ਜੈ ਪਾਰਸ਼ਵ ਜਿਨੇਸ਼ਵਰ ਆਰਤੀ
ਇਹ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੁਕਾਂ
ਜੈ ਪਾਰਸ਼ਵ ਜਿਨੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਾਰਣਹਾਰ, ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੈ ਪਾਰਸ਼ਵ ਜਿਨੇਸ਼ਵਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਸਰੀਰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਛਤਰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ-ਫਣ (ਨਾਗ) ਦਾ ਛਤਰ, ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜੈ ਪਾਰਸ਼ਵ ਜਿਨੇਸ਼ਵਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਤੁਸੀਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਤਾ ਵਾਮਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ। ਜੈ ਪਾਰਸ਼ਵ ਜਿਨੇਸ਼ਵਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਕਮਠ ਅਸੁਰ ਨੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਕੀਤਾ, ਵੱਡਾ ਉਪਸਰਗ (ਵਿਘਨ) ਲਿਆਇਆ, ਪਰ ਧਰਣੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੇ, ਆ ਕੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਇਆ। ਜੈ ਪਾਰਸ਼ਵ ਜਿਨੇਸ਼ਵਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਗਿਆਨ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਹਲ ਪਾਇਆ, ਭਗਤ ਜਨਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਟਾਲਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੈ ਪਾਰਸ਼ਵ ਜਿਨੇਸ਼ਵਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਮੈਂ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਆਰਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਗਤੀ (ਮੁਕਤੀ) ਦੇ ਦਾਤੇ ਹੋ। 'ਗਿਆਨਸੁੰਦਰ' ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈ ਪਾਰਸ਼ਵ ਜਿਨੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 23ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਭਗਵਾਨ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਕਮਠ ਅਸੁਰ ਦੇ ਉਪਦਰਵ ਤੋਂ ਧਰਣੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪਦਮਾਵਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਪਕ ਘੁਮਾ ਕੇ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਕੌਣ ਹਨ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 23ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ (ਆਤਮ-ਜਾਗ੍ਰਤ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ) ਭਗਵਾਨ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਵੀਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 250 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
ਸਰਪ-ਛੱਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਫਣਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਛੱਤਰ (ਛਤਰੀ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਚਾਣਯੋਗ ਮੂਰਤੀ ਹੈ — ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਫਣਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਗ ਛਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਸ਼ੀ (ਵਾਰਾਣਸੀ) ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸੇਨ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਵਾਮਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਇਆ।
ਕਮਠ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਤੀਜੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਂਤ ਕਮਠ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਪਦਰਵ (ਉਪਸਰਗ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਕਮਠ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਨਾਗ ਦੇਵਤਾ ਧਰਨੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਛਤਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
ਆਰਤੀ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ
ਆਖਰੀ ਬੰਦ ਵਿੱਚ 'ਜਗਿਆਸੁੰਦਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਆਰਤੀ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੈਨ ਕਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਵ-ਸਾਗਰ (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਰਤੀ ਦਾ ਭਾਵ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਜਾ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ 'ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤਾਰਕ' (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ) ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Parshvanatha
ਜੈਨ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ