परश्वनाथ भगवानांची आरती
ही परश्वनाथ, जे जैन धर्मातील पूज्य अध्यात्मिक गुरू आहेत, त्यांच्या स्तुतीसाठी गायला जाणारा भक्तिगीत (आरती) आहे. ही त्यांच्या जीवनाचा, भक्तांच्या रक्षणाचा आणि त्यांनी दिलेल्या ज्ञानाच्या प्रकाशाचा गौरव करते, तसेच त्यांच्या आशीर्वादाची प्रार्थना करते.
श्लोक
जिना असलेल्या परश्व प्रभूंचा विजय असो! मी ही आरती आपल्याला आदराने अर्पण करतो. आपण संसारसमुद्रातून प्राण्यांना पार करणारे तारक आहात; मी भक्तीने आपल्याकडे पाहतो. जिना असलेल्या परश्व प्रभूंचा विजय असो!
श्लोक 1
तुमचा देह शुद्ध शुभ्र वर्णाचा आहे आणि राजेशाही छत्र तुमच्या डोक्यावर शोभते. नागराज इंद्राचा फणा तुमच्या कपाळावर अत्यंत सुंदर छत्र तयार करतो.
श्लोक 2
आपण पवित्र काशी नगरीत जन्माला आलात, राजा अश्वसेन यांचे प्रिय पुत्र. राणी वामादेवी यांना आपण सर्वात मौल्यवान पुत्र आहात.
श्लोक 3
कमठ या राक्षसाने आपल्याला प्रचंड यातना दिल्या, मोठे संकट आणले. तरीही नागराज धरणेंद्र आणि देवी पद्मावती आले आणि ते आपल्या बाजूला स्थिरपणे उभे राहिले.
श्लोक 4
सत्य ज्ञान आणि दृष्टीचा तेजस्वी प्रकाश प्रज्वलित करून, आपण मोक्षाच्या महालात पोहोचलात. आपल्या पवित्र दर्शनाने पुण्य लाभलेल्या भक्तांचे दुःख आपण दूर करता.
श्लोक 5
मी मनःपूर्वक ही आरती अर्पण करतो, कारण आपण परम लक्ष्य देणारे आहात. कवी ज्ञानसुंदर आपल्या स्तुतीचे गीत गातो आणि त्यामुळे संसारसमुद्र पार करतो. जिना असलेल्या परश्व प्रभूंचा विजय असो! मी ही आरती आपल्याला आदराने अर्पण करतो.
श्लोक 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
ही एक आरती आहे, जी जैन परंपरेत गायला जाणारे प्रकाश व उपासनेचे भक्तिगीत आहे, विशेषतः २३ वे तीर्थंकर (ज्यांनी जन्म-मृत्यूच्या चक्रातून पार केले आहे असे अध्यात्मिक गुरू) परश्वनाथ यांच्या सन्मानार्थ. आरत्या पारंपारिकपणे विधींमध्ये केल्या जातात, बहुतेकदा घरी किंवा मंदिरांमध्ये, देवाच्या मूर्तीसमोर दिवा फिरवून. हे गीत जैन भक्ती परंपरेचा भाग आहे आणि ते हिंदी व इतर प्रादेशिक भाषांमध्ये गायले जाते. रचनाकाराचे नाव 'ज्ञानसुंदर' शेवटच्या कडव्यात येते, परंतु लेखकाच्या विशिष्ट ऐतिहासिक तपशील सर्वत्र स्थापित नाहीत, म्हणून पार्श्वभूमी सामान्य ठेवणे योग्य आहे.
तुम्हाला माहीत आहे का?
पार्श्व कोण आहेत?
पार्श्वनाथ हे जैन धर्मातील २४ तीर्थंकरांपैकी (संसारसागरापार जाणारे मार्ग दाखवणारे ज्ञानी गुरू) २३ वे तीर्थंकर आहेत. ते परंपरेनुसार ख्रिस्तपूर्व ९ व्या शतकातील मानले जातात, ज्यामुळे ते भक्कम ऐतिहासिक पुरावे असलेले सर्वात जुने तीर्थंकर ठरतात. त्यांच्या मूर्तीवर सहसा फणा काढलेला नाग असतो.
सर्पछत्र
पार्श्वनाथांच्या मस्तकावरील नागाचा फणा हे त्यांचे सर्वात प्रसिद्ध चिन्ह आहे. कथेनुसार, जेव्हा कामात नावाच्या राक्षराने त्यांच्यावर गाढ ध्यानात असताना आक्रमण केले, तेव्हा नागराजा धरणेंद्र आणि त्याची पत्नी पद्मावती यांनी आपल्या फण्यांनी त्यांचे रक्षण केले. या आरतीच्या ३ व्या कडव्यात या घटनेचा थेट उल्लेख आढळतो.
राजघराण्यातील जन्म
२ऱ्या कडव्यात त्यांचा जन्म वाराणसी (काशी) येथे राजा अश्वसेन आणि राणी वामा यांच्या पोटी झाल्याचे सांगितले आहे. जैन परंपरेनुसार त्यांच्या जन्मापूर्वी त्यांच्या आईने शुभ स्वप्ने पाहिली होती आणि त्यांनी संन्यासी होण्यापूर्वी ३० वर्षे राजपुत्र म्हणून जीवन जगले.
चार महाव्रते
पार्श्वनाथ हे विशेषतः चार प्रमुख व्रतांशी (अहिंसा, सत्य, अस्तेय आणि अपरिग्रह) जोडलेले आहेत, तर २४ वे तीर्थंकर महावीरांनी पाचवे व्रत (ब्रह्मचर्य) त्यात जोडले. हा फरक जैन इतिहासातील एक प्रसिद्ध चर्चेचा विषय आहे, जरी दोन गुरूंमधील नेमका संबंध अद्याप विद्वानांमध्ये चर्चेचा विषय आहे.
आरतीची रचना
ही एक जैन आरती आहे—जी हिंदू आरतीच्या परंपरेनुसार प्रकाशाची पूजा म्हणून गाईली जाते. 'जय पार्श्व जिनेश्वर' हा स्थायी भाव प्रत्येक कडव्याला जोडतो आणि शेवटची स्वाक्षरी 'ज्ञानसुंदर' (५ वे कडवे) ही रचनाकाराचे नाव आहे, जे भक्ती संगीतात लेखकाची ओळख लपवून ठेवण्याची किंवा समाविष्ट करण्याची एक सामान्य पद्धत आहे.
प्रकाशाचे प्रतीक
आरतीचे मुख्य कृत्य—मूर्तीसमोर दिवा ओवाळणे—हे आतील अंधकार दूर करण्याचे प्रतीक आहे. ४ थ्या कडव्यातील 'ज्ञान आणि दर्शनाचा प्रकाश' (ज्ञान-दर्शन) हे जैन धर्माच्या मोक्षाच्या ध्येयाकडे निर्देश करते, ज्याला येथे 'मुक्तीचा महाल' म्हटले आहे.
Parshvanatha
जैन धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
