
ਸ਼ਿਰਡੀ ਦੇ ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਦਾ ਭਜਨ
ਇਹ ਸ਼ਿਰਡੀ ਦੇ ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਵਾਇਤੀ ਮਰਾਠੀ ਆਰਤੀ ਹੈ — ਇੱਕ ਗੀਤ-ਰੂਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਭਜਨ। ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ 19ਵੀਂ-20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿਆਰੇ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰੇਕ ਭਾਲਣਹਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਉਹੀ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੀ ਆਰਤੀ। ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦਿਓ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿਓ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਭਾਵ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਉਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਰਨੀ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ। ਸਵਾਮੀ ਦੱਤ ਦਿਗੰਬਰ (ਬਾਬਾ) ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਭਗਤ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਮੇਰੀ ਅਸਲੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਚਰਨ-ਸੇਵਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਇਹੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਦੀਨ ਹਾਲੀ (ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ) ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਾਧਵ, ਇਹ ਪੀਣ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਭਜਨ ਸ਼ਿਰਡੀ ਦੇ ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ (ਲਗਭਗ 1838–1918) ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾਸ ਗਣੂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਪੂਜਾ (ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਧੀ) ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ, ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਚਿੱਤਰ ਹੈ — ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸ਼ੁੱਧ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਪੀਂਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਭਗਤ ਦੀ ਦਿਵੀ ਕਿਰਪਾ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Madhavrao Adkar
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਆਰਤੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਰਡੀ ਦੇ ਸੰਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸੌਖਦਾਤਾ' (ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਾਣ ਹੈ।
ਕਾਮ ਦਾ ਸਾੜਨਾ
ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਨੇ 'ਅਨੰਗ' (ਕਾਮ ਦੇਵ) ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹੇ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ
ਦੂਜੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਭਗਤ ਦੇ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਇਆ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਤੀਜੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਅਥਾਹ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਮ ਜਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਅਵਤਾਰ
ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਅ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਦਿਗੰਬਰ' (ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤਰ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗੀ ਸਰੂਪ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂਵਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ
ਪੰਜਵੀਂ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਹਰ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂਵਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਕ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਵ-ਭੈ (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ) ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪਕ
ਆਖਰੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੀ ਬੂੰਦ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਛੋਹਂਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਹ ਭਾਖ (ਅਰਦਾਸ) ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।