आरती साईबाबा

ही मराठी भाषेतील आरती (स्तुतीचा विधी-गीत) असून शिर्डीच्या साईबाबांना समर्पित आहे; हिंदू आणि मुस्लिम दोघेही त्यांना आदर देतात. टेका ‘सौख्यदातार जीव’ त्यांना सर्व सजीवांना सुख देणारे म्हणून संबोधतो.

ही आरती साईबाबांचे भक्त माधवराव अडकर यांच्या नावावर आहे. समारोपाच्या पदात ‘माधव’ हा शब्द येतो, जो परंपरेनुसार कवीचे स्वतःचे नाव आणि परमेश्वराला उद्देशून संबोधन, अशा दोन्ही अर्थांनी वाचला जातो.

या कोरसमध्ये साईबाबांना प्रार्थना केली आहे की त्यांच्या खऱ्या भक्तांना त्यांच्या चरणधुळीत विसावा मिळावा — शरणागती आणि नम्रतेचा पारंपरिक भाव. ‘निज दासन’ म्हणजे ‘स्वतःचे सेवक’, भक्त आणि संत यांच्यातील जिव्हाळ्याच्या, वैयक्तिक नात्यावर भर देते.

पहिल्या पदात म्हटले आहे की साईबाबांनी कामदेवाला (अनंग, कामाचे दुसरे नाव) ‘भस्म’ केले आणि ते स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपात लीन राहतात. हे त्यांचे पूर्ण आंतरिक प्रभुत्व आणि वैराग्य दर्शवते, जे ते मुक्तीच्या तळमळीने भरलेल्या साधकांना नंतर प्रकट करतात (मुमुक्षू).

दुसरे पद एक मूलभूत शिकवण मांडते: ‘हृदयातील भाव जसा, तसा अनुभव.’ साईबाबांना ‘करुणेचा सागर’ म्हटले आहे, जे प्रत्येक भक्ताची स्वतःची श्रद्धा आणि वृत्ती प्रतिबिंबित करतात — प्रामाणिकपणाला दैवी प्रतिसाद मिळतो याची आठवण. हा विचार भगवद्गीता 4.11 च्या प्रतिध्वनीसारखा आहे, जिथे भगवान म्हणतात की जो ज्या प्रकारे त्यांच्याकडे येतो, त्याला ते त्या प्रकारे प्रतिसाद देतात.

चौथे पद साईबाबांना या अंधकारमय युगात (कलियुग) निर्गुण परब्रह्माचे सगुण रूपात प्रकट झालेले अवतार घोषित करते, आणि त्यांना दत्तात्रेयांशी जोडते — ते प्राचीन ऋषी-देवता आहेत जे ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांच्या त्रिमूर्तीचे रूप धारण करतात.

पाचव्या पदात भक्त गुरुवारी ‘वारी’ (नियमित तीर्थ-भेट) करतात असा उल्लेख आहे; हा दिवस पारंपरिकपणे साईबाबा आणि गुरु ग्रहाशी (बृहस्पती) संबंधित मानला जातो. ही साप्ताहिक भक्ती अजूनही शिर्डीत आणि जगभरातील साईमंदिरांत मोठ्या प्रमाणात पाळली जाते.

सातव्या पदात एक शास्त्रीय भारतीय प्रतिमा वापरली आहे: चातक पक्षी, जो दंतकथेनुसार केवळ शुद्ध पावसाचे पाणी पितो. भक्त साईबाबांना विनवतो की दैवी आनंदाचे शुद्ध जल पिण्याची संधी द्यावी — आत्म्याच्या कृपेसाठीच्या तळमळीचे हे रूपक आहे.