ଗୁରୁଦ୍ୱାରା ଶିଶ୍ ଗଞ୍ଜ ସାହିବ

• •
  ଏହା କ'ଣ: ନବମ ଶିଖ ଗୁରୁ, ଶ୍ରୀ ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁର ଜୀ ('ହିନ୍ଦ ଦୀ ଚାଦର')ଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶହୀଦୀ ସ୍ଥାନ (ଶହୀଦୀ ଅସ୍ଥାନ), ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସାଥୀ ଭାଈ ମତୀ ଦାସ ଜୀ, ଭାଈ ସତୀ ଦାସ ଜୀ ଓ ଭାଈ ଦୟାଲା ଜୀଙ୍କ ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିଛି। ଏମାନେ ୧୬୭୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଧାର୍ମିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ମାନବ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ।
• •
  କାହିଁକି ଦର୍ଶନ/ପାଠ: ଅପାର ସାହସ, ନିର୍ଭୟତା (ନିର୍ଭୟତା), ମନର ଶାନ୍ତି ଓ ଅହଂକାରର ବିଲୟ ପାଇଁ। ଶ୍ରୀ ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁର ଜୀଙ୍କର ସଲୋକ ମହଲା ୯ ଶ୍ରବଣ କଲେ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ସାଂସାରିକ ଶୋକରୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବୈରାଗ୍ୟ ଆସେ ଏବଂ ଆତ୍ମା ଦିବ୍ୟ ସମତାରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ।
• •
  କେବେ ଯିବେ: ବର୍ଷର ୩୬୫ ଦିନ, ଦିନର ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଖୋଲା। ବାର୍ଷିକ ଶହୀଦୀ ଗୁରୁପର୍ବ (ଶହୀଦୀ ଗୁରୁପର୍ବ) ନଭେମ୍ବର/ଡିସେମ୍ବରରେ ଏବଂ ପ୍ରକାଶ ପର୍ବ (ଜନ୍ମଦିନ) ଅପାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉତ୍ସାହରେ ପାଳିତ ହୁଏ।
• •
  କେଉଁଠି: ଚାନ୍ଦନୀ ଚୌକ, ପୁରୁଣା ଦିଲ୍ଲୀ, ଭାରତ; ଐତିହାସିକ ଲାଲ କିଲ୍ଲାର ଠିକ୍ ସମ୍ମୁଖରେ। ମେଟ୍ରୋ: ଚାନ୍ଦନୀ ଚୌକ (ଇଏଲୋ ଲାଇନ୍)।
• •
  କିପରି (ବିଧି ଓ ନିୟମ):
• •
  ରୁମାଲରେ (ରୁମାଲ) ମୁଣ୍ଡକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଢାଙ୍କନ୍ତୁ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଜୋଡ଼ା ଘରେ (ଜୋଡ଼ା ଘର) ପାଦୁକା ଖୋଲନ୍ତୁ।
• •
  ପ୍ରବେଶ ପୂର୍ବରୁ ପବିତ୍ର ଚରଣ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ହାତ-ପାଦ ଧୋଇନ୍ତୁ।
• •
  କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଦରବାର ସାହିବରେ ଶ୍ରୀ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ ଜୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ମଥା ଟେକନା (ପ୍ରଣାମ) କରନ୍ତୁ।
• •
  ଶାନ୍ତଭାବେ ବସି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ, ଜୀବନ୍ତ ଗୁରବାଣୀ କୀର୍ତ୍ତନ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଗର୍ଭଗୃହ ଚାରିପଟେ ଘଣ୍ଟାର କଣ୍ଟା ଦିଗରେ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତୁ, ଦିବ୍ୟ କରାହ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଐତିହାସିକ କୂଅର ଅମୃତ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ୨୪/୭ ଚାଲୁଥିବା ଗୁରୁ କା ଲଙ୍ଗରରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତୁ।

ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଭାଗରେ, ବଳପୂର୍ବକ ଧର୍ମାନ୍ତରଣ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବୁଣାକୁ ବିପଦରେ ପକାଉଥିଲା। ପଣ୍ଡିତ କୃପା ରାମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କଶ୍ମୀରୀ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର ଏକ ଦଳ ଆନନ୍ଦପୁର ସାହିବରେ ଶ୍ରୀ ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁର ଜୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦରବାରରେ ଆଶ୍ରୟ ମାଗିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଗୁରୁ ଜୀ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ମାନବଜାତିର ସୁପ୍ତ ବିବେକକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଜଣେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତାଙ୍କ ସାନ ପୁଅ ଗୋବିନ୍ଦ ରାୟ, ଯିଏ ପରେ ଶ୍ରୀ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଜୀ ହେଲେ, କହିଥିଲେ ଗୁରୁ ଜୀଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବା ଯୋଗ୍ୟ ଆଉ କେହି ନଥିଲେ।

ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁର ଜୀ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଦିଲ୍ଲୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ ଭାଈ ମତୀ ଦାସ, ଭାଈ ସତୀ ଦାସ ଓ ଭାଈ ଦୟାଲାଙ୍କ ସହିତ। ନିଜ ବିଶ୍ୱାସ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା କିମ୍ବା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚମତ୍କାର ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାବିକୁ ଗୁରୁ ଜୀ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ। ଭାଈ ମତୀ ଦାସଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ କରତରେ ଚିରା ଯାଇଥିଲା, ଭାଈ ଦୟାଲାଙ୍କୁ ଫୁଟୁଥିବା ପାଣିର କଢ଼ାଇରେ ସିଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଭାଈ ସତୀ ଦାସଙ୍କୁ ତୁଳାରେ ବାନ୍ଧି ଅଗ୍ନି ଲଗାଯାଇଥିଲା। ଦୈବ ହୁକମ୍‌ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ରହି, ଗୁରୁ ଜୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଉପରେ ଘଟିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହିଲେ। ୧୬୭୫ ନଭେମ୍ବର ୧୧ ତାରିଖରେ, ମାଘର ସୁଦି ୫ ଦିନ, ଚାନ୍ଦନୀ ଚୌକର କୋତୱାଲୀ ନିକଟରେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁର ଜୀ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ। ସେ ଘାତକର ଖଡ଼୍ଗ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ମସ୍ତକ ନତ କଲେ; ଯେଉଁ କାରଣ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରାଣ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ, ସେହି କାରଣ ଯେପରି ଶାନ୍ତଭାବେ ବାଛିଥିଲେ, ସେପରି ଶାନ୍ତଭାବେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ପଥ ମଧ୍ୟ ବାଛିଥିଲେ।

ଗୁରୁ ଜୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ଶରୀରକୁ ଅପମାନିତ ହେବାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସାହସୀ ଶିଖମାନେ ଦୁଃସାହସିକ ଭକ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଭାଈ ଜୈତା ଜୀ (ବାବା ଜୀବନ ସିଂହ ଜୀ) ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଧୂଳିଝଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଶୀଶ (ମସ୍ତକ) ଉଠାଇ ଦାହ-ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ଆନନ୍ଦପୁର ସାହିବ ନେଇଗଲେ। ଲଖୀ ଶାହ ବଞ୍ଜାରା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୁରୁ ଜୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ଧଡ଼ (ଶରୀର)କୁ ରାୟସୀନାରେ ନିଜ ଘରେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୁରୁଦ୍ୱାରା ରକାବ ଗଞ୍ଜ ସାହିବ) ରଖିଲେ ଏବଂ ଗୋପନରେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ଘରକୁ ହିଁ ଜାଳି ଦେଲେ। ୧୭୮୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ, କରୋର ସିଂଘିଆ ମିସଲର ସର୍ଦ୍ଦାର ବଘେଲ ସିଂହ ଦିଲ୍ଲୀ ଜିତି ଗୁରୁ ଜୀଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବଳିଦାନର ସେହି ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ଗୁରୁଦ୍ୱାରା ସୀସ ଗଞ୍ଜ ସାହିବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

• •
  ଶ୍ରୀ ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁର ଜୀ (୧୬୨୧–୧୬୭୫ ଖ୍ରୀ.): ଶିଖ ଧର୍ମର ନବମ ଦିବ୍ୟ ଗୁରୁ; ଯାଁର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବଳିଦାନ ତାଙ୍କୁ ଅମର ଉପାଧି ହିନ୍ଦ ଦୀ ଚାଦର (ଭାରତର ସମ୍ମାନର ରକ୍ଷକ) ଦେଲା।
• •
  ଭାଈ ମତୀ ଦାସ, ଭାଈ ଦୟାଲା ଓ ଭାଈ ସତୀ ଦାସ ଜୀ: ଅଟଳ ଭକ୍ତିର ଆଦର୍ଶ, ଯେଉଁମାନେ ଓଷ୍ଠରେ ଦିବ୍ୟ ଜପ ରଖି ଶହୀଦୀ ବରଣ କଲେ।
• •
  ଭାଈ ଜୈତା ଜୀ (ବାବା ଜୀବନ ସିଂହ ଜୀ): ସାହସୀ ଶିଖ ଶିଷ୍ୟ, ଯେଉଁ ସେ ଚାନ୍ଦନୀ ଚୌକରୁ ଶ୍ରୀ ଆନନ୍ଦପୁର ସାହିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁ ଜୀଙ୍କ ଛିନ୍ନ ମସ୍ତକ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନେଇଗଲେ, ଏବଂ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଜୀଙ୍କ ଠାରୁ "ରଙ୍ଗରେଟା ଗୁରୁ କା ବେଟା" ଶାଶ୍ୱତ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
• •
  ଭାଈ ଲଖୀ ଶାହ ବଞ୍ଜାରା: ମହାନ ବଣିକ ଭକ୍ତ, ଯେଉଁ ସେ ଗୁରୁ ଜୀଙ୍କ ମସ୍ତକବିହୀନ ଶରୀରର ଦାହ-ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ନିଜ ଘର ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ।
• •
  ସର୍ଦ୍ଦାର ବଘେଲ ସିଂହ ଜୀ (୧୭୩୦–୧୮୦୨ ଖ୍ରୀ.): ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶିଖ ସେନାପତି, ଯେଉଁ ସେ ୧୭୮୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ନିଜ ଖାଲସା ସେନା ସହିତ ଦିଲ୍ଲୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସରକାରୀ ଅଭିଲେଖ ମାଧ୍ୟମରେ ପବିତ୍ର ଶହୀଦୀ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଖୋଜି ବାହାର କଲେ, ଏବଂ ସୀସ ଗଞ୍ଜ ସାହିବ ସମେତ ଦିଲ୍ଲୀର ଗୁରୁଦ୍ୱାରାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

ସଲୋକ ମହଲା ୯ (ଶ୍ରୀ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ ଜୀ, ଅଙ୍ଗ ୧୪୨୯)

ରୋମାନ ଲିପ୍ୟନ୍ତରଣ:

Balu chhutkio bandhan pare kachhoo na hot upaae ||

Kahu Nānak ab oat Hari gaj jio hohu sahāe ||53||

Balu hoā bandhan chhute sabhu kichhu hot upaae ||

Nānak sabhu kichhu tumrai hāth mahi tum hee hot sahāe ||54||

ପବିତ୍ର ଅନୁବାଦ ଏବଂ ଅର୍ଥ:

"ମୋ ବଳ ସରିଯାଇଛି, ମୁଁ ଶିକୋଳିରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଛି, କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ନାନକ କୁହନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ହରି ହିଁ ମୋର ଆଶ୍ରୟ; ଡୁବୁଥିବା ଗଜକୁ (ହାତୀକୁ) ଯେପରି ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲ, ସେପରି ମୋତେ ସହାୟ ହୁଅ। (୫୩)

ବଳ ଫେରି ଆସିଛି, ବନ୍ଧନ ଛିଡ଼ିଯାଇଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାୟ ହାତ ମୁଠାରେ। ନାନକ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ସବୁକିଛି ତୁମ ହାତରେ ଅଛି; ତୁମେ ହିଁ ମୋର ପରମ ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତା! (୫୪)"