ලෝල ජාතකය

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සමයෙහි, රස තණ්හාවෙන් (රස තණ්හා) මුළාවූ භික්ෂුවක් අරඹයා මෙම ගම්භීර කථාව වදාළ සේක. අතීතයේ බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු රජ කළ කාලයේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සිල්වත් හා සංයමශීලී වනචර පරෙවියෙකු ලෙස උපන් සේක. එකල ධනවත් සිටුවරයෙක් පින් ලබා ගැනීමේ කැමැත්තෙන්, තම රාජකීය මුළුතැන්ගෙයේ ඇතුළු වහලයට යටින් වියන ලද වියන් කූඩයක් එල්ලා තබා තිබුණි. මෙම සැහැල්ලු නිවහනේ සාමයෙන් වාසය කරමින්, පරෙවියා සෑම අලුයමක්ම වනාන්තරයට පියඹා ගොස් වනඹු ඇට කාමින් සවස නිහඬ සන්තෝෂයෙන් නැවත පැමිණියේය.

දිනක් හිරු බැබළෙන උදෑසනක, බඩගිනි හා ලොල් වූ කපුටෙක් මුළුතැන්ගෙයේ මිදුලට ඉහළින් පියඹා ගියේය. රජුගේ ආහාර පිසින මුළුතැන්ගෙයි සූපවේදියා මාස් මාළු පිසින සුවඳ ඔහුගේ නාසයට දැනුණේය. අනියම් කළ නොහැකි කුසගින්නෙන් හා ලෝභයෙන් වෙලුණු කපුටා, මේ රසවත් ආහාර කිසියම් ආකාරයකින් ලබා ගන්නා බවට ස්ථිර විය. නොබියව තම ගෙදරට ආපසු පැමිණි පරෙවියා දුටු කපුටා සිතුවේ: 'මේ තාපස පක්ෂියා සමඟ සමීප මිත්‍රත්වයක් ගොඩනඟා ගතහොත්, ඔහුගේ නිවසේ කොටසක් ලබා, මෙම ධනවත් රාජ මුළුතැන්ගෙයට පහසුවෙන් ඇතුළු වීමට හැකි වේ.' ඉන්පසු පියඹා ගොස් කපුටා බෝසතුන්ට අධික ලෙස ප්‍රශංසා කළේය. ඔහුව ඉවසීමේ ආදර්ශයක් ලෙස හඳුන්වා, දෛනික ආහාර සෙවීමේදී ඔහු සමඟ යාමට අවසර ඉල්ලී සිටියේය.

බෝසතුන් තියුණු විචක්ෂණ බුද්ධියෙන් යුක්තව, ප්‍රශංසා කරන්නාගේ අභිප්‍රාය වටහාගෙන මෘදුව අනුශාසනා කළහ: 'මිත්‍රය, අපේ ස්වභාවයන් හා ආහාර පුරාවටම වෙනස්ය. ඔබ මළ මස්, අපිරිසිදු දේ සහ සොරා ගත් ඉතිරි කොටස් මත යැපෙන ගිජු පක්ෂියෙකි. මම වනාන්තරයේ පිරිසිදු ධාන්‍ය ඇට මත පමණක් ජීවත් වෙමි. ලෝභීන් හා සන්තුෂ්ටයින් අතර මිත්‍රත්වය දිගු කාලයක් පවතින්නේ නැත. මිනිස් වාසස්ථාන අසල පවතින අනතුරු ද ඔබට දරා ගත නොහැකි වනු ඇත.' මෙම අනතුර ගැන අවවාද කළ ද කපුටා අවධාරණය කර, පරෙවියාගේ මෘදු පියාසර අනුකරණය කරමින්, බාස්කට්ටුව තුළ ඔහු අසළම නවාතැන් ගත්තේය.

පසුදින මාලිගා මුළුතැන්ගෙය විශාල උත්සවයකට සූදානම් වෙමින් සැරබැරව තිබුණි. කොමල මාළු හා රසවත් ක්‍රීඩා මස් කොටස් ලොකු තඹ බඳුන්වල උණු වෙමින් තිබුණු අතර, ඒවායේ සුවඳ වහලයේ දැව අතරින් ගලා ගියේය. කපුටා හදිසියේ රෝගී වූ බව මවා පා, පිහාටු මත වැලපෙමින් කීවේය: 'පරෙවි සහෝදරය, මගේ බඩට දරුණු ගෑස් හා වේදනාව ඇත! අද මට වගුරු මත පියඹා යාමට තරම් ශක්තිය නැත. ඔබ තනිවම යන්න; මම අපේ නිහඬ නිවහනේ විවේක ගෙන සුවය ලබන්නෙමි.' පරෙවියා තම සහකරු ලෝභයෙන් වහලයට ගත් බව පැහැදිලිව දුටුවේය: 'මිත්‍රය, පරිස්සම් වන්න! අප වැනි පක්ෂීහු උයා ඇති ආහාර පිළිබඳ ආශාවෙන් විනාශ වී ඇත. මිනිසුන් තම මුළුතැන්ගෙය දැඩි ලෙස ආරක්ෂා කරති; ඔබට අයිති නොවන දේට අත ගසන්න එපා.'

පරෙවියා වනාන්තර වියන ඔබ්බට අතුරුදහන් වූ සැණින්, කපුටා මුළුතැන්ගෙය දෙස නෙත් යොමුවේය. මුළුතැන්ගෙයි ප්‍රධාන සූපවේදියා තම නළලේ දහදිය පිසීමට පිට වූ මොහොතක් දුටු කපුටා නිහඬව පහත් වී, සිසිල් වෙමින් තිබූ බඳුනක දාරය මත ගොඩ වී, පිසූ මස් විශාල කොටසක් පැහැර ගත්තේය. හදිසියේ, එහි නියපොතු තඹ බඳුනට හයියෙන් ගැටුණි. සිහිය ඇති සූපවේදියා ඉක්මනින් හැරී, මුළුතැන්ගෙයි ජනේල වසා, සොරා ආ ආගන්තුකයා යකඩ මෙන් තදින් අල්ලාගත්තේය.

මස් ආහාර ගන්නා කපටි පක්ෂීන්ගේ නැවත නැවත කරදර නිසා කෝපයට පත් සූපවේදියා, මතක තබා ගත නොහැකි දඬුවමක් දීමට තීරණය කළේය. ඔහු කම්පනය වන කපුටාගේ ශරීරයේ සියලු පිහාටු, පහළ රෝම හා පිහාටු ආධාරක කොටස් ක්‍රමානුකූලව උදුරා ගත්තේය. එතැන් සිට කිසිම පිහාටුවක් ඉතිරි වූයේ නැත. ඉන්පසු ඔහු වනා‍න්තරයේ ගින්ගර, දැවෙන ගිනි මිරිස් හා රළු මුහුදු ලුණු ගෙන, ඒවා අම්ල දියරයක් සමඟ ජලය පිටකරන ගින්නක් මෙන් අඹරා, ලේ ගලන කපුටාගේ සම මත තදින් ගා දැමීය. අප්‍රමාණ වේදනාවෙන් වෙව්ලන කපුටා, අලුතින් ගෙන ගිය වේවැල් බාස්කට්ටුව තුළට අවමන් සහිතව විසි කරන ලද අතර, ක්ෂාරීය පේස්ට් එකෙන් පිච්චීම් හටගෙන, නග්න භීතියෙන් වෙව්ලමින් සිටියේය.

සවස් වරුවේ බෝසතුන් ආපසු පැමිණ, තම සහකරුගේ විකෘති, හඬමින් සිටි ශරීරය දුටු විට, ඉන්ද්‍රිය සුඛයට සංයමය ආරක්ෂා කර ගත නොහැකි අයට අත්වන විනාශය පිළිබඳ ගාථා ප්‍රකාශ කළහ: 'මිතුරන්ගේ උපදේශ හෙළා දකිමින්, ක්ෂණික රසයට හදවත භාර දෙන මෝඩයා වේදනාව, පාළුව හා සම්පූර්ණ විනාශය ලබයි.' කපුටා එදින රාත්‍රියේම දරුණු දුකින් මිය ගියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ලොල් කපුටා අසංයත භික්ෂුව ලෙසත්, ප්‍රඥාවන්ත හා සංයමශීලී පරෙවියා තමන් වහන්සේ ම බවත් වදාළ සේක.

මෙම සිදුවීම පාලි ත්‍රිපිටකයේ තිකනිපාතයේ, උදපානවග්ගයේ, ජාතක අංක 274 ලෙස සුරක්ෂිතව පවතී. ඊළඟට පිහිටි ජාතක අංක 275, රුචිර ජාතකය, මෙම මුළුතැන්ගෙයි වංචාව නව ගාථා සමූහයක් සමඟ නැවත පවසන අතර, කපුටාගේ කුසගින්නට වඩා ඔහුගේ පිහාටු පිළිබඳ උඩඟුකම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. එම වෙනස් ගාථා සහිත කෙටි, අන්තර්-සම්බන්ධිත අනුකථාව කියවීමට කැමති පාඨකයන්ට රුචිර ජාතකය වෙත යා හැකිය.