असङ्काजातकम्

जातकत्तकानुसारम् भगवान् जेतवने असङ्काजातकम् कथितवान्। तत्र एकः भिक्षुः पूर्वत्याग्या पत्न्या मोहितः आसीत्। आचार्यकथानुसारम्, इन्द्रियजातके एतत् प्रसङ्गः विद्यते। भगवान् दृष्टवान् यत् भिक्षुः तस्याः चिन्तया प्रतिहतः भवति।

भगवान् भिक्षुम् उक्तवान्, एषा नारी त्वम् हानिः सादयते। पुरा तस्याः कृते सः चतुरङ्गिनीसेनां परित्यज्य हिमवति त्रिवर्षम् अत्यन्तदुःखम् उपोषितवान्। ततः भगवान् प्राचीनकथाम् आकर्णयत्।

ब्रह्मदत्तस्य वाराणस्यां राज्यकाले बोधिसत्त्वः तस्य राष्ट्रे ब्राह्मणकुले जातः। तरुणः सन् तक्षशिलायां कलास्तुदितवान् तपस्यां वर्तितवान् च। अभिज्ञानि समापत्तीः प्राप्य हिमवत्य् मूलफलैः जीविते।

तदा त्रायस्त्रिंशदेवलोकात् परम्पुण्यवान् सत्त्वः निपातितः, सरोवरस्य कमलमध्ये कन्यारूपम् धारणम् कृते। अन्यास्कमलास् जीर्णाः पतिताः, एयम् कमलम् प्रवृद्धम् सथिरम् आसीत्। तापसः स्नानार्थम् आगत्य तद् दृष्टवान्।

तापसः मनसि चिन्तितवान्, अन्यकमलाः किम् पतन्ति, इयम् प्रवर्धते कथम्। स्नानवस्त्रम् विधाय जलम् अतिक्रम्य कमलाभिमुखो गतः। कमलम् विस्फोटयित्वा कन्यां दृष्टवान्।

तस्याः प्रति पित्रीभावम् अभिवहितवान् तां कुटीकायाम् नीत्वा पालितवान्। षोडशवर्षे सा सुन्दरी, मानुषरूपात् अत्यागमनी, देवरूपसमायता न किन्तु। तापसः नाम असङ्का इति दे, यतः संशयसहिता जलम् प्रविष्टः, कमलान्तः का इति विचारयन्।

एकदा शक्रः बोधिसत्त्वम् अनुभरणार्थम् आगतः कन्यां दृष्टवान्। कथितवान् कीदृशी कन्या, किम् प्राप्य योग्या। बोधिसत्त्वः आह - गृहनिलयः वस्त्राभरणं अन्नं।

शक्रः तस्यै फटिकवेश्मनम् निर्माय, शय्या वस्त्राभरणानि अन्नम्, अमृतपानीयम् अदे। यदा उर्ध्वगच्छति, वेश्मनम् पदमायाति। यदा अन्तर्वसति, व्योम्नः ऊर्ध्वम् आयाति। सा विविधभिः सेवाभिः बोधिसत्त्वम् सेवितवती।

एकः वनचारी कन्यां दृष्टवान्, तापसम् पृष्टः कियती। तापसः अवोचत् - मम दुहिता। वनचारी वाराणसीम् गत्वा राजानम् कथितवान्, तापसस्य कन्या सुन्दरी। राजा प्रतिवेदनया मोहितः।

वनचारिणम् मार्गदर्शकेन कृत्वा चतुरङ्गिन्या सेनया हिमवत् आगतः। छायानिकेतनम् स्थापितवान्, वनचारी मन्त्रिभिः सहायुप्तः कुटीं प्रविष्टः। बोधिसत्त्वम् नमस्कृत्य कथितवान्, नारी धर्मजीवने दूषणम्, तथापि कन्यां रक्षितुम् इच्छे।

बोधिसत्त्वः राजानम् उक्तवान् - केवलम् नीय गच्छ इति नहि। यदि नाम विदिष्यसि, तर्हि नीयस्व। राजा नाम वक्तुं याचितवान्, इतरः अनुनीत उक्तवान्, स्वयमेव विदित्वा योग्यः।

राजा मन्त्रिभिः सार्धम् नामविचारणां कृतवान्। दुर्ज्ञेयानि नामानि प्रस्तुतवान्, प्रत्येकम् बोधिसत्त्वः निषेधितवान्। एकम् वर्षम् एवमेव यातम्।

शिविरम् दुःखम् आप। सिंहा व्याघ्रा गजाश्वमनुष्याणां हरितवन्तः। सर्पमक्षिकाभयम्। बहवः शीतेन क्षताः। राजा बोधिसत्त्वम् उक्तवान् - कन्यां न ईहे, गमनीयम्।

असङ्का फटिकवेश्मनस्य खिड़कीदेशे स्थिता। राजा दृष्टवान्, नाम न ज्ञातम्, हिमवते तिष्ठतु, अहम् गमिष्यामि इति कथितवान्।

असङ्का उक्तवती - गत्वा न भवितव्या सदृशी वधू। त्रायस्त्रिंशदेवलोकस्य लतेः सहस्रवर्षे फलनम्, तत्राभिलाषिणः देवाः वर्षे वर्षे पश्यन्ति। तर्हि एकवर्षे असंतुष्टो न भवेत्।

तस्याः त्रिषु गाथासु संदेशः - आसवतीवृक्षः स्वर्गवाटिके, देवा धैर्यपूर्वकम् प्रतीक्षन्ते। आशां धारय, आशाफलं मधुरम्। एकः पक्षी आशां धारयित्वा प्राप्तवान्।

राजा दशनामानि गणयित्वा द्वितीयवर्षः समाप्तः। गमनाय सज्जितः। वकस्य कथनम् - गिरौ तिष्ठन् भोक्तुम् पानीयम् इच्छत्। तदा शक्रः असुराहन्ता विचारितवान् - वने कस्य अतृप्तः कामनः।

वकम् दृष्टवान्, प्रवाहम् प्रेषितवान्। वकः मत्स्यम् अपीते स्थिते। प्रवाहः समाप्तः। अतः - वकः सिद्धिं प्राप्य, राजा किम् न।

राजा सौन्दर्यशब्दैः प्रभावितः। शतनामसंग्रहः। तृतीयवर्षे गणना। बोधिसत्त्वः पृष्टः - नाम अस्मिन् सूचीयाम्। तापसः अवोचत् - न जानामि।

राजा नमस्कृत्य पुनः गमनाय। असङ्कां दृष्टवान्, वाक्येन तुष्टः, प्रेमणा न। त्रिवर्षं न्यवसत्, सेनाः क्षीणाः, भाण्डारम् व्यय्यम्। अन्तिमे गाथायां - जीवनम् नष्टम्, गमनीयम् इति कथितवान्।

कन्या तत्क्षणम् उत्तरम्। आपनः नाम प्रोचेः, पित्रे वदेह इति। गाथायां - यत् शब्दम् कथितः, सा नाम। पालिभाषायां संशयशब्दः।

राजा बोधिसत्त्वम् गत्वा - दुहिता असङ्का। बोधिसत्त्वः - नामज्ञे त्वया, नीतुं योग्या। असङ्का वेश्मनो अवरोहणम्, पितरम् नमस्कृत्य। राजा वाराणसीं नीत्वा पुत्रदौहित्रानुजनम् सुखी। बोधिसत्त्वः ध्यानम् अचलितवान्, ब्रह्मलोके उत्पन्नः।

शिक्षणान्ते भगवान् सत्यम् प्रदर्शितवान्। भिक्षुः प्रथमपथफलम् प्राप्तः। पूर्वोद्भवनिर्धारणम् - असङ्का पूर्वपत्नी, राजा असंतुष्टभिक्षुः, तापसः भगवान् आत्मनः।

असङ्काजातकम् आशायै असामान्यरूपम् ददाति। असङ्का धैर्यप्रतीक्षा, सहस्रवर्षप्रतीक्षकेभ्यः देवेभ्यः तुल्या। भिक्षुः तत्क्षणे असंतुष्टः, राजा वर्षे वर्षे गमनोद्यतः - तत्र आत्मनो दर्शनम्। कथा इच्छायेति मृदुः। राजा त्रिवर्षम्, सेनां, भाण्डारम्। भगवान् न निन्दां, किन्तु भिक्षुणो दीर्घकाले कष्टम्। यत्राश्वीकरणम्, तत्र स्वशब्दैः ददम्। तापसः ध्यानम्। धैर्यः, किन्तु यत्नेच्छा जीवनदोषणम्।