पार्श्व जिनेश्वरको आरती
यो पार्श्वनाथ भगवानको आरती हो, जसमा उहाँको दिव्य स्वरूप, जन्म, र भक्तहरूको रक्षाको गुणगान गरिएको छ।
श्लोक
पार्श्व जिनेश्वरको जय होस्, म आरती उतार्दछु। तिमी संसारसागरका तारक हौ, म तिमीलाई निहाल्दछु।
श्लोक 1
तिम्रो शरीर श्वेत वर्णको छ, मस्तकमा छत्र विराजमान छ। इन्द्रको नागफणको छत्र तिम्रो शिरमा अत्यन्तै सुशोभित छ।
श्लोक 2
काशी नगरीमा तिमी जन्मियौ, राजा अश्वसेनका पुत्र हौ। माता वामा देवीका तिमी प्यारा नन्दन हौ।
श्लोक 3
कमठ असुरले उपद्रव गर्यो, ठूलो उपसर्ग ल्यायो। धरणेन्द्र र पद्मावतीले आएर साथ दिए।
श्लोक 4
ज्ञान र दर्शनको ज्योति जगाएर, तिमीले मुक्तिको महल प्राप्त गर्यौ। भक्तजनका संकट हटाउँछौ, तिम्रो दर्शन पाएर।
श्लोक 5
म मन लगाएर आरती गर्दछु, तिमी गतिका दाता हौ। 'ज्ञानसुन्दर' गुण गाउँदछ, भवसागरबाट तर्दछ।
श्लोक 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो भजन जैन परम्पराको एक भक्ति गीत हो, जुन २३औँ तीर्थंकर पार्श्वनाथको प्रशंसामा गाइन्छ। यसलाई प्रायः मन्दिरमा आरतीको समयमा वा भक्तिभावले घरमा गाउने गरिन्छ। यसको रचना 'ज्ञानसुन्दर' नामक भक्तले गरेको मानिन्छ, तर यो परम्परागत रूपमा मुखबाट मुखमा हुँदै आएको छ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
पार्श्वनाथ कोण हुन्?
पार्श्वनाथ जैन धर्मका २३औं तीर्थंकर (आध्यात्मिक गुरु) हुन्। उनलाई 'पार्श्व' वा 'पार्श्व जिनेश्वर' पनि भनिन्छ — 'जिन' भनेको इच्छा र कर्मलाई जित्ने व्यक्ति, र 'ईश्वर' भनेको प्रभु। उनी भगवान महावीरभन्दा करिब २५० वर्षअघि भएको मानिन्छ।
आरतीको अर्थ
यो गीत 'आरती' हो — देवताको सम्मानमा दियो वा बत्ती घुमाएर गाइने भक्ति गीत। यसमा भक्तले पार्श्वनाथको रूप, जीवन र चमत्कारको वर्णन गर्दै उनको पूजा गर्छन्। 'भवसागर तारक' भन्नाले 'संसाररूपी समुद्र पार गराउने' — अर्थात् जन्म-मृत्युको चक्रबाट मुक्त गराउने भन्ने बुझिन्छ।
नीलो सर्पको छत्र
पहिलो पदमा भनिएको 'इंद्र-फण नाग का छत्र' ले पार्श्वनाथको प्रसिद्ध मूर्तिको विशेषता बताउँछ। कथाअनुसार, जब उनी ध्यानमा बसेका थिए, दुष्ट कमठले उनीमाथि आक्रमण गर्दा नागराज धरणेन्द्रले आफ्ना सयौं फण (टाउकोका फैलिएका भाग) ले छाता बनाएर उनलाई बचाएका थिए। त्यसैले उनका मूर्तिहरूमा सधैं सर्पको फणको छत्र देखिन्छ।
जन्म र परिवार
दोस्रो पदअनुसार पार्श्वनाथको जन्म काशी (वाराणसी) मा राजा अश्वसेन र रानी वामादेवीका छोराका रूपमा भएको थियो। जैन परम्पराअनुसार उनी जन्मनुअघि आमाले धेरै शुभ सपना देखेकी थिइन्, र उनको जन्मले त्यस क्षेत्रमा शान्ति ल्याएको मानिन्छ।
कमठको उपद्रव र देवताको रक्षा
तेस्रो पदमा कमठ असुरले पार्श्वनाथलाई दुःख दिन खोजेको र धरणेन्द्र (नागराज) र पद्मावती (नागदेवी) ले उनको रक्षा गरेको कथा छ। यो घटना जैन धर्मको सबैभन्दा लोकप्रिय कथाहरूमध्ये एक हो — यसले असलमाथि खराबीको आक्रमण हुँदा पनि धर्म र देवताहरूले साथ दिने सन्देश दिन्छ।
रचनाकारको हस्ताक्षर
अन्तिम पदमा 'ज्ञानसुंदर' नाम आएको छ — यो रचनाकारको आफ्नै नाम हो। भक्ति गीतहरूमा रचनाकारले आफ्नो नाम अन्तिम पदमा राख्ने चलन छ, जसलाई 'भणिता' भनिन्छ। यसले गीतलाई व्यक्तिगत बनाउँछ र भक्तले आफूलाई पनि त्यही भक्तिमा सामेल गराउँछ।
Parshvanatha
जैन धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
