ସଂକିସା

• •
  ଏହା କ'ଣ: ଅବତରଣର ବୌଦ୍ଧ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ମାତା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅଭିଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦେବା ପରେ ତାୱତିଂସ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଥିଲେ।
• •
  କାହିଁକି ଦର୍ଶନ ବା ଜପ କରିବେ: ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ମାତାପ୍ରତି କରୁଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ, ଧର୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ଏବଂ ତ୍ରିରତ୍ନରେ ପୁନର୍ବାର ଶରଣ ନେବାକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି।
• •
  କେବେ ଦର୍ଶନ କରିବେ: ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଗ ଥଣ୍ଡା ଓ ସୁଖଦ ରହେ। ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଆଶ୍ୱିନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଯାହା ଅବତରଣ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଥିବା ମହାପ୍ରବାରଣା ଦିବସ; ତିବ୍ବତୀ ବୌଦ୍ଧମାନେ ଏହାକୁ ଲାବାବ ଦୁଚେନ୍ ଭାବରେ ପାଳନ କରନ୍ତି।
• •
  କେଉଁଠି: ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଫରୁଖାବାଦ ଜିଲ୍ଲାର ସଙ୍କିସ୍ସା ବସନ୍ତପୁର; ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ, କମ୍ପିଲ୍ ଓ କନୌଜ ମଧ୍ୟରେ। ସେହି ନଦୀ ଏବେ କାଳୀ ନଦୀ ନାମରେ ଜଣା।
• •
  କିପରି:
• •
  ଶାନ୍ତ ମନରେ ପାଦରେ ଚାଲି ସ୍ତୂପ ଟିଳା ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
• •
  ଟିଳା ଓ ହାତୀ-ମୁଣ୍ଡ ସ୍ତମ୍ଭ ଚାରିପଟେ ଘଣ୍ଟାର କଣ୍ଟା ଦିଗରେ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତୁ।
• •
  ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରି ତ୍ରିଶରଣ ପାଠ କରନ୍ତୁ।
• •
  ସଫା ଓ ସରଳ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ନମ୍ରତାରେ ଆସନ୍ତୁ।

ପାଳି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସଙ୍କସ୍ସ ନାମରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ସଙ୍କିସ୍ସା, ତ୍ରିପିଟକର ଅଟ୍ଠକଥାରେ ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପୃଥିବୀକୁ ପୁନରାଗମନର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କର ସପ୍ତମ ବର୍ଷାବାସ ସମୟରେ ଭଗବାନ ତାୱତିଂସ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତିନି ମାସ ଧରି ନିଜ ମାତା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅଭିଧର୍ମ ପିଟକ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଧମ୍ମପଦ ଅଟ୍ଠକଥା ଏହି କାହାଣୀକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଭାବରେ କହେ।

ବର୍ଷାବାସ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ବୟୋବୃଦ୍ଧ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟାୟନ ଶ୍ରାବସ୍ତୀରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ଜନସମୂହକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଫେରିବା ଘୋଷଣା କଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ସଙ୍କିସ୍ସା ଯାତ୍ରା କଲେ। ମହାପ୍ରବାରଣା ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ଦେବରାଜ ଶକ୍ର ମେରୁ ପର୍ବତରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନୋଟି ସୋପାନ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନାର ସୋପାନ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମହାବ୍ରହ୍ମା ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ରୂପାର ସୋପାନ, ଏବଂ ମଝିରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ ରତ୍ନର ସୋପାନ ଥିଲା।

ଭଗବାନ ବହୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସମାବେଶ ସହ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଲେ। ସୋପାନର ଶିଖରରୁ ଉପରର ନଅଟି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଓ ତଳର ଅବୀଚି ନରକ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଆୟୁଷ୍ମାନ ସାରିପୁତ୍ତ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଏହି ଅବସରରେ ଭଗବାନ ସାରିପୁତ୍ତଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ପରୋସହସ୍ସ ଜାତକ (ଜାତକ ସଂଖ୍ୟା ୯୯) ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

ବୁଦ୍ଧବଂସ ଅଟ୍ଠକଥା ସଙ୍କିସ୍ସାକୁ ଅବିଜହିତଟ୍ଠାନ ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିବା ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ; ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୁଦ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମାତାଙ୍କୁ ଅଭିଧର୍ମ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପରେ ଓହ୍ଲାନ୍ତି।

ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ମହାପରିନିର୍ବାଣର ପ୍ରାୟ ତିନି ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ, ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ସଙ୍କିସ୍ସା ଆସି ହାତୀ-ମୁଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ତମ୍ଭ, ଅବତରଣ ସ୍ମରଣାର୍ଥେ ସ୍ତୂପ ଓ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେହି ହାତୀ-ମୁଣ୍ଡ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି।

ଚୀନା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଫାହିଆନ୍ ଓ ହ୍ୟୁଏନ୍ ସାଙ୍ଗ ପରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଅବତରଣ ସ୍ମରଣ ପାଇଁ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଇଟା ଓ ପଥରର ତିନୋଟି ସୋପାନ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ବୋଲି ସେ ଦୁହେଁ ଲେଖିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ଗଭୀରଭାବେ ବସିଯାଇଥିଲା। ପରମ୍ପରା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନିତ କରୁଥିବା ଏକ ମନ୍ଦିରର କଥା ମଧ୍ୟ କୁହେ, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଦ ପ୍ରଥମେ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା। ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡର କନିଂହାମ୍ 1842 ମସିହାରେ ଏହି ସ୍ଥାନର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଥିଲେ।

ସଙ୍କିସ୍ସା ବୌଦ୍ଧ ଜଗତର ଆଠଟି ମହାନ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ଶ୍ରାବସ୍ତୀରୁ ପ୍ରାୟ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ସେହି ନଗର ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ ତାୱତିଂସରେ ଆରୋହଣ ପୂର୍ବରୁ ଯମକ ପ୍ରାତିହାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ଅବତରଣ ପରେ ଭଗବାନ ଜେତବନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ଦର୍ଶନ କରି ପରେ ସଙ୍କିସ୍ସା ଆସୁଥିବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ସେହି ପଥ ଅନୁସରଣ କରେ ଯେଉଁ ପଥରେ ଭଗବାନ ଓ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଘ ଏକଦା ଚାଲିଥିଲେ।

ସଙ୍କିସ୍ସାକୁ ଆସୁଥିବା ଦର୍ଶନାର୍ଥୀମାନେ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ସହ ପାଠ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ତା'ପରେ ତ୍ରିଶରଣ ପାଠ କରନ୍ତି।

ସେହି ଭଗବାନ, ଅର୍ହତ୍, ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି। ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି। ମୁଁ ସଙ୍ଘଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।