જય પાર્શ્વ જિનેશ્વર આરતી
આ પાર્શ્વનાથ ભગવાનની આરતી છે, જેમાં ભક્ત તેમના દિવ્ય સ્વરૂપ, જન્મ, ઉપસર્ગ અને મુક્તિની કથાને યાદ કરીને ભક્તિભાવથી આરતી ઉતારે છે.
શ્લોકો
જય પાર્શ્વ જિનેશ્વર, હું તમારી આરતી ઉતારું છું, હે સંસાર-સાગરના તારક, હું તમને નિહાળું છું. જય પાર્શ્વ જિનેશ્વર...
શ્લોક 1
તમારું શ્વેતવર્ણ શરીર છે, મસ્તક પર છત્ર શોભે છે, ઇન્દ્રના સર્પના ફણાનું છત્ર તમારા માથા પર અતિ સુંદર લાગે છે. જય પાર્શ્વ જિનેશ્વર...
શ્લોક 2
તમે કાશી નગરીમાં જન્મ્યા, રાજા અશ્વસેનના નંદન, માતા વામા દેવીના તમે પ્યારા પુત્ર છો. જય પાર્શ્વ જિનેશ્વર...
શ્લોક 3
કમઠ અસુરે ઉપદ્રવ કર્યો, ભારે ઉપસર્ગ લાવ્યો, પણ ધરણેન્દ્ર અને પદ્માવતીએ આવીને તમારો સાથ નિભાવ્યો. જય પાર્શ્વ જિનેશ્વર...
શ્લોક 4
જ્ઞાન-દર્શનની જ્યોત પ્રગટાવીને, તમે મુક્તિનો મહેલ પામ્યા. ભક્તજનોના સંકટ દૂર કરો છો, તેઓ તમારા દર્શન પામે છે. જય પાર્શ્વ જિનેશ્વર...
શ્લોક 5
હું મન લગાવીને આરતી કરું છું, તમે ગતિના દાતા છો. 'જ્ઞાનસુંદર' તમારા ગુણ ગાય છે, અને ભવસાગરથી તરી જાય છે. જય પાર્શ્વ જિનેશ્વર, હું આરતી ઉતારું છું.
શ્લોક 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ આરતી જૈન પરંપરામાં ભગવાન પાર્શ્વનાથની ભક્તિમાં ગાવામાં આવે છે. પાર્શ્વનાથ ૨૩મા તીર્થંકર છે, જેમણે અહિંસા અને સત્યના માર્ગનો ઉપદેશ આપ્યો. આ આરતી સાંજના સમયે દીવા સાથે ગાવાની પરંપરા છે, જે ભક્તિ અને શ્રદ્ધાનું પ્રતીક છે. 'જ્ઞાનસુંદર' નામ લખાયું છે, પણ તે કોણ છે તે નક્કી નથી, તેથી સામાન્ય રીતે કહી શકાય કે તે ભક્તિકાળના કોઈ ભક્ત કવિ છે.
શું તમે જાણો છો?
પાર્શ્વનાથ કોણ છે?
પાર્શ્વનાથ જૈન ધર્મના ૨૩મા તીર્થંકર છે, એટલે કે એવા આધ્યાત્મિક ગુરુ જેમણે મોક્ષનો માર્ગ બતાવ્યો. તેઓ ભગવાન મહાવીર પહેલાંના છે અને જૈન પરંપરામાં તેમને અત્યંત પૂજનીય માનવામાં આવે છે.
આરતીનું મહત્વ
આ ભજનમાં 'આરતી ઉતારું' એટલે ભગવાન સમક્ષ દીપક પ્રગટાવીને ભક્તિભાવથી પૂજા કરવી. આરતી એ ભારતીય પરંપરામાં ભગવાનને પ્રસન્ન કરવાની અને તેમના દર્શનનો લાભ લેવાની એક પવિત્ર વિધિ છે.
પાર્શ્વનાથનું ચિહ્ન
પાર્શ્વનાથની મૂર્તિમાં તેમના માથા ઉપર સર્પના ફેણાવાળું છત્ર દર્શાવવામાં આવે છે. આ ચિહ્ન તેમના પર આવેલા ઉપદ્રવ અને દેવતાઓ દ્વારા મળેલા રક્ષણનું પ્રતીક છે, જે ભક્તોને ધીરજ અને શ્રદ્ધાનો સંદેશ આપે છે.
કમઠ અસુરની કથા
ભગવાન પાર્શ્વનાથ જ્યારે ધ્યાનમાં બિરાજમાન હતા ત્યારે કમઠ નામના અસુરે તેમના પર ભારે ઉપદ્રવ કર્યો હતો. પરંતુ ધરણેન્દ્ર નાગ અને પદ્માવતી દેવીએ તેમની રક્ષા કરી, જે દર્શાવે છે કે સત્ય અને ધર્મના માર્ગે ચાલનારની હંમેશા રક્ષા થાય છે.
જ્ઞાનસુંદરનો ઉલ્લેખ
અંતિમ પંક્તિમાં 'જ્ઞાનસુંદર' શબ્દ આવે છે, જે કદાચ આ ભજનના રચયિતાનું નામ છે. આવી રચનાઓમાં કવિ પોતાનું નામ છેલ્લે ઉમેરે છે જેથી તેમની ભક્તિ અમર રહે અને શ્રોતાઓને પ્રેરણા મળે.
ભવસાગર તારક
આ ભજનમાં ભગવાનને 'ભવસાગર તારક' કહ્યા છે, એટલે કે જન્મ-મૃત્યુના સમુદ્રને પાર કરાવનાર. જૈન દર્શનમાં મોક્ષ એ જીવનનું પરમ લક્ષ્ય છે, અને તીર્થંકરો ભક્તોને તે લક્ષ્ય સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે.